«Εμέν ακρίτα λέγνε με, τον Ντούτσε ’κί φογούμαι» – Το υψηλό φρόνημα των Ποντίων σε ένα ποίημα που γράφτηκε στις 21 Νοεμβρίου 1940

Οι Πόντιοι πρόσφυγες δεν είχαν συμπληρώσει καλά-καλά δύο δεκαετίες στην καινούργια πατρίδα, όταν κλήθηκαν να την υπερασπιστούν. Και όταν κλήθηκαν να την υπερασπιστούν, το έκαναν με όλη τους την ψυχή καθώς ήξεραν από πρώτο χέρι πώς είναι να χάνεις την πατρίδα σου – οι μνήμες ήταν ακόμα νωπές.

Από τον Πόντο είχε έρθει και ο δάσκαλος Δημήτρης Παπαδόπουλος, γεννημένος στο Χατζή Οσμάν της Νικομήδειας.

Από το 1924 έως το 1946 έζησε και δίδαξε στην Άψαλο Πέλλας, και στη συνέχεια μετατέθηκε στη Θεσσαλονίκη. Το ποίημά του που ακολουθεί, με τίτλο «Ποντιακή λύρα»,¹ φέρει ημερομηνία 21 Νοεμβρίου 1940. Με μικρές παραλλαγές σε κάποιες λέξεις είχε δημοσιευτεί σε διάφορα έντυπα της εποχής, ενώ (όπως είχε αναφέρει παλιