Το 1950 δημοσιεύτηκαν στην Ποντιακή Εστία δυο μικρά αλλά με νόημα κείμενα. Ήταν οι συνοπτικές διαθήκες δύο Ποντίων του Χατζή Ηλία Κογκαλίδη και του Κερασούντιου Σάββα Παυλίδη. Στόχος του περιοδικού ήταν οι νεώτεροι εκείνης της εποχής να πάρουν μια ιδέα για το πώς σκέπτονταν και πώς έπρατταν οι Πόντιοι τον 19ο αιώνα αλλά και να διδαχθούν μέσα από τις πράξεις τους.
Οι διαθήκες είχαν δει, για πρώτη φορά, το φως της δημοσιότητας 70 χρόνια νωρίτερα, στις 25 Οκτωβρίου 1880, μέσα από τις σελίδες του εβδομαδιαίου περιοδικού «Εύξεινος Πόντος».
Το περιοδικό ήταν το παλαιότερο στον Πόντο. Κυκλοφόρησε στην Τραπεζούντα από το 1880 έως το 1886. Εκδότες του Εύξεινου Πόντου ήταν ο Δημήτριος Ξιφιλίνος1 και ο Δημήτριος Κτενίδης2.
≈
Θάνατος ευεργέτου
Τη παρελθούση Παρασκευή ετελεύτησε ο συμπολίτης ημών Χατζή Ηλίας Κογκαλίδης και τη επιούση εκηδεύθη μετά των προσηκουσών τιμών.
Ο μακαρίτης διά διαθήκης αφιέρωσε εκ της περιουσίας του 83 λίρας εις διάφορα θρησκευτικά, εκπαιδευτικά και φιλανθρωπικά καθιδρύματα· οίον 20 μεν λίρας εις ο εν Τραπεζούντι Ελληνικόν Φροντιστήριον, 15 δε εις τον εν Δαφνούντι ναόν του Αγίου Ιωάννου, 3 δε εις το σχολείον Κερασέας, 10 δε εις το Κοινόν του Παναγίου Τάφου, 6 δε εις την μονήν Παναγίας την επιλεγομένην Κρεμαστήν, 5 δε εις την μονήν του Αγίου Ιωάννου Βαζελώνος, 2 δε εις την του Αγίου Ιωάννου Ιμέρας, 3 δε εις την του Αγίου Γεωργίου Περιστερώνος, 2 δε εις την της Παναγίας Σουμελά, 4 δε εις την της Παναγίας Θεοσκεπάστου, 2 δε εις τον εφημέριον της ενορίας αυτού, 10 δε εις τους αξίους ελέους πτωχούς.
Γράφουσιν εκ Κερασούντος
Τη 11η ενεστώτος εξεμέτρησε το ζην ο Σάββας Παυλίδης Κερασούντος, όστις διέθετο υπέρ των Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων της πατρίδος 100 χρυσάς οθωμ. λίρας. Εάν δε (ο μη γένοιτο) ο μονογενής αυτού υιός Παύλος, παιδίον έτι, τελευτήση άνευ κατιόντων κληρονόμων, άπασαν την ουσίαν κτηματικήν τε και χρηματικήν εις 4-5 χιλ. λιρών αναβαίνουσαν, εις τα της πατρίδος Ελληνικά Εκπαιδευτήρια κληροδοτεί καθ’ ον τρόπον εν τη διαθήκη διατάσσει.
Σημ. Ποντιακής Εστίας: Αναδημοσιεύσαμεν σκοπίμως τας δύο αυτάς διαθήκας, δύο ευεργετών, δύο διαφόρων πόλεων του Πόντου, για να σχηματίσουν οι νεώτεροι, μίαν αμυδράν ιδέαν, περί της νοοτροπίας των Ποντίων του 19ου αιώνος, που πεθαίνοντας, εις ίσην μοίραν με τους οικείους των, εσκέπτοντο και εφρόντιζαν και για τας ανάγκας τας Εθνικάς (Παιδεία και Θρησκεία) του τόπου των.
• 1,2 Σάββας Καλεντερίδης, Ανατολικός Πόντος, Ινφογνώμων.
• Πηγή: Ποντιακή Εστία, 1950, τεύχος 3.
• Σημ.: Έχει διατηρηθεί η σύνταξη και η ορθογραφία του πρωτότυπου.
