Κάθε χρόνο στις 11 Αυγούστου η Κέρκυρα επιστρέφει σε μία από τις πλέον δραματικές στιγμές της ιστορίας της: την πολιορκία του 1716 και την αιφνίδια αποχώρηση των οθωμανικών δυνάμεων, την οποία η τοπική και εκκλησιαστική παράδοση αποδίδει στη θαυματουργική επέμβαση του Αγίου Σπυρίδωνα.
Το πρωί της Τρίτης το ιερό σκήνωμα του πολιούχου λιτανεύεται στους δρόμους της παλιάς πόλης, συνοδευόμενο από τον κλήρο, τις φιλαρμονικές και πλήθος πιστών.
Η λιτανεία αρχίζει στις 9:00, με επικεφαλής τον μητροπολίτη Κερκύρας, Παξών και Διαποντίων Νήσων Νεκτάριο. Η τελετή καθιερώθηκε με θέσπισμα της 19ης Μαρτίου 1717, σε ανάμνηση της απαλλαγής της Κέρκυρας από τον κίνδυνο της οθωμανικής κατάληψης.
Μετά το τέλος της λιτανείας, το λείψανο θα παραμείνει εκτεθειμένο σε τριήμερο, νυχθημερόν προσκύνημα στον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα.
Οι θρησκευτικές εκδηλώσεις θα συνεχιστούν:
• Την Τετάρτη 12 Αυγούστου, στις 8:30, με αρχιερατικό συλλείτουργο.
• Την Πέμπτη 13 Αυγούστου, στις 8:00, με αρχιερατική Θεία Λειτουργία.
• Την ίδια ημέρα, στις 18:00, με τα «Μπάσματα», δηλαδή την τελετουργική επανατοποθέτηση του λειψάνου στη λάρνακά του.
Η Κέρκυρα στο στόχαστρο των Οθωμανών
Το 1716 η Κέρκυρα βρισκόταν υπό βενετική κυριαρχία και κατείχε εξαιρετικά σημαντική στρατηγική θέση στην είσοδο της Αδριατικής. Η κατάληψή της θα άνοιγε στους Οθωμανούς το δρόμο προς τη θάλασσα και τις βενετικές κτήσεις της Δύσης.
Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έβδομου και τελευταίου Βενετοοθωμανικού Πολέμου. Την άμυνα του νησιού είχε αναλάβει ο Σάξονας στρατάρχης Γιόχαν Ματίας φον ντερ Σούλενμπουργκ, ο οποίος έφτασε στην Κέρκυρα τον Φεβρουάριο του 1716.
Τα οχυρά βρίσκονταν σε κακή κατάσταση και το ηθικό των κατοίκων ήταν κλονισμένο από τις προηγούμενες βενετικές ήττες.
Ο Σούλενμπουργκ προχώρησε σε επισκευές των τειχών, αναδιοργάνωσε τους υπερασπιστές και προετοίμασε την πόλη για την επίθεση που όλοι ανέμεναν.
Η πολιορκία εξελίχθηκε τόσο από την ξηρά όσο και από τη θάλασσα. Οι οθωμανικές δυνάμεις αποβιβάστηκαν στο νησί, κατέλαβαν θέσεις γύρω από την πόλη και άρχισαν να πιέζουν τα εξωτερικά οχυρά.
Η μεγάλη έφοδος και η καταστροφική θύελλα
Στα τέλη Ιουλίου και στις αρχές Αυγούστου η πολιορκία μπήκε στην κρισιμότερη φάση της.
Στις 8 Αυγούστου, οι Οθωμανοί εξαπέλυσαν γενικευμένη επίθεση σε ολόκληρη την περίμετρο των τειχών. Οι μάχες ήταν πολύωρες και αιματηρές, αλλά η έφοδος αποκρούστηκε από τους υπερασπιστές της πόλης.
Την επομένη ξέσπασε μια ισχυρή θύελλα, η οποία προκάλεσε σοβαρές καταστροφές στο οθωμανικό στρατόπεδο. Για περίπου δύο ημέρες οι πολεμικές επιχειρήσεις περιορίστηκαν σε αραιούς πυροβολισμούς.
