Δύο μήνες φρίκης και μαρτυρίου το 1921 – Η έκθεση του Κεντρικού Συμβουλίου του Πόντου

Τη συστηματική εξόντωση του ελληνικού πληθυσμού, κατά το δίμηνο Ιουλίου-Αυγούστου 1921, κατέγραψε το Κεντρικό Συμβούλιο του Πόντου –σχεδόν ταυτόχρονα με τη διάπραξη των εγκλημάτων– σε έκθεσή του που δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο περιοδικό Γρηγόριος ο Παλαμάς της Θεσσαλονίκης, τον Σεπτέμβριο του 1921 και αναδημοσιεύτηκε χρόνια αργότερα, το 1975, στην Ποντιακή Εστία.

Με επίκεντρο τη δράση του αιμοσταγούς Τοπάλ Οσμάν περιγράφονται μαζικές εκτοπίσεις ανδρών προς το εσωτερικό της Ανατολής, ομαδικές σφαγές στην Αμισό και την Πάφρα, καθώς και φρικαλεότητες στη Μερζιφούντα, όπου κάηκαν ζωντανοί εκατοντάδες άμαχοι.

Η έκθεση υπογραμμίζει τον αφανισμό ολόκληρων κοινοτήτων μέσω εμπρησμών, βιασμών και λιμοκτονίας. Το Κεντρικό Συμβούλιο  του Πόντου απευθύνει δραματική έκκληση στην Κοινωνία των Εθνών (σημερινό ΟΗΕ), και τη διεθνή κοινότητα για άμεση επέμβαση, ώστε να διασωθούν τα ελάχιστα γυναικόπαιδα που απέμειναν από τη γενοκτονική μανία των Τούρκων.

≈

Τα κακουργήματα των Τούρκων εις τον Πόντον

Το εν Αθήναις Κεντρικόν Συμβούλιον του Πόντου, το οποίον εξελέγη ως γνωστόν υπό της Παμποντίου συνελεύσεως και αποτελείται από τους επιφανείς Ποντίους 1) Χ. Καλαντίδην ιατρόν, 2) Α. Νεόφυτον τραπεζίτην και διδάκτορα πολιτικών επιστημών, 3) Ε. Παυλίδην, 4) Α. Πιαλόγλου και 5) Ν. Λεοντίδην, εδημοσίευσεν εις τας εφημερίδας της πρωτευούσης και εις τας εφημερίδας των πρωτευουσών των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων, απέστειλε δε και εις Κοινωνίαν των Εθνών το εξής σημείωμα των διαπραχθεισών κατά τους τελευταίους μήνας, Ιούλιον και Αύγουστον καταδιώξεων, καταδικών, σφαγών και εκτοπίσεων του αμάχου πληθυσμού του ελληνικοτάτου Πόντου.

Σημείωμα περιληπτικόν περί των κακουργημάτων τα οποία διέπραξαν οι Τούρκοι εναντίον του ελληνισμού του Πόντου κατά τους μήνας Ιούλιον και Αύγουστον 1921

Περιφέρεια Τραπεζούντος-Σουρμαίνων- Ριζούντος

Κατά μήνα Ιούλιον 1921 εξετόπισαν όλον τον άρρενα πληθυσμόν από 15-50 ετών. Καθ’ οδόν όμως τους πλείστους των εκτοπιζομένων έσφαζον, και άλλους ηνάγκασαν ν’ αποθάνωσι από τα βασανιστήρια και από την πείναν.

Περιφέρεια Τριπόλεως-Κερασούντος-Πουλαντζάκης-Ορδούς

Ο γνωστός και διαβόητος δια την αγριότητα και τα αιμοχαρή ένστικτα Οσμάν αγάς, αφού εδολοφόνησε πλείστους εκ των προκρίτων και εσφετερίσθη τας περιουσίας αυτών, τον μεν άρρενα πληθυσμόν εξετόπισε κατά μήνα Ιούλιον εις Χαρπούτ, Μαμουρέτ Ουλ – Αζίζ και Αλπιστάν, τας δε ωραίας γυναίκας και παρθένους εκράτησε και τας εμοίρασε εις τους οπαδούς του. Πολλαί εκ τούτων οδηγήθησαν υπό των τσετέδων εις τα όρη. Τα γυναικόπαιδα, στερηθέντα των πάντων και απογυμνωθέντα τελείως, αποθνήσκουν εκ πείνης και των κακουχιών. Εν Τριπόλει εκ των 2.500 Ελλήνων απέμειναν μόνον 800 γυναικόπαιδα. Εν Κερασούντι εκ των 14.000 Ελλήνων απέμειναν μόνον 400 γυναικόπαιδα. Όλοι οι άλλοι εξωλοθρεύθησαν διά της μεθόδου της καθ’ οδόν δολοφονίας των.

Εις την περιφέρειαν Φάτσας και Οινόης

Επιδραμών ο Οσμάν αγάς διέπραξε τα όσα και εις Κερασούντα. Ελληνικός πληθυσμός δεν υπάρχει πλέον. Υπέστησαν οι ομογενείς την τύχην των Αρμενίων. (Φρίκη!).

Περιφέρεια Αμισού-Πάφρας

Η εξόντωσις εις την περιφέρειαν ταύτην εγένετο συστηματικωτέρα και αγριωτέρα. Ο άρρην πληθυσμός μετετοπίσθη τμηματικώς εις πέντε συνοδείας. Η πρώτη και δευτέρα απετελείτο η μεν εκ 2.000 ανδρών και η ετέρα εκ 1.900. Η τρίτη εκ 2.000 ανδρών. Η τετάρτη και πέμπτη εκ 560 και 620.

