Περί «τουρκικού» έθνους

Ενώ κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η έννοια του «τουρκικού έθνους» ήταν ανύπαρκτη –οι λαοί διακρίνονταν με βάση τη θρησκευτική τους ταυτότητα, ενώ ακόμα και στο Σύνταγμα του 1921 δεν υπήρχε  αναφορά σε «τουρκικό έθνος»–, μετά τη Συνθήκη της Λοζάνης που αποτελεί τη «συμβολαιογραφική πράξη» γέννησης της Τουρκίας, έχουμε ταυτοχρόνως και τη γέννηση του… «τουρκικού έθνους».

Το θέμα είναι τεράστιο και έχει απασχολήσει πολλούς πολιτικούς επιστήμονες στην Τουρκία και διεθνώς, δεδομένου ότι οι τουρκικής καταγωγής (Τουρκομάνοι, Τάταροι, Κιπτσάκοι, Τσεπνήδες, κ.ά.) κάτοικοι της Τουρκίας αποτελούν μειονότητα, με τους Κούρδους να διεκδικούν όχι μόνο τα πρωτεία, αλλά και την συνιδιοκτησία της Ανατολίας.

Από πλευράς τουρκικού κράτους, απέναντι στις εθνικές διεκδικήσεις των Κούρδων οργανώνεται μια άμυνα με επιχειρήματα του τύπου «η αναφορά σε τουρκικό έθνος αφορά μια ανώτερη πολιτισμική ταυτότητα που “σκεπάζει” όλους τους λαούς της Ανατολίας και δεν αναφέρεται στενά σε τουρκικό έθνος».

Οι συζητήσεις για το θέμα έχουν πυκνώσει το τελευταίο διάστημα που είναι σε εξέλιξη διαδικασίες πολιτικής επίλυσης του Κουρδικού, στο πλαίσιο της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης όπου έχει συγκροτηθεί ανάλογη διακομματική επιτροπή.

Εξαιρετικά διαφωτιστικά είναι τα όσα είπε για το θέμα ο βουλευτής του κουρδικού κόμματος DEM Σινάν Τσίφτγιουρεκ (Sinan Çiftyürek), ο οποίος αναφέρθηκε στον παραλογισμό του «τουρκικού εθνικιστικού» Συντάγματος και του «τουρκικού εθνικιστικού» κράτους από του βήματος του «τουρκικού εθνικιστικού» κοινοβουλίου στην Άγκυρα!

Όπως εξήγησε, η «τουρκικότητα» δεν είναι σε καμία περίπτωση μια «υπερ-ταυτότητα» στην Ανατολία και το Κουρδιστάν. Ακόμα και πριν από 100 χρόνια, κατά την οθωμανική περίοδο, η «τουρκικότητα» ήταν μια περιφρονημένη «υποταυτότητα».

Στην ομιλία του στη Βουλή, ο Τσίφτγιουρεκ υποστήριξε ακόμα ότι η έννοια της «τουρκικότητας» χρησιμοποιείται ως εθνοτικός ορισμός, εφιστώντας την προσοχή στις αντιφάσεις της κουρδικής πολιτικής της κυβέρνησης.

Δηλώνοντας ότι οι Κούρδοι απεικονίζονται επίμονα ως «συστατικό του τουρκικού έθνους», τόνισε ότι αυτή η προσέγγιση αντιβαίνει στις κρατικές πολιτικές. Ως παράδειγμα ανέφερε τη σκληρή αντίδραση της Τουρκίας στο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας της Ομοσπονδιακής Περιφέρειας του Κουρδιστάν το 2017:

«Εάν οι Κούρδοι θεωρούνται μέρος αυτής της ανώτερης ταυτότητας, γιατί αντιταχθήκατε στο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας; Γιατί είπατε: “Το αποτρέψαμε συνεργαζόμενοι με το Ιράν και άλλα κράτη”;».

