Ο άνεμος του Θερμαϊκού φυσά πάνω από τα ερείπια και μοιάζει να ψιθυρίζει ιστορίες που χάνονται. Εκεί, στο Καραμπουρνάκι της Καλαμαριάς, η τελευταία Σκάλα των Προσφύγων, το αποβαθράκι που κάποτε υποδέχτηκε ψαράδες, καραβάκια και –κυρίως– χιλιάδες οικογένειες μετά τη Γενοκτονία των Ποντίων και τη Μικρασιατική Καταστροφή, σβήνει σιγά σιγά.
Πριν από λίγες ημέρες κατέρρευσε ένα δεύτερο, ακόμη μεγαλύτερο τμήμα της. Είναι… παράδοξο, όμως αυτό το «σύμβολο συλλογικής μνήμης» οδηγείται όλο και πιο κοντά στην ολοκληρωτική καταστροφή του.
Η αρχή του τέλους ξεκίνησε ήδη την Πρωτοχρονιά του 2022, όταν το πρώτο μεγάλο κομμάτι της Σκάλας υποχώρησε στη θάλασσα. Τότε, κάτοικοι, προσφυγικοί σύλλογοι και η Τοπική Αυτοδιοίκηση ζήτησαν τη διάσωσή της. Παρά τις εκκλήσεις, η Σκάλα δεν κρίθηκε διατηρητέα, δεν στηρίχτηκε ποτέ, κι έμεινε «μόνη» απέναντι στη φθορά του χρόνου και στα κύματα του Θερμαϊκού.
Με τον καιρό έγινε και επικίνδυνη για τους επισκέπτες της – ακόμη και η προειδοποιητική πινακίδα εξαφανίστηκε.
Πίσω από τη φθορά κρύβεται η γνωστή ελληνική γραφειοκρατία. Η Σκάλα βρίσκεται σε γκρίζο καθεστώς αρμοδιοτήτων: Η ιδιοκτησία του αιγιαλού ανήκει στην Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου (σήμερα ΕΤΑΔ), το σημείο εμπίπτει στις ενάλιες αρχαιότητες, ενώ ο Δήμος Καλαμαριάς –που είχε ζητήσει να κριθεί διατηρητέα– δεν μπορεί να επέμβει χωρίς σειρά εγκρίσεων.
Η Σκάλα των Προσφύγων δεν είναι ένα απλό τσιμεντένιο απομεινάρι· κουβαλάει σχεδόν έναν αιώνα ιστορίας:
Στη δεκαετία του 1950 κατασκευάστηκε η τσιμεντένια έκδοση που γνωρίζουμε σήμερα. Εξυπηρετούσε τους ψαράδες και τα καραβάκια που συνέδεαν τον Λευκό Πύργο με τις ανατολικές ακτές.
Πριν από αυτήν υπήρχε μια πρώτη, ξύλινη σκάλα, φτιαγμένη περίπου το 1920 από πρόσφυγες της Σμύρνης και των άλλων αλησμόνητων πατρίδων που είχαν εγκατασταθεί στην περιοχή.
Ήταν από τις πολλές μικρές «προσφυγικές σκάλες» της Καλαμαριάς: στην Πλαστήρα, στην Αρετσού, στην Κρήνη, στο Κατιρλή. Όλες οι άλλες χάθηκαν. Η σημερινή, στο Καραμπουρνάκι, είναι η τελευταία.
Οι προσπάθειες και ο φόβος της οριστικής εξαφάνισης
Η δήμαρχος Καλαμαριάς Χρύσα Αράπογλου, εκφράζει ανοιχτά την ανησυχία της: «Παίζουμε πλέον με τους χρόνους».
Η Σκάλα εντάχθηκε στη μελέτη του Τουριστικού Ποδηλατόδρομου – τον μοναδικό τρόπο για να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση. Όμως η μελέτη βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, και όπως σημειώνει η δήμαρχος, υπάρχει ο φόβος ότι η Σκάλα θα καταρρεύσει πριν προλάβει να σωθεί. Έχει ήδη αναζητηθεί ειδικός μηχανικός για προσωρινές λύσεις.
Η διάσωσή της παραμένει ένα πολύπλοκο ζήτημα: απαιτούνται εγκρίσεις από πολλαπλούς φορείς, από αρχαιολογία έως λιμεναρχείο και ΕΤΑΔ. Όμως κάθε καθυστέρηση αφήνει το χρόνο να ολοκληρώνει αθόρυβα το έργο του.
Για τη σημερινή Καλαμαριά, η Σκάλα των Προσφύγων δεν είναι πια απλώς μια εγκαταλελειμμένη αποβάθρα. Είναι μια από τις τελευταίες υλικές μαρτυρίες των ανθρώπων που έφτασαν εδώ ξεριζωμένοι, των οικογενειών που ξανάχτισαν τη ζωή τους στις ανατολικές ακτές του Θερμαϊκού.
Αν χαθεί ολοκληρωτικά, δεν θα χαθεί μόνο ένα κομμάτι τσιμέντου. Θα χαθεί ένα κομμάτι μνήμης.
