μνήμη του νησιού, μπαίνουν ξανά στο επίκεντρο: ο μητροπολιτικός ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου στο Καρλόβασι, οι μεταβυζαντινοί Αϊ-Γιαννάκηδες στο Άνω Βαθύ και το Παλαιοχριστιανικό Κοιμητήριο στο Πυθαγόρειο.
Το υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε την έναρξη των εργασιών αποκατάστασης της Παναγίας στο Καρλόβασι, που υπέστη σοβαρές ζημιές στο σεισμό του 2020, ενώ απέδωσε δύο ολοκληρωμένα έργα: το ναό των Αϊ-Γιαννάκηδων και το Παλαιοχριστιανικό Κοιμητήριο.
Οι παρεμβάσεις, συνολικού προϋπολογισμού άνω των 10 εκατ. ευρώ, δεν αφορούν μόνο τη διάσωση μνημείων. Αφορούν την ίδια την ταυτότητα της Σάμου: από τη μεταβυζαντινή παράδοση του 18ου αιώνα έως τα ίχνη των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων του νησιού.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έκανε λόγο για «σειρά σημαντικών εξελίξεων για τον πολιτισμό στη Σάμο», τονίζοντας ότι η αποκατάσταση της Παναγίας στο Καρλόβασι αφορά ένα μνημείο με «ξεχωριστή ιστορική, αρχιτεκτονική και βαθιά συναισθηματική αξία» για τους κατοίκους.
Η Παναγία στο Καρλόβασι
Η Κοίμηση της Θεοτόκου, μητροπολιτικός ναός στο Καρλόβασι, επλήγη σοβαρά από το σεισμό του 2020. Μετά τα άμεσα μέτρα προστασίας και άρσης ετοιμορροπίας, ξεκινά πλέον το κύριο έργο στερέωσης, αποκατάστασης και αντισεισμικής θωράκισης.
Ο προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 7,5 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΥΠΠΟ 2026-2030, ενώ η ολοκλήρωσή του προβλέπεται σε βάθος τριετίας.
Οι Αϊ-Γιαννάκηδες στο Άνω Βαθύ
Στο Άνω Βαθύ, ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, γνωστός ως Αϊ-Γιαννάκηδες, αποδόθηκε ξανά στο κοινό ύστερα από εκτεταμένη αποκατάσταση.
Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα μεταβυζαντινά μνημεία της Σάμου. Η μορφή του ως δίδυμου ναού, αφιερωμένου στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και στον Άγιο Νικόλαο, οι τέσσερις τρούλοι, το περίτεχνο κωδωνοστάσιο και ο κοινός νάρθηκας τον καθιστούν μοναδικό.
Κτισμένος στο β’ μισό του 18ου αιώνα ως μετόχι της Μονής Ζωοδόχου Πηγής, ο ναός είχε υποστεί σοβαρές φθορές από την εγκατάλειψη δεκαετιών. Οι εργασίες περιλάμβαναν στερέωση, συντήρηση του ζωγραφικού και γλυπτού διακόσμου, αναβάθμιση υποδομών και διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου.
Σε επόμενο στάδιο θα ακολουθήσει η συντήρηση των ξύλινων τέμπλων και εικόνων, με χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου.
Το Παλαιοχριστιανικό Κοιμητήριο στο Πυθαγόρειο
Στη θέση Γλυφάδα του Πυθαγορείου, το Παλαιοχριστιανικό Κοιμητήριο της αρχαίας πόλης της Σάμου αποκαταστάθηκε και είναι πλέον ασφαλές και επισκέψιμο.
Το μνημείο χρησιμοποιήθηκε από τον 4ο έως τα μέσα του 7ου αιώνα μ.Χ. και αποτυπώνει τη μετάβαση από τον αρχαίο στον χριστιανικό κόσμο. Η συστηματική ανασκαφική έρευνα είχε αρχίσει το 1969 από τον αρχαιολόγο Κωνσταντίνο Τσάκο.
Οι ανασκαφές αποκάλυψαν το κεντρικό Μαρτύριο του 4ου αιώνα, 28 κιβωτιόσχημους τάφους, 17 αρκοσόλια και την επαναχρησιμοποίηση παλαιότερων ελληνιστικών τάφων. Ανάμεσα στα ευρήματα είναι περίπου 500 λύχνοι, σταυροί, κοσμήματα, πήλινα αγγεία και εννέα χρυσοί σόλιδοι της εποχής του Ιουστινιανού Α’.
Στο χώρο έγιναν εργασίες συντήρησης, στερέωσης και ανάδειξης, με διαδρομές επίσκεψης, φωτισμό, ενημερωτικές πινακίδες και σημεία θέασης και ανάπαυσης.
Τα έργα στους Αϊ-Γιαννάκηδες και στο Παλαιοχριστιανικό Κοιμητήριο χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
