Με τελετές μνήμης στη Συμφερούπολη και την Ευπατορία, οι Έλληνες της Κριμαίας τίμησαν την επέτειο των μαζικών εκτοπισμών τους από τη χερσόνησο το 1944, αποτίοντας φόρο τιμής στα χιλιάδες θύματα ενός από τα πιο τραγικά κεφάλαια της ιστορίας του ελληνισμού της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.
Εκπρόσωποι των ελληνικών κοινοτήτων, των τοπικών Αρχών, κοινωνικών φορέων και του κλήρου κατέθεσαν λουλούδια σε μνημεία αφιερωμένα στους εκτοπισμένους, υπενθυμίζοντας τη βαριά ιστορική σκιά των Σταλινικών Διώξεων.
Η 27η Ιουνίου 1944 αποτελεί ημέρα πένθους (και) για τους Έλληνες της Σοβιετικής Ένωσης. Τότε ολοκληρώθηκαν οι εκτοπισμοί που είχαν διατάξει τρεις ημέρες νωρίτερα οι σοβιετικές Αρχές. Έλληνες, Βούλγαροι και Αρμένιοι της Κριμαίας απομακρύνθηκαν από τα σπίτια τους με την κατηγορία ότι μέλη των κοινοτήτων τους είχαν συνεργαστεί με τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στα επίσημα έγγραφα της εποχής αναφέρεται ότι προβλεπόταν η απομάκρυνση περίπου 37.000 ανθρώπων από την Κριμαία. Οι περισσότεροι Έλληνες, Σοβιετικοί πολίτες, εκτοπίστηκαν σε περιοχές της Ρωσικής Ομοσπονδίας και του Καζακστάν, ενώ όσοι διατηρούσαν ξένη υπηκοότητα –περίπου 3.500 άτομα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία– μεταφέρθηκαν κυρίως στη Φεργκάνα του Ουζμπεκιστάν.
Οι εκτοπισμένοι εγκαταστάθηκαν σε αγροτικές περιοχές, όπου βρέθηκαν αντιμέτωποι με εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες διαβίωσης. Οι τοπικές Αρχές ήταν απροετοίμαστες να υποδεχθούν τόσο μεγάλους πληθυσμούς, ενώ οι Έλληνες, όπως και οι υπόλοιποι «ειδικοί έποικοι», υποχρεώθηκαν να εργάζονται εκεί όπου τους υπέδειξαν και δεν είχαν δικαίωμα να εγκαταλείψουν τον τόπο εγκατάστασής τους χωρίς ειδική άδεια.
Οι περιορισμοί ήρθησαν το 1956, όταν διάταγμα του Προεδρείου του Ανώτατου Σοβιέτ αποκατέστησε το νομικό καθεστώς των Ελλήνων, των Βουλγάρων και των Αρμενίων που βρίσκονταν σε καθεστώς ειδικής εγκατάστασης. Από τότε άρχισε σταδιακά η επιστροφή των Ελλήνων στην Κριμαία, μια διαδικασία που εντάθηκε τις επόμενες δεκαετίες και συνεχίστηκε έως τα τέλη της σοβιετικής περιόδου.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 αναγεννήθηκε το ελληνικό εθνικοπολιτιστικό κίνημα στην Κριμαία. Ιδρύθηκαν ελληνικοί σύλλογοι, πολιτιστικά κέντρα, σχολεία ελληνικής γλώσσας και καλλιτεχνικά σχήματα, ενώ στο Πανεπιστήμιο της Κριμαίας δημιουργήθηκε ελληνικό τμήμα σπουδών. Παράλληλα, συγκροτήθηκε η «Ταυρίδα», η Ένωση των κοινοτήτων, συμβάλλοντας στην ανασυγκρότηση της ελληνικής παρουσίας στη χερσόνησο.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο διάταγμα της 21ης Απριλίου 2014 του προέδρου της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν, με το οποίο προβλέφθηκε η αποκατάσταση των λαών της Κριμαίας που είχαν υποστεί διώξεις και εκτοπισμούς κατά τη σοβιετική περίοδο. Οι ελληνικές κοινότητες της περιοχής θεωρούν την απόφαση αυτή ως πράξη ιστορικής δικαίωσης για τους χιλιάδες που ξεριζώθηκαν από τις πατρογονικές τους εστίες.
