Μέση Ανατολή: Πύραυλοι στον Κόλπο, πετρέλαιο προς τη Συρία – Ο πόλεμος αλλάζει το χάρτη

Η εικόνα της Μέσης Ανατολής διαμορφώνεται πλέον πάνω σε δύο παράλληλους χάρτες: στο χάρτη των πυραυλικών πληγμάτων και στον χάρτη των ενεργειακών διαδρόμων.

Την ώρα που οι ΗΠΑ και το Ιράν διευρύνουν τη σύγκρουσή τους, παρασύροντας το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και την Ιορδανία στην πρώτη γραμμή, χιλιάδες βυτιοφόρα μεταφέρουν ιρακινό πετρέλαιο προς τη Συρία και την Ιορδανία, αναζητώντας έξοδο στη Μεσόγειο και στην Ερυθρά Θάλασσα.

Ο πόλεμος δεν απειλεί πλέον μόνο στρατιωτικές βάσεις. Αναδιατάσσει τις συμμαχίες, τις εμπορικές διαδρομές και τον ενεργειακό χάρτη ολόκληρης της περιοχής.

Από το Ιράν στις αμερικανικές βάσεις του Κόλπου

Η Τεχεράνη κατήγγειλε ότι αμερικανικά βλήματα έπληξαν το χώρο όπου σχεδιάζεται η κατασκευή του πυρηνικού εργοστασίου Νταρκχοβίν, στην επαρχία Χουζεστάν του νοτιοδυτικού Ιράν.

Σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες, στο σημείο είχαν πραγματοποιηθεί κυρίως χωματουργικές εργασίες και δεν είναι γνωστό να υπήρχε ραδιενεργό υλικό.

Η επίθεση εντάσσεται στη νέα αμερικανική εκστρατεία εναντίον ιρανικών εγκαταστάσεων, η οποία εντάθηκε μετά το θάνατο δύο Αμερικανών στρατιωτικών σε ιρανική επίθεση στην αεροπορική βάση Μουάφακ Σάλτι, στο Αζράκ της Ιορδανίας. Ένας ακόμη στρατιωτικός αγνοείται, ενώ η CENTCOM ανακοίνωσε νέα πλήγματα κατά εγκαταστάσεων των Φρουρών της Επανάστασης, αποθηκών πυραύλων, drones και συστημάτων αεράμυνας.

Η ιρανική απάντηση απλώνεται στις χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις. Το Κουβέιτ ανακοίνωσε αναχαιτίσεις πυραύλων και drones, αλλά και πλήγματα σε πετρελαϊκές, ηλεκτροπαραγωγικές και υδρευτικές εγκαταστάσεις. Στο Μπαχρέιν, όπου εδρεύει ο 5ος Αμερικανικός Στόλος, ενεργοποιήθηκε η αεράμυνα, ενώ η Τεχεράνη υποστήριξε ότι στόχευσε αμερικανικές στρατιωτικές υποδομές.

Στην Ιορδανία, η αβεβαιότητα αποτυπώθηκε στις αντικρουόμενες ανακοινώσεις για την Άκαμπα: η αμερικανική πρεσβεία έκανε λόγο για συγκεκριμένη απειλή στο λιμάνι και στο αεροδρόμιο, ενώ η ιορδανική κυβέρνηση διέψευσε ότι είχε διατάξει εκκένωση. Η πόλη ωστόσο, βρίσκεται πλέον σε μια ζώνη όπου διασταυρώνονται στρατιωτικοί κίνδυνοι και κρίσιμες ενεργειακές διαδρομές.

Το Ορμούζ ως όπλο και γεωπολιτικός μοχλός

Στο επίκεντρο της σύγκρουσης βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, από όπου σε καιρό ειρήνης διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που διακινείται διεθνώς.

Η δυνατότητα του Ιράν να απειλεί τη ναυσιπλοΐα αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα στρατηγικά του όπλα.

Αντίστοιχα, τα αμερικανικά πλήγματα στις νότιες ακτές, στις υποδομές επιτήρησης και στις στρατιωτικές δυνατότητες της Τεχεράνης αποσκοπούν και στον περιορισμό της δυνατότητάς της να ελέγχει τη θαλάσσια δίοδο.

Όμως η μάχη για το Ορμούζ δεν διεξάγεται μόνο με πολεμικά πλοία και πυραύλους, αλλά και με αγωγούς, λιμάνια και χιλιάδες φορτηγά.

Το Ιράκ στρέφεται προς τη Μεσόγειο

Το Ιράκ, του οποίου η μεγάλη πλειονότητα των εξαγωγών διοχετευόταν μέσω των νότιων λιμανιών και του Ορμούζ, μεταφέρει πλέον μαζούτ και πετρέλαιο οδικώς προς τα συριακά λιμάνια της Μπανιάς και της Ταρτούς, καθώς και προς την Άκαμπα της Ιορδανίας.

Τον Ιούνιο, περίπου 720.000 τόνοι ιρακινού μαζούτ διακινήθηκαν μέσω της Συρίας, σύμφωνα με στοιχεία της Vortexa, ενώ περίπου 100.000 τόνοι μεταφέρθηκαν μέσω της Ιορδανίας. Η Συρία διαχειρίστηκε έτσι περισσότερο από το ένα τέταρτο των περιφερειακών εξαγωγών μαζούτ, μετατρεπόμενη μέσα σε λίγους μήνες σε βασικό ενεργειακό κόμβο.

Η λύση των βυτιοφόρων είναι ακριβή και περιορισμένη σε σύγκριση με τα δεξαμενόπλοια.

Επιτρέπει, όμως, στη Βαγδάτη να διατηρεί μέρος των εξαγωγών της, να αποσυμφορεί τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης και να μειώνει την απόλυτη εξάρτησή της από μία θαλάσσια δίοδο. Το Ιράκ έχει ήδη δηλώσει ότι η διαφοροποίηση των εξαγωγικών οδών θα συνεχιστεί ακόμη και εάν η ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ αποκατασταθεί.

Η Συρία επιστρέφει ως ενεργειακή πύλη

Πίσω από τα καθημερινά κονβόι διαμορφώνεται ένα πολύ μεγαλύτερο σχέδιο: η αναβίωση του αγωγού Κιρκούκ-Μπανιάς, ο οποίος παραμένει ουσιαστικά ανενεργός εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες.

Οι ΗΠΑ στηρίζουν ανοιχτά την αποκατάστασή του, ενώ αμερικανικές και διεθνείς εταιρείες, μεταξύ των οποίων η Chevron, συμμετέχουν στα σχέδια για τη δημιουργία νέας οδού εξαγωγής ιρακινού πετρελαίου προς τη Μεσόγειο. Το Ιράκ και η Συρία έχουν ήδη υπογράψει συμφωνίες για την προώθηση του έργου.

Η στρατηγική σημασία του είναι σαφής: η Ουάσινγκτον δεν επιχειρεί μόνο να περιορίσει στρατιωτικά την Τεχεράνη. Επιδιώκει παράλληλα να μειώσει την ενεργειακή ισχύ που προσφέρει στο Ιράν ο έλεγχος του Ορμούζ, δημιουργώντας εναλλακτικούς δρόμους μέσω Ιράκ, Συρίας και Τουρκίας.

• Πηγές: Reuters, Associated Press, Bloomberg