Ο Τσιφτιουρέκ δήλωσε επίσης ότι η έμφαση της Τουρκίας στο «δικαίωμα στην ανεξαρτησία» της «Βόρειας Κύπρου» μετατρέπεται σε μια διαφορετική στάση όσον αφορά τους Κούρδους. Έθεσε επίσης τα ακόλουθα ερωτήματα σχετικά με την πολιτική για Ροζάβα: «Υπερασπίζεστε το δικαίωμα στην ανεξαρτησία της “Βόρειας Κύπρου”. Γιατί λοιπόν αντιτίθεστε στο καθεστώς της Ροζάβας; Γιατί ακολουθείτε συνεχώς μια πολιτική απειλών;».

Στην ομιλία του ο Κούρδος βουλευτής αναφέρθηκε επίσης στο Άρθρο 66 του Συντάγματος, υποστηρίζοντας ότι η φράση «Όποιος συνδέεται με το τουρκικό κράτος με υπηκοότητα είναι Τούρκος» είναι ένας εθνοτικός ορισμός: «Πώς είναι αυτό πολιτιστική ταυτότητα; Αυτός ο ορισμός είναι σαφώς ένας εθνοτικός ορισμός».

Απευθυνόμενος στα έδρανα του κόμματος AK και του MHP, ο Τσίφτγιουρεκ επανέλαβε την κριτική του για την κουρδική πολιτική του κράτους, λέγοντας: «Ένα έθνος δεν μπορεί να είναι συστατικό ενός άλλου έθνους. Δεν υπάρχει τέτοιο παράδειγμα στην ιστορία».

Επίσης, ο βουλευτής υπενθύμισε τα λόγια του πρώην προέδρου της Τουρκικής Ιστορικής Εταιρείας καθηγητή Μεχμέτ Μετίν Χιουλαγκί: «Όταν ήρθαμε στην Ανατολία, υπήρχαν Κούρδοι», τονίζοντας ότι είναι πολύ σαφές ότι οι Κούρδοι είναι ένα ξεχωριστό έθνος.

Στο τέλος της ομιλίας του, απευθυνόμενος στον πρόεδρο Ερντογάν και τον ηγέτη του MHP Ντεβλέτ Μπαχτσελί δήλωσε ότι ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι η διαδικασία επίλυσης έχει επιστρέψει στην ημερήσια διάταξη, το κουρδικό ζήτημα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως πολιτικό πρόβλημα.

«Τώρα που η διαδικασία επίλυσης έχει ξεκινήσει και τα όπλα έχουν σιωπήσει, το κουρδικό ζήτημα πρέπει να αντιμετωπιστεί και να επιλυθεί ανοιχτά με το όνομά του. Αν επιμένετε στην έλλειψη λύσης, τότε προχωρήστε και δείτε μόνοι σας αν οι Κούρδοι αποτελούν “υπο-ταυτότητα” στο Χαλέπι, τη Μοσούλη και τη Ροζάβα. Πώς θα το λύσετε τότε;» διερωτήθηκε.

Οι εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή –και κυρίως οι εξελίξεις στη Συρία, όπου οι Κούρδοι διεκδικούν συνταγματικά κατοχυρωμένη αυτονομία–, έχουν υποχρεώσει την Τουρκία να δει τον εαυτό της στον καθρέφτη. Και το κυριότερο ζήτημα που καλείται να διαχειριστεί είναι το Κουρδικό αλλά και η τουρκική εθνική ταυτότητα που οικοδομήθηκε με την υπογραφή της Συνθήκης της Λοζάνης.

Το θέμα της «τουρκικής εθνικής ταυτότητας», το πώς και γιατί εφευρέθηκε είναι τεράστιας σημασίας και είναι πλέον στο προσκήνιο. Ακριβώς λόγω αυτής της σημασίας, θα μας απασχολήσει στο άρθρο μας της Κυριακής.