Το πρωί της 11ης Αυγούστου, τα βενετικά αναγνωριστικά αποσπάσματα διαπίστωσαν ότι το μεγαλύτερο μέρος του οθωμανικού στρατού είχε αποχωρήσει. Στο στρατόπεδο είχαν απομείνει μόνο λίγοι εγκαταλελειμμένοι στρατιώτες και πολεμικό υλικό.
Η είδηση της λύσης της πολιορκίας μεταφέρθηκε στην πόλη και ακολούθησε δοξολογία στον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα.
Οι ιστορικοί λόγοι της υποχώρησης
Ο ίδιος ο Σούλενμπουργκ απέδωσε τη σωτηρία της Κέρκυρας στη θεϊκή βοήθεια, καταγράφοντας παράλληλα στο ημερολόγιό του τους στρατιωτικούς και πολιτικούς παράγοντες που οδήγησαν τους Οθωμανούς στην υποχώρηση.
Ανάμεσά τους ήταν:
• Η ήττα του οθωμανικού στρατού από τον πρίγκιπα Ευγένιο της Σαβοΐας στο Πετροβαραντίν, κοντά στο σημερινό Νόβι Σαντ.
• Η άμεση απειλή που δημιουργήθηκε για το Βελιγράδι.
• Τα προβλήματα πειθαρχίας στο οθωμανικό στρατόπεδο.
• Οι ζημιές που προκάλεσαν τα έντονα καιρικά φαινόμενα.
• Η αντίσταση των πολιορκημένων και η άφιξη ενισχύσεων από ευρωπαϊκές χώρες μέσω του στενού της Λευκίμμης.
Η Βενετία αναγνώρισε την καθοριστική συμβολή του Σούλενμπουργκ και τον τίμησε ως τον επίγειο οργανωτή της άμυνας και της νίκης.
Η παράδοση για την εμφάνιση του Αγίου
Στη θρησκευτική παράδοση των Κερκυραίων, όμως, η σωτηρία του νησιού συνδέθηκε άμεσα με τον Άγιο Σπυρίδωνα.
Σύμφωνα με τη διήγηση που πέρασε από γενιά σε γενιά, ο πολιούχος εμφανίστηκε μπροστά στις οθωμανικές δυνάμεις κρατώντας αναμμένο πυρσό, προκαλώντας πανικό στο στρατόπεδο και αναγκάζοντας τους πολιορκητές να τραπούν σε φυγή.
Άλλες εκκλησιαστικές αφηγήσεις τον παρουσιάζουν να εμφανίζεται με αστραπόμορφο ξίφος και να συνοδεύεται από ουράνια στρατιά. Οι Οθωμανοί στρατιώτες, σύμφωνα με την παράδοση, εγκατέλειψαν τις θέσεις τους πιστεύοντας ότι μια υπερφυσική δύναμη είχε στραφεί εναντίον τους.
Μετά την αποχώρηση των Οθωμανών, οι βενετικές Αρχές αναγνώρισαν επισήμως τη σημασία που απέδιδαν οι Κερκυραίοι στην επέμβαση του Αγίου.
Με απόφαση του Βενετού Γενικού Καπιτάνου Ανδρέα Πιζάνη καθιερώθηκε η ετήσια λιτάνευση του σκηνώματος στις 11 Αυγούστου. Η απόφαση κατοχυρώθηκε το 1717 και η παράδοση συνεχίζεται αδιάλειπτα επί τρεις και πλέον αιώνες.
Το σκήνωμα του Αγίου Σπυρίδωνα φυλασσόταν αρχικά στην Κύπρο και αργότερα μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη για να προστατευθεί από τις επιδρομές.
Μετά την Άλωση της Πόλης πέρασε από την Ήπειρο και έφτασε στην Κέρκυρα το 1489, μέσω της οικογένειας Καλοχαιρέτη. Αργότερα περιήλθε στην κερκυραϊκή οικογένεια Βούλγαρη, ενώ ο σημερινός ναός του Αγίου στην παλιά πόλη ανεγέρθηκε στα τέλη του 16ου αιώνα.