Πλησίον της πολίχνης Καβάκ, ήτις απέχει 8ώρας της Αμισού, ενώ οι απελαθέντες Έλληνες κατήρχοντο μίαν κλιτύν, τα συνοδεύοντα αυτούς όργανα της εξουσίας ήρχισαν σφοδρόν πυρ εναντίον των, ώστε εκ μεν της πρώτης συνοδείας εφονεύθησαν 530 και εκ της τρίτης 660. Των άλλων συνοδειών αι απώλειαι αγνοούνται. Οι επιζήσαντες, αφού απεγυμνώθησαν των πάντων και αυτών των ενδυμάτων των, εστάλησαν, ερείπια πλέον παρά άνθρωποι, εις την Μαλάτειαν, Χαρπούτ, Μαμουρέτ Ουλ – Αζίζ και Αλπιστάν, όπου συμπληρούται η καταστροφή και εξόντωσις. (Φρίκη!)

Εις το χωρίον Τσακαλή, 4ώρας απέχον της Αμισού, ο Οσμάν αγάς ενέκλεισε τα γυναικόπαιδα (οι άνδρες είχον προηγουμένως απελαθή) εις τινας οικίας και τα κατέκαυσεν.

Εις το χωρίον Καβάκ έπραξε τα ίδια. Μόνον είς γέρων ογδοηκοντούτης εσώθη.

Εις την Κάβζαν συνήθροισε τα γυναικόπαιδα προς τον ποταμόν, τα κατέσφαξεν και τα έρριψεν εντός του ποταμού. Τα ελληνικά χωρία της περιφερείας ταύτης εκάησαν μετά των κατοίκων των· 18 νύμφαι και κόραι των άνω χωρίων, διαλεχθείσαι υπό του Οσμάν αγά δια την ωραιότητά των, διενεμήθησαν εις τους αρχισυμμορίτας του, οίτινες αφού ωργίασαν επί τινας ημέρας τας ενέκλεισαν εντός μιας οικίας και τας κατέκαυσαν ζώσας.

Εις την Μερζιφούντα ο Οσμάν αγάς μετά των συντρόφων του, αφού εγύμνωσαν τους χριστιανούς των πάντων, έθεσαν πυρ εις την ελληνικήν και αρμενικήν συνοικίαν. Αι σκηναί της πυρκαϊάς υπήρξαν φρικιαστικαί. Φράττουν όλας τας διόδους και τους εξερχόμενους δια να σωθούν τους φονεύουν, ή τους ρίπτουν πάλιν εις το πυρ, άνευ εξαιρέσεως γυναικών, παιδίων γερόντων. Εις διάστημα 5 ωρών εκάησαν 1.800 οικίαι μετά των ενοικούντων. Τα κατά των παρθένων και των παιδίων διαπραχθέντα όργια είναι ανήκουστα. Ενώ δε πάντα ταύτα διέπραττον, έλεγον: ας έλθουν τώρα οι Γάλλοι, οι Αμερικανοί, ο Χριστός σας δια να σας σώσουν!

Εν Πάφρα, αφού εφορολόγησαν τον άρρενα πληθυσμόν από 50-200 λίρας έκαστον, μετά ταύτα τον εξετόπισαν και ουχί μακράν της πόλεως εντός 5 ημερών εφόνευσαν περί τους 2.000. Μετά την εξόντωσιν, τα όργανα της εξουσίας και οι κάτοικοι ελεηλάτησαν τας οικίας και τα καταστήματα των Ελλήνων. Η διαρπαγή διήρκεσεν επί ολοκλήρους ημέρας. Τα εναπολειφθέντα γυναικόπαιδα στερούνται των πάντων και αυτού του επιουσίου άρτου. Αι ασθένειαι και η πείνα συμπληρώνουν ήδη το αρξάμενον έργον των δημίων του 20ού αιώνος.

Πάντα τα ελληνικά χωρία της περιφέρειας Αμισού εκάησαν, αι περιουσίαι των Ελλήνων διηρπάγησαν, αι παρθένοι και οι νέοι ητιμάσθησαν και απήχθησαν εις τα όρη. Πολλαί, μη θέλουσαι να υποστώσι την ατίμωσιν, ηυτοκτόνησαν απαγχονισθείσαι.

Πολλοί δε γονείς, μη ανεχόμενοι να ίδωσιν τας θυγατέρας και τα τέκνα των εις χείρας των Τούρκων, τας εφόνευσαν.

Αυτή εν πάση δυνατή συντομία και εν αμυδρά σκιαγραφία η φρικιαστική εικών του μάρτυρος Ελληνισμού του Πόντου.

Το Κεντρ. Συμβούλιον του Πόντου ποιείται έκκλησιν πρώτον εις την Ελληνικήν Κυβέρνησιν, εις την Κοινωνίαν των Εθνών, εις τον τύπον, εις όλα τα ημέτερα και ξένα φιλανθρωπικά Σωματεία, και επικαλείται την άμεσον και σύντομον επέμβασίν των, όπως τουλάχιστον σωθώσιν εκ του εκ πείνης θανάτου τα εναπομείναντα ολίγα γυναικόπαιδα, δυστυχή λείψανα της αρχαιοτάτης πλην αστόργως εγκαταλειφθείσης ελληνικοτάτης ταύτης γης!

• Πηγή: Περ. Γρηγόριος ο Παλαμάς, Έτος Ε’ τεύχος ΞΘ’, Θεσ/νίκη Σεπτέμβριος 1921 σ. 499-502.
• Σημ.: Έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του πρωτότυπου.