Η παρουσία της ελληνικής σκέψης και της κλασικής παιδείας στη Λατινική Αμερική δεν οφείλεται μόνο σε πανεπιστήμια και θεσμούς, αλλά και σε προσωπικότητες που αφιέρωσαν τη ζωή τους στη μελέτη και διάδοση του ελληνικού πολιτισμού. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν πολλές γυναίκες ελληνίστριες, οι οποίες με το ερευνητικό, μεταφραστικό και παιδαγωγικό τους έργο συνέβαλαν καθοριστικά στη γνωριμία των λατινοαμερικανικών κοινωνιών με την αρχαία και τη νεότερη Ελλάδα.
Τις γυναίκες αυτές τιμά με ένα βίντεο, με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα, της ελληνικής πολιτιστικής οργάνωσης «Νόστος», η οποία έχει έδρα το Μπουένος Άιρες της Αργεντινής.
Η πρόεδρος του «Νόστου», Χριστίνα Τσαρδίκου, διέθεσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ στοιχεία για κάποιες από τις πλέον σημαντικές ελληνίστριες της Λατινικής Αμερικής.
Μία από τις πιο ξεχωριστές μορφές είναι η Άνα Μαρία Γκονσάλες ντε Τοβία από την Αργεντινή. Ομότιμη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Λα Πλάτα, ειδικεύεται στην αρχαία ελληνική γραμματεία και ιδιαίτερα στη χορική λυρική ποίηση. Υπήρξε δασκάλα και καθοδηγήτρια πολλών γενεών ελληνιστών στη Λατινική Αμερική και τιμήθηκε με υποτροφία του ιδρύματος Edward Larroque Tinker για τη συμβολή της στη διάδοση της ελληνικής φιλολογίας και του ελληνικού πολιτισμού.
Ιδιαίτερη θέση κατέχει επίσης η Κουβανή λόγια Λάουρα Μέστρε Εβία (1867-1944), μια από τις πιο πρωτοποριακές μορφές του κλασικού ανθρωπισμού στην Καραϊβική. Υπήρξε η πρώτη γυναίκα που μετέφρασε, απευθείας από τα αρχαία ελληνικά στα ισπανικά, την «Ιλιάδα» και την «Οδύσσεια». Το έργο της αναγνωρίστηκε διεθνώς, ενώ το 1931 προτάθηκε για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Μεταξύ άλλων μετέφρασε επινίκιους ύμνους του Πινδάρου, ποιήματα της Σαπφούς, τα Ανακρεόντεια και νεοελληνικά λαϊκά τραγούδια, όπως παρουσιάζονται στο έργο της «Ελληνικές Μελέτες» (1929).
Από την Αργεντινή προέρχεται και η Μαρία Σεσίλια Κολομπάνι, ελληνίστρια και φιλόσοφος που έχει αφιερώσει την έρευνά της στην ελληνική μυθολογία και την προσωκρατική φιλοσοφία. Στα έργα της εξετάζει τη σχέση μύθου και λόγου, αναδεικνύοντας τη διαχρονική πνευματική κληρονομιά της ελληνικής σκέψης και τη σημασία της για τη σύγχρονη φιλοσοφική έρευνα στη Λατινική Αμερική.
Εξίσου σημαντική υπήρξε η Μαρία Ρόσα Λίδα ντε Μαλκιέλ (1910-1962), διακεκριμένη ελληνίστρια και φιλόλογος. Η έρευνά της επικεντρώθηκε στην κλασική παράδοση και τη μεσαιωνική ισπανική λογοτεχνία, ενώ δίδαξε σε μεγάλα πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών, συμβάλλοντας στην προβολή της ελληνικής γραμματείας στον ισπανόφωνο ακαδημαϊκό κόσμο.
Στην Ουρουγουάη, σημαντικό ρόλο στη διάδοση του ελληνισμού διαδραμάτισε η Μαργαρίτα Λαριέρα. Καθηγήτρια ιστορίας και ελληνικής γλώσσας, διετέλεσε πολιτιστική διευθύντρια και πρόεδρος του Ιδρύματος Μαρία Τσάκος στην Ουρουγουάη, ενώ σήμερα είναι επίτιμη πρόεδρός του. Μετέφρασε στα ισπανικά σημαντικά έργα για την ελληνική διασπορά, όπως το βιβλίο «Οι Έλληνες της Λατινικής Αμερικής» του καθηγητή Αναστάση Τάμη, και για τη συμβολή της τιμήθηκε με τον τίτλο της Πρέσβειρας του Ελληνισμού από την ελληνική κυβέρνηση.
