Στην περιοχή της Αγίας Σοφίας στο Ατσαλένιο Ηρακλείου, η Ένωση Μικρασιατών «Ο Άγιος Πολύκαρπος» και η Λέσχη Αρχιμαγείρων Κρήτης γλύκαναν την ημέρα του Αγίου Ανδρέα, αναβιώνοντας ένα παλιό μικρασιατικό έθιμο με τους περίφημους λουκουμάδες του Τσεσμέ.
Η συνταγή της κυρίας Αγγελικής, που έφτασε από τον Τσεσμέ στην Κρήτη μαζί με τις μνήμες της προσφυγικής οικογένειάς της, έγινε ξανά αφορμή γιορτής και συγκίνησης.
Κάτοικοι του Ατσαλένιου και πλήθος επισκεπτών συμμετείχαν σε μια από τις πιο… ζεστές δράσεις του συλλόγου, δίνοντας ζωή σε μια παράδοση που περνά από γενιά σε γενιά και κρατά ζωντανό το σύνδεσμο με τις «αλησμόνητες πατρίδες».
Το μικρασιατικό έθιμο θέλει, ανήμερα του Αγίου Ανδρέα, να τηγανίζονται λουκουμάδες στα σπίτια – σύμβολο αφθονίας και καλοτυχίας για το χειμώνα που ξεκινά. Σε πολλές περιοχές της Μικράς Ασίας, ιδιαιτέρως τον Τσεσμέ και στα παράλια, οι οικογένειες συνήθιζαν να συγκεντρώνονται στα σπίτια ή στις γειτονιές, προσφέροντας το συγκεκριμένο γλυκό στους περαστικούς, ως πράξη φιλοξενίας και ευλογίας.
Με την εγκατάσταση των προσφύγων το 1922, η παράδοση ταξίδεψε στην Ελλάδα και ρίζωσε εκεί όπου δημιουργήθηκαν μικρασιατικοί πυρήνες – από τον Πειραιά μέχρι την Κρήτη. Στο Ατσαλένιο, γνωστό και ως Νέες Κλαζομενές, οι πρόσφυγες μετέφεραν όχι μόνο τα υπάρχοντά τους, αλλά και τις συνταγές, τα αρώματα, τις γιορτές και τις μνήμες τους.
Έτσι, κάθε φορά που ο καυτός μπότης βυθίζει το κουτάλι στο ζυμάρι, ζωντανεύουν ιστορίες: οι αυλές του Τσεσμέ, τα γλέντια της γειτονιάς, τα σπίτια που χάθηκαν αλλά δεν ξεχάστηκαν.
