Ένα ολόκληρο «κρυμμένο» τοπίο ζωής, δραστηριότητας και ιστορίας αρχίζει να αποκαλύπτεται στην πεδιάδα της Ερέτριας, στην Εύβοια, μέσα από μια συστηματική έρευνα που αλλάζει όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για την περιοχή.
Τα νέα δεδομένα είναι εντυπωσιακά: σε μια έκταση περίπου 30 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν περισσότερες από 200 κατασκευές και κατέγραψαν εκατοντάδες ευρήματα, τα οποία αποτυπώνουν μια συνεχή ανθρώπινη παρουσία από την προϊστορία έως και τους νεότερους χρόνους.
Η έρευνα, που υλοποιείται από την Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή στην Ελλάδα σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Εύβοιας, φέρνει στο φως ένα σύνθετο και οργανωμένο τοπίο:
• περίπου δέκα οικισμοί, που ερμηνεύονται ως αρχαίοι δήμοι,
• αγροικίες και εγκαταστάσεις παραγωγής,
• νεκροταφεία και λατομεία,
• λαξευτά ελαιοτριβεία,
• μεσαιωνικά παρεκκλήσια, καθώς και
• τμήματα αρχαίων οδικών αξόνων.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η περιοχή δεν ήταν απλώς μια αγροτική ενδοχώρα, αλλά ένας ζωντανός χώρος παραγωγής, μετακίνησης και κοινωνικής οργάνωσης.
Η επιφανειακή έρευνα βασίζεται στη συστηματική καταγραφή υλικών που βρίσκονται στην επιφάνεια του εδάφους –όπως θραύσματα κεραμικής ή λίθινα εργαλεία– τα οποία στη συνέχεια γεωαναφέρονται και χαρτογραφούνται με τη βοήθεια ψηφιακών συστημάτων.
Καθοριστικό ρόλο παίζουν και οι νέες τεχνολογίες, όπως η μέθοδος LiDAR, που επιτρέπει στους ερευνητές να «βλέπουν» κάτω από τη βλάστηση, αποκαλύπτοντας τοίχους, δρόμους και αναβαθμίδες που δεν είναι ορατά με γυμνό μάτι.
Τα αποτελέσματα της έρευνας δεν αφορούν μόνο μεμονωμένα ευρήματα, αλλά συμβάλλουν σε κάτι πολύ μεγαλύτερο: στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι αξιοποίησαν το φυσικό περιβάλλον τους μέσα στους αιώνες.
Μέσα από αυτά τα δεδομένα, οι αρχαιολόγοι μπορούν πλέον να μελετήσουν: την εξέλιξη της γεωργίας, την ανάπτυξη των οικισμών, τα δίκτυα μεταφορών και εμπορίου, αλλά και την κοινωνική συνοχή των κοινοτήτων.
Ένα ενιαίο παζλ 5.000 χρόνων
Σε συνδυασμό με τις ανασκαφές στην αρχαία Ερέτρια και το ιερό της Αμαρυσίας Αρτέμιδος, σχηματίζεται πλέον ένα μοναδικό σύνολο δεδομένων που καλύπτει την περιοχή από το τέλος της Νεολιθικής εποχής έως και τον 19ο αιώνα.
Η έρευνα, πέρα από την επιστημονική της αξία, λειτουργεί και ως εργαλείο προστασίας, καθώς αναδεικνύει μια πολιτιστική κληρονομιά που απειλείται από τη σύγχρονη ανάπτυξη.
Νέοι επιστήμονες στην πρώτη γραμμή
Στο πρόγραμμα συμμετέχουν κάθε χρόνο αρχαιολόγοι, γεωμορφολόγοι και φοιτητές από την Ελλάδα, την Ελβετία και άλλα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, οι οποίοι εκπαιδεύονται σε όλα τα στάδια της έρευνας – από την καταγραφή έως την ανάλυση.
Την επιστημονική διεύθυνση έχουν οι A. Γ. Σίμωσις και S. Fachard, ενώ την έρευνα πεδίου συντονίζουν οι O. Κυριαζή και Ch. Chezeaux, σε μια συνεργασία που αποδεικνύει πώς η σύγχρονη αρχαιολογία μπορεί να «ξαναγράψει» την ιστορία ενός τόπου.
