Η 9η Μαΐου 1945 έμεινε στην παγκόσμια ιστορία ως η ημέρα της οριστικής συντριβής του ναζισμού και του τέλους του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου στην Ευρώπη. Ύστερα από έξι χρόνια φρίκης, εκατομμύρια νεκρούς, ανυπολόγιστες καταστροφές και πρωτοφανή εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, η Ευρώπη έβγαινε τραυματισμένη αλλά ελεύθερη από τον εφιάλτη του φασισμού.
Η ημέρα αυτή αποτελεί μέχρι σήμερα σύμβολο μνήμης για όσους αντιστάθηκαν στη ναζιστική βαρβαρότητα, αλλά και υπενθύμιση των θυσιών εκατομμυρίων ανθρώπων που βρέθηκαν στα μέτωπα, στις φυλακές, στις εξορίες και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Λίγους μήνες πριν από τη λήξη του πολέμου, οι συμμαχικές δυνάμεις άρχισαν να ανοίγουν το ένα μετά το άλλο τα διαβόητα στρατόπεδα συγκέντρωσης, εξόντωσης και καταναγκαστικής εργασίας που είχαν δημιουργήσει οι ναζί σε ολόκληρο το Τρίτο Ράιχ. Το Άουσβιτς ήταν το πρώτο μεγάλο στρατόπεδο που απελευθερώθηκε, τον Ιανουάριο του 1945, ενώ ακολούθησαν δεκάδες ακόμη μέχρι τον Μάιο.
Στο διάστημα εκείνο, οι ναζί επιχειρούσαν να εκκενώσουν τα στρατόπεδα, αναγκάζοντας τους κρατούμενους σε εξαντλητικές «πορείες θανάτου»*, κατά τις οποίες χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν από την πείνα, το ψύχος και τις εκτελέσεις.
(πηγή: ΓΑΚ Μαγνησίας, Συλλογή Νίκου Μαστρογιάννη)
Ανάμεσα στους ομήρους και τους εκτοπισμένους βρίσκονταν και εκατοντάδες Μαγνησιώτες, άνδρες και γυναίκες που μεταφέρθηκαν κυρίως από το καλοκαίρι του 1944 σε στρατόπεδα όπως το Νταχάου, το Μόουσμπουργκ, το Άουξμπουργκ, το Ράβενσμπρυκ, το Έσσεν και το Νουενγκάμμε.
Τα στοιχεία αυτά αναδείχθηκαν μέσα από τη μακρόχρονη έρευνα της Ομάδας Προφορικής Ιστορίας Βόλου (ΟΠΙΒΟ) και την έκθεση «Στα Σύρματα: Μαγνησιώτες στα κάτεργα του Τρίτου Ράιχ», που παρουσιάστηκε στο Μουσείο Πόλης Βόλου, σε συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Αρχεία Ν. Μαγνησίας.
Με αφορμή τη σημερινή επέτειο, τα ΓΑΚ Μαγνησίας παρουσιάζουν τεκμήρια από δύο σημαντικές δωρεές αρχείων, φωτίζοντας προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που βίωσαν τη ναζιστική θηριωδία.
Ανάμεσά τους είναι ο Γιάννης Τζανίδης του Ιακώβου, γεννημένος το 1920 και με καταγωγή από τo Μισθί Καππαδοκίας, ο οποίος εκτοπίστηκε στο στρατόπεδο του Άουξμπουργκ. Όταν επέστρεψε στην Ελλάδα το καλοκαίρι του 1945, η εμπειρία της ομηρίας του στάθηκε αρκετή ώστε να θεωρηθεί ύποπτος για κομμουνιστική δράση και να οδηγηθεί αργότερα στη Μακρόνησο.
Ιδιαίτερη είναι και η περίπτωση του Γιώργου Κωνσταντίνου του Ευσταθίου, γεννημένου το 1914 στον Άγιο Βλάση Πηλίου και κατοίκου Λεχωνίων, ο οποίος εκτοπίστηκε στα στρατόπεδα Μόοσμπουργκ και Μονάχου, πριν επαναπατριστεί στις 26 Ιουλίου 1945.
Τα ΓΑΚ Μαγνησίας εκφράζουν τις ευχαριστίες τους προς τους δωρητές των αρχείων, Κώστα Τζανίδη και Νίκο Μαστρογιάννη, για την εμπιστοσύνη και τη συμβολή τους στη διάσωση της ιστορικής μνήμης.
Για το αφιέρωμα συνεργάστηκαν οι αρχειονόμοι Αννίτα Πρασσά, Αγγελική Νικολάου και Άλκηστις Σανιδά.
