Μισή χιλιετία μετά την Άλωση της Τραπεζούντας από τους Οθωμανούς, το 1961, οι πρώτης γενιάς Πόντιοι πρόσφυγες συγκεντρώθηκαν για να τιμήσουν μια «βαριά» ημερομηνία.
Οι φωτογραφίες-ντοκουμέντα που διασώθηκαν από εκείνη τη μέρα δεν είναι απλές εικόνες· είναι πρόσωπα, βλέμματα και ψυχές που είχαν ακόμα πάνω τους το χώμα του Πόντου.
Στις 26 Νοεμβρίου 1961, με αφορμή την «500ή επέτειο της Αλώσεως της Τραπεζούντας», η Συντονιστική Επιτροπή των Ποντιακών Σωματείων Αθηνών, Πειραιώς και περιχώρων, υπό τον Σταύρο Νικολαΐδη και με τη συμμετοχή προσωπικοτήτων όπως ο Οδυσσέας Λαμψίδης, ο Σίμος Λιανίδης και ο Ισαάκ Λαυρεντίδης, έκανε ένα μνημόσυνο που έμελλε να καταγραφεί ως ιστορικό ορόσημο.
Εκείνη τη μέρα:
• Τελέστηκε εθνικό μνημόσυνο στο ναό του Αγίου Γεωργίου Καρύτση, προεξάρχοντος του ποντιακής καταγωγής μητροπολίτη Ζιχνών και Νευροκοπίου Αγαθαγγέλου Τσαούση.
• Στον «Παρνασσό» ο Σταύρος Νικολαΐδης εκφώνησε λόγο για τη μνήμη του Πόντου, ενώ ο Οδυσσέας Λαμψίδης παρουσίασε τη μακραίωνη ιστορία των Μεγάλων Κομνηνών.
• Κατατέθηκε στεφάνι στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη.
Επίσης, η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών εξέδωσε το λεύκωμα1461-1961: Μνήμη Αυτοκρατορίας Μεγάλων Κομνηνών, ένα έργο-κόσμημα με κείμενα του Οδυσσέα Λαμψίδη και σχέδια του Γεωργίου Βελισσαρίου.
Το εξώφυλλο του επετειακού λευκώματος (πηγή: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών)
Οι φωτογραφίες από εκείνη τη μέρα –με τους πρόσφυγες πρώτης γενιάς να θυμούνται και να καταθέτουν στεφάνι ως ζωντανοί φορείς μιας ιστορίας που αρνήθηκαν να αφήσουν να σβήσει–, αποτελούν σήμερα πολύτιμο τεκμήριο μνήμης. Κάθε πρόσωπο στις εικόνες φέρει μέσα του έναν ολόκληρο κόσμο: τα χωριά, τις εκκλησίες, τα σχολεία, τους αλησμόνητους νεκρούς και το ακατάλυτο «μην πετάς τα ιερά σου».
Εξήντα τέσσερα χρόνια μετά το μνημόσυνο του 1961, οι φωτογραφίες αυτές δεν είναι απλώς ιστορικό υλικό. Είναι η φωνή μιας γενιάς που έζησε, πορεύτηκε, μεγάλωσε παιδιά και εγγόνια, και δεν σταμάτησε ποτέ να ψιθυρίζει το όνομα: Τραπεζούντα.
Ο μητροπολίτης Ζιχνών και Νευροκοπίου Αγαθάγγελος Τσαούσης τελεί επιμνημόσυνη δέηση στο ναό Αγίου Γεωργίου Καρύτση (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού) Κατά την επιμνημόσυνη δέηση. Διακρίνονται από αριστερά πρώτος ο Σταύρος Νικολαΐδης και τρίτος ο Ισαάκ Λαυρεντίδης (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού) Άποψη της αίθουσας του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» κατά την ομιλία του Οδυσσέα Λαμψίδη (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού) Άποψη της αίθουσας του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» κατά την ομιλία του Οδυσσέα Λαμψίδη (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού) Άποψη της αίθουσας του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» κατά την ομιλία του Σταύρου Νικολαΐδη (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού) Άποψη της αίθουσας του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» κατά την ομιλία του Σταύρου Νικολαΐδη (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού) Διακρίνονται ο Σταύρος Νικολαΐδης πίσω από το στεφάνι και ο Ισαάκ Λαυρεντίδης στη μέση της πρώτης σειράς (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού) Πορεία προς τον Άγνωστο Στρατιώτη (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού) Πορεία προς τον Άγνωστο Στρατιώτη (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού) Πορεία προς τον Άγνωστο Στρατιώτη (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού) Στον Άγνωστο Στρατιώτη (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού) Από αριστερά: Σταύρος Νικολαΐδης, μητροπολίτης Αγαθάγγελος Τσαούσης, Οδυσσέας Λαμψίδης (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού) Κατάθεση στεφάνων στον Άγνωστο Στρατιώτη (φωτ.: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ψηφιακό Μουσείο του Ποντιακού Ελληνισμού)
