Η πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 476 μ.Χ. θεωρείται ένα από τα πιο εμβληματικά… φινάλε στην Ιστορία. Ο Γερμανός ηγεμόνας Οδόακρος καθαιρεί τον νεαρό αυτοκράτορα Ρωμύλο Αύγουστο και το οικοδόμημα της ρωμαϊκής εξουσίας στη Δύση αρχίζει να καταρρέει. Οι «βάρβαροι» μπήκαν, η Ρώμη έπεσε, τέλος.
Μόνο που –όπως φαίνεται– η «πτώση» δεν ήρθε με τον τρόπο που την μάθαμε.
Νέα διεθνής μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature από το Johannes Gutenberg University Mainz βασίζεται σε γενετικά δεδομένα από πληθυσμούς της ρωμαϊκής μεθορίου στη σημερινή νότια Γερμανία δείχνει ότι δεν υπήρξε καμία μαζική, βίαιη εισβολή «βαρβάρων». Αντίθετα, η μετάβαση προς τον Μεσαίωνα φαίνεται να ήταν πολύ πιο… ανθρώπινη.
Οι επιστήμονες ανέλυσαν το DNA 258 ατόμων που έζησαν μεταξύ 450 και 620 μ.Χ., σε περιοχές όπως η Βαυαρία και η Έσση. Τα ευρήματα δείχνουν ότι πληθυσμοί από τη Βόρεια Ευρώπη είχαν ήδη αρχίσει να μετακινούνται νότια πολύ πριν από την πτώση της αυτοκρατορίας, ζώντας για γενιές σχετικά απομονωμένοι από τους Ρωμαίους.
Οι ρωμαϊκές Αρχές επέτρεπαν την εγκατάσταση αυτών των πληθυσμών υπό όρους –όπως περιορισμούς στους γάμους με Ρωμαίους– διατηρώντας έτσι σαφή διαχωρισμό.
Όλα αλλάζουν όμως μετά το 476 μ.Χ. «Η χρονική σύμπτωση ανάμεσα στην πτώση της αυτοκρατορίας και τη γενετική αλλαγή που βλέπουμε είναι εντυπωσιακά ακριβής», εξηγεί ο ανθρωπολόγος και γενετιστής Γιοάχιμ Μπούργκερ, επικεφαλής της μελέτης.
Με την κατάρρευση των αυτοκρατορικών δομών, οι περιορισμοί αυτοί αίρονται και ξεκινά μια ταχεία ανάμιξη πληθυσμών. Ρωμαίοι, τοπικοί κάτοικοι και άνθρωποι βορειοευρωπαϊκής καταγωγής αρχίζουν να συνυπάρχουν, να παντρεύονται και να δημιουργούν μια νέα κοινωνία.
Με άλλα λόγια, η Ευρώπη δεν προέκυψε από μια «έφοδο», αλλά από… συγκατοίκηση και γάμους! «Αυτό το μοτίβο έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την παραδοσιακή αφήγηση μιας μαζικής “βαρβαρικής εισβολής”», τονίζει ο Γιοάχιμ Μπούργκερ.
Τα γενετικά δεδομένα δείχνουν επίσης ότι η ρωμαϊκή κοινωνία ήταν ήδη πολυεθνική, με καταγωγές από όλη την αυτοκρατορία – από τα Βαλκάνια μέχρι και την Ασία. Η ανάμιξη μετά την πτώση δεν ήταν σύγκρουση δύο κόσμων, αλλά συνέχεια μιας ήδη σύνθετης πραγματικότητας.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα κοινωνικά στοιχεία: το προσδόκιμο ζωής ήταν χαμηλό (περίπου 40-43 έτη), η παιδική θνησιμότητα υψηλή, ενώ οι οικογένειες ήταν πυρηνικές και μονογαμικές, χωρίς γάμους μεταξύ συγγενών – στοιχεία που αντανακλούν την επίδραση του χριστιανισμού.
Η μελέτη καταλήγει σε ένα σαφές συμπέρασμα: η εικόνα των «ορδών βαρβάρων» που σαρώνουν τη Ρώμη είναι περισσότερο μύθος παρά πραγματικότητα. Η μετάβαση ήταν πιο αργή, πιο σύνθετη και –ίσως– λιγότερο δραματική απ’ όσο τη φανταζόμαστε.
Και αν κάτι «κατέρρευσε» τελικά, δεν ήταν μόνο η Ρώμη. Ήταν και ένας από τους πιο επίμονους μύθους της ευρωπαϊκής ιστορίας.
