Σε μια από τις πιο κρίσιμες γεωπολιτικές κινήσεις των τελευταίων ετών στη Μέση Ανατολή, το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει τα Στενά του Ορμούζ από διεθνή θαλάσσια δίοδο σε ζώνη άμεσου στρατηγικού ελέγχου, αυξάνοντας δραματικά την πίεση προς τη Δύση, τις πετρελαϊκές αγορές και τη διεθνή ναυτιλία.
Η Τεχεράνη, μέσω των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), εφαρμόζει πλέον ένα νέο σύστημα θαλάσσιας επιτήρησης και καθορισμού διαδρομών, απαιτώντας ουσιαστικά από τα εμπορικά πλοία να συντονίζονται με τις ιρανικές Αρχές για τη διέλευσή τους από το Ορμούζ – το στενό πέρασμα απ’ όπου διακινείται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου.
Τι αλλάζει στα Στενά του Ορμούζ
Σύμφωνα με τις νέες οδηγίες της Τεχεράνης, τα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο υποχρεώνονται να κινούνται βόρεια του νησιού Λαράκ, πολύ κοντά στις ιρανικές ακτές, ενώ τα εξερχόμενα πλοία περνούν νότια του νησιού.
Με αυτόν τον τρόπο, το Ιράν αποκτά πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα παρακολούθησης και επιχειρησιακού ελέγχου πάνω στη διεθνή ναυσιπλοΐα, σε μια περιοχή που μέχρι σήμερα λειτουργούσε με βάση διεθνή συστήματα διαχωρισμού κυκλοφορίας και όχι μονομερείς εθνικές οδηγίες.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι πρόκειται για μια προσπάθεια δημιουργίας μιας άτυπης «ζώνης επιρροής» μέσα σε ένα από τα πιο νευραλγικά σημεία του πλανήτη.
Η κλιμάκωση προκαλεί ήδη σοβαρές αναταράξεις στη ναυτιλία και στις ενεργειακές αγορές. Πολλές ναυτιλιακές εταιρείες αποφεύγουν πλέον να αιτηθούν άδεια διέλευσης από τις ιρανικές Αρχές, φοβούμενες ότι οποιαδήποτε συνεργασία με την Τεχεράνη μπορεί να οδηγήσει σε αμερικανικές κυρώσεις.
Το αποτέλεσμα είναι ότι εκατοντάδες πλοία παραμένουν σε κατάσταση αναμονής ή κινούνται με ακραία επιφυλακτικότητα στην περιοχή.
Ο Ιρανός βουλευτής Saeedi υποστήριξε μάλιστα ότι περίπου 1.500 πλοία περιμένουν έγκριση για να εξέλθουν από την περιοχή, στοιχείο που δείχνει το μέγεθος της διαταραχής στη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous, η εμπορική δραστηριότητα έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά σε μικρά φορτηγά πλοία που εξυπηρετούν ιρανικά συμφέροντα ή κινούνται υπό σημαίες χωρών όπως η Ινδία και οι Κομόρες.
Το στρατηγικό παιχνίδι με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Αυτό που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία είναι ότι η νέα ιρανική «ζώνη ελέγχου» φαίνεται να αγγίζει και περιοχές που συνδέονται λειτουργικά με τα στρατηγικά λιμάνια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, όπως τα Φουτζέιρα (Fujairah) και Χορ Φακάν (Khor Fakkan).
Τα λιμάνια αυτά έχουν αποκτήσει τεράστια σημασία τα τελευταία χρόνια, καθώς αποτελούν βασικές εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς πετρελαίου εκτός του Ορμούζ.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ιδιαίτερα ο αγωγός Habshan-Fujairah, μέσω του οποίου τα ΗΑΕ επιχειρούν να εξάγουν πετρέλαιο παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ.
Η ιρανική πίεση στην περιοχή ερμηνεύεται ως μήνυμα ότι η Τεχεράνη μπορεί να επηρεάζει όχι μόνο το ίδιο το στενό, αλλά και τις εναλλακτικές ενεργειακές διαδρομές της περιοχής.
ΗΠΑ και Σαουδική Αραβία σε δύσκολη ισορροπία
Την ίδια ώρα, η Ουάσινγκτον επιχειρεί να διατηρήσει τον έλεγχο της κατάστασης χωρίς να οδηγηθεί σε ανοιχτή σύγκρουση.
Σύμφωνα με πληροφορίες του NBC News, η Σαουδική Αραβία αρνήθηκε να επιτρέψει τη χρήση των βάσεων της και του εναέριου χώρου της για την αμερικανική επιχείρηση «Freedom», εξέλιξη που φέρεται να συνέβαλε στην αναστολή της επιχείρησης από τον Ντόναλντ Τραμπ.
Η στάση του Ριάντ δείχνει ότι ακόμη και οι παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο φοβούνται πλέον ένα ανεξέλεγκτο ντόμινο επιθέσεων σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Παράλληλα, ο αμερικανικός αποκλεισμός εναντίον πλοίων που συνδέονται με ιρανικά λιμάνια παραμένει σε πλήρη ισχύ, με το CENTCOM να συνεχίζει επιχειρήσεις επιτήρησης και ελέγχου στην περιοχή.
«Σκιώδης στόλος» και πλοία χωρίς σήμα
Σύμφωνα με στοιχεία της Signal Ocean, που επικαλείται η Xclusiv Shipbrokers, στην περιοχή του Περσικού Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ βρίσκονται αυτή τη στιγμή 186 bulk carriers και tankers.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι περίπου το 40% των δεξαμενόπλοιων χαρακτηρίζονται «sanctioned vessels», δηλαδή πλοία που σχετίζονται με δίκτυα μεταφοράς υπό καθεστώς κυρώσεων.
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν επίσης ότι η πραγματική εικόνα μπορεί να είναι ακόμη πιο σύνθετη, καθώς αρκετά πλοία κινούνται με απενεργοποιημένο AIS, δηλαδή χωρίς να εκπέμπουν σήμα εντοπισμού, πρακτική που χρησιμοποιείται συχνά σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης.
Το βασικό ερώτημα πλέον για τις διεθνείς αγορές είναι αν το Ιράν επιχειρεί απλώς να ασκήσει πίεση ή αν προετοιμάζεται να εγκαθιδρύσει έναν μόνιμο μηχανισμό ελέγχου στην πιο κρίσιμη ενεργειακή δίοδο του πλανήτη.
