Ένα ξεχωριστό μουσικό ταξίδι στις ρίζες του ποντιακού ελληνισμού του Καυκάσου μάς χαρίζει το «Ζέλετσα», ένα μουσικό αφιέρωμα στα παραδοσιακά τραγούδια των Ποντίων του Καρς, το οποίο επιχειρεί να φέρει στο σήμερα τον αυθεντικό ήχο μιας ολόκληρης εποχής.
Το όνομα προέρχεται από το Ζέλετσα, ένα αμιγώς ελληνικό χωριό της περιοχής του Καρς, όπου οι Πόντιοι έζησαν για περίπου σαράντα χρόνια, μέχρι το 1918, όταν οι ιστορικές εξελίξεις τούς οδήγησαν ξανά στο δρόμο της προσφυγιάς.
Με σύγχρονη ενορχήστρωση αλλά βαθύ σεβασμό στην παράδοση, το μουσικό εγχείρημα αναδεικνύει τη μουσική ταυτότητα που διαμορφώθηκε στον Καύκασο, εκεί όπου χιλιάδες Έλληνες εγκαταστάθηκαν μετά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1878, κουβαλώντας μαζί τους μνήμες, τραγούδια και ήθη από τον Πόντο.
Στο εγχείρημα, συνθέτοντας έναν ήχο που γεφυρώνει το παρελθόν με το παρόν, συμμετέχουν οι: Γιάννης Μιχαηλίδης (τραγούδι), Γιώργος Παπαδόπουλος (ποντιακή λύρα), Νίκος Ματζηρίδης (κλαρίνο), Πάνος Καφετζόπουλος (ακορντεόν), Χάρης Καφέτσης (κιθάρα), Νίκος Καραμαλέγκος (μπάσο) και Φίλιππος Πουρπουτίδης (κρουστά).
Πίσω από το μουσικό αυτό αφιέρωμα υπάρχει και μια βαθύτερη ιστορική αναφορά. Το βιβλίο του Κωνσταντίνου Παυλίδη για τη Ζέλετσα φωτίζει μια λιγότερο γνωστή πτυχή της ελληνικής ιστορίας, καταγράφοντας με λεπτομέρεια τη ζωή, τη διαδρομή και τον ξεριζωμό των κατοίκων του χωριού. Όπως επισημαίνεται, πρόκειται για ένα κομμάτι του ελληνισμού που για χρόνια παρέμενε «σκοτεινό», παρά τη σημασία του.
Η ιστορία του χωριού στον Καύκασο είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις μεγάλες ανακατατάξεις του 20ού αιώνα. Μετά τη Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ το 1918, η περιοχή του Καρς παραδόθηκε στους Τούρκους, οδηγώντας τους Έλληνες σε νέα προσφυγιά, μέσα σε συνθήκες βίας και ανασφάλειας.
Μαρτυρίες όπως εκείνη της Μιλάνας Λαζαρίδη –που έζησε την έξοδο και μετέφερε τη μνήμη στις επόμενες γενιές– αναδεικνύουν τη δύναμη επιβίωσης και τη βαθιά σχέση των ανθρώπων με την καταγωγή τους. «Μη κλαις το κεφάλι σου», της έλεγε η μητέρα της, μια φράση που έγινε στάση ζωής μέσα στις δυσκολίες.
Σήμερα, το έργο «Ζέλετσα» δεν είναι απλώς ένα μουσικό αφιέρωμα. Είναι μια προσπάθεια να διασωθεί και να αναδειχθεί μια ταυτότητα που κινδυνεύει να χαθεί, καθώς, όπως επισημαίνει και ο συγγραφέας, με το πέρασμα των γενεών «η καταγωγή χάνεται, το ίδιο και η ιστορία».