Στον χώρο του θεάτρου ξεχωρίζει η Χριστίνα Κιρόγα από την επαρχία Έντρε Ρίος της Αργεντινής. Ελληνίστρια και καθηγήτρια θεάτρου, ειδικεύτηκε στο αρχαίο και σύγχρονο ελληνικό θέατρο και συνέβαλε σημαντικά στη διάδοση του έργου του Νίκου Καζαντζάκη στη χώρα της. Μαζί με τον θεσμό Νόστος συνδιοργάνωσε το πρώτο Φεστιβάλ Ελληνοαργεντινού Θεάτρου, μεταφέροντας την ελληνική θεατρική παράδοση στο λατινοαμερικανικό κοινό.
Ακόμη νωρίτερα, τον 19ο αιώνα, η Αργεντινή συγγραφέας, δημοσιογράφος και παιδαγωγός Χουάνα Μάνσο (1819-1875) υπήρξε πρωτοπόρος του φεμινισμού και υπερασπίστρια της δημόσιας εκπαίδευσης. Εμπνευσμένη από τα ανθρωπιστικά ιδεώδη της ελληνικής παιδείας, το 1863 μετέφρασε στα ισπανικά το έργο «Μαυρογένεια, η ηρωίδα της Ελλάδας», εισάγοντας στο λατινοαμερικανικό κοινό την ιστορία της αγωνίστριας της Ελληνικής Επανάστασης Μαντώς Μαυρογένους.
Στο Μεξικό διακρίνεται η Χουλιάνα Γκονσάλες, ελληνίστρια και φιλόσοφος, ομότιμη καθηγήτρια στο Εθνικό Αυτόνομο Πανεπιστήμιο του Μεξικού (UNAM). Η έρευνά της επικεντρώνεται στην ηθική φιλοσοφία και την κλασική ελληνική σκέψη, ενώ οι σύγχρονες ερμηνείες της στην αριστοτελική ηθική αποτελούν σημείο αναφοράς για τον φιλοσοφικό ανθρωπισμό της Λατινικής Αμερικής.
Στο ίδιο πανεπιστήμιο διδάσκει και η Ναταλία Μορελεόν, ελληνίστρια και καθηγήτρια αρχαίων και νέων ελληνικών. Έχει μεταφράσει σημαντικά έργα της νεοελληνικής ποίησης στα ισπανικά, όπως το «’Ασμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό στην Αλβανία» του Οδυσσέα Ελύτη, την «Κυρά των αμπελιών» του Γιάννη Ρίτσου και ανθολογία ποιημάτων του Κώστα Μόντη. Για τη δράση της στη διάδοση της ελληνικής γλώσσας έχει επίσης ανακηρυχθεί Πρέσβειρα του Ελληνισμού.
Από την πλευρά της Αργεντινής ξεχωρίζει -σύμφωνα με την κ. Τσαρδίκου- και η Άνγκελα Τζεντίλε, καθηγήτρια φιλολογίας, συγγραφέας και ερευνήτρια κλασικών θεμάτων. Σημαντικό μέρος του έργου της είναι αφιερωμένο στον ελληνικό πολιτισμό, ενώ βιβλία της όπως «Τα πόδια του Οδυσσέα» και «Η ελληνική διασπορά στην Αμερική» έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά. Παράλληλα έχει διασκευάσει για το θέατρο έργα της αρχαίας ελληνικής δραματουργίας, όπως τον «Οιδίποδα Τύραννο», την «Εκάβη» και τις «Ευμενίδες».
Δίπλα σε αυτές τις προσωπικότητες βρίσκονται και άλλες σημαντικές ελληνίστριες της Λατινικής Αμερικής, όπως η Ντούλσε Μαρία Λοϊνάς από την Κούβα, η Μαρία Χοσέ Μπάριος από τη Χιλή, η Ζίλντα ντε Μέλο Σόουζα από τη Βραζιλία, η Μαρία Έλενα Γκαρσία Πελάες από το Μεξικό και η Λους Πέπε από την Αργεντινή. Όλες, με διαφορετικούς τρόπους, συνέβαλαν στη μελέτη και τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας, της φιλολογίας και της φιλοσοφίας στη Λατινική Αμερική.
«Η δράση αυτών των γυναικών αποδεικνύει ότι ο ελληνικός πολιτισμός δεν αποτελεί μόνο παρελθόν αλλά και ζωντανή πηγή έμπνευσης, που συνεχίζει να ταξιδεύει και να ανανεώνεται μέσα από τη γνώση, τη διδασκαλία και τον πολιτισμικό διάλογο», καταλήγει η κ. Τσαρδίκου.
