Σε μια ατμόσφαιρα σεβασμού και έντονης συναισθηματικής φόρτισης πραγματοποιήθηκαν το Σάββατο στην Οινόη Καστοριάς τα Β’ Πελαγίδεια, μια ημερίδα αφιερωμένη στη μνήμη και το έργο του ιστορικού του ποντιακού ελληνισμού Στάθη Πελαγίδη.
Η διοργάνωση, που φέρει την υπογραφή της Οργάνωσης Ποντίων Νομού Καστοριάς «Ο Εύξεινος Πόντος», τείνει πλέον να καθιερωθεί ως θεσμός ιστορικής μνήμης και γνώσης για την περιοχή, αναδεικνύοντας τη σημασία της έρευνας και της καταγραφής της ποντιακής ιστορίας.
Ο Στάθης Πελαγίδης, ο οποίος έφυγε από τη ζωή τον Φεβρουάριο του 2024 σε ηλικία 88 ετών, υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της ιστοριογραφίας του Πόντου. Με το έργο του δεν περιορίστηκε σε μια απλή καταγραφή γεγονότων, αλλά ανέδειξε την ιστορία ως ηθική υποχρέωση και πράξη ευθύνης απέναντι στη μνήμη ενός ξεριζωμένου λαού.
«Έρευνα ζωής» και πολύτιμη παρακαταθήκη
Ιδιαίτερη αναφορά στο έργο του έκανε ο υφυπουργός Εσωτερικών Κώστας Γκιουλέκας, τονίζοντας ότι χάρη στον Πελαγίδη διαθέτουμε σήμερα ένα μοναδικό αρχειακό υλικό:
«Χάρη στον καθηγητή Πελαγίδη έχουμε τη δυνατότητα να γνωρίζουμε με ακρίβεια πού βρίσκονταν οι προσφυγικοί συνοικισμοί μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών, πώς οργανώθηκαν και πόσοι άνθρωποι εγκαταστάθηκαν εκεί. Πρόκειται για μια πραγματική έρευνα ζωής», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Στο ίδιο πνεύμα, η βουλευτής Μαρία Αντωνίου υπογράμμισε ότι ο εκλιπών ιστορικός υπήρξε «μια προσωπικότητα που συνέδεσε την επιστημονική έρευνα με την ιστορική ευθύνη», ενώ ο περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας Γιώργος Αμανατίδης χαρακτήρισε τα Πελαγίδεια ως «τη συνέχεια μιας αλυσίδας που μας εμπιστεύθηκε ο ίδιος, και την οποία οφείλουμε να κρατήσουμε ενωμένη και ζωντανή».
Από την πλευρά του, ο μητροπολίτης Καστοριάς Καλλίνικος στάθηκε στη βαθύτερη σημασία της ιστορίας και της παιδείας, επισημαίνοντας ότι «είναι αυτές που καθορίζουν την ταυτότητα ενός τόπου και ενός λαού», ενώ έκανε λόγο για ανεκτίμητη προσφορά του Στάθη Πελαγίδη.
«Είχε απόλυτη συναίσθηση της ευθύνης και της προσφοράς. Εκτός των άλλων, ο Στάθης Πελαγίδης παρακολουθούσε τα μαθήματα της ποντιακής διαλέκτου στο πλαίσιο του προγράμματος που είχαμε δημιουργήσει, και έδινε τις συμβουλές του στους διδάσκοντες» τόνισε ο Γρηγόρης Πουγαρίδης, εκπαιδευτικός και ιδρυτικό μέλος του Συνδέσμου Ποντίων Εκπαιδευτικών Ελλάδας.
Ξεχωριστή ήταν και η αναφορά στο ρόλο του ίδιου του Στάθη Πελαγίδη στη διάσωση της ποντιακής μνήμης. Όπως επισημάνθηκε, μέσα από την έρευνά του έδωσε φωνή στους ανθρώπους του Πόντου, κατέγραψε τις μαρτυρίες τους και παρέδωσε στις επόμενες γενιές μια πολύτιμη ιστορική παρακαταθήκη.
Στο ίδιο πλαίσιο, τονίστηκε ότι η διατήρηση της ιστορικής μνήμης συνδέεται άμεσα με τον διαρκή αγώνα για τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, έναν αγώνα που παραμένει ανοιχτός και επίκαιρος.
Εκκρεμότητα η προτομή του Στάθη Πελαγίδη
Παρά το έντονο κλίμα τιμής, δεν έλειψε και η πικρή αναφορά σε ένα ζήτημα που παραμένει ανοιχτό: την τοποθέτηση της προτομής του Στάθη Πελαγίδη στην Οινόη.
Όπως δήλωσε ο πρόεδρος της Οργάνωσης Ποντίων Ν. Καστοριάς Στάθης Αμαραντίδης, «η προτομή δεν έχει ακόμη τοποθετηθεί. Θέλουμε να γίνει, να πραγματοποιηθούν τα αποκαλυπτήρια και να τον τιμήσουμε όπως του αξίζει».
Υπενθυμίζεται ότι το έργο είχε χρηματοδοτηθεί από την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας και επρόκειτο να αποκαλυφθεί πέρσι, κατά τα Α’ Πελαγίδεια, παρουσία του περιφερειάρχη. Ωστόσο, διαφωνίες για το χώρο τοποθέτησης και άλλα οργανωτικά ζητήματα οδήγησαν σε εμπλοκές.
Παρά τις δυσκολίες, τα Β’ Πελαγίδεια ανέδειξαν για ακόμη μία φορά ότι η μνήμη δεν είναι μια τυπική διαδικασία τιμής, αλλά μια ζωντανή ευθύνη – μια αλυσίδα που, όπως ειπώθηκε, δεν πρέπει να σπάσει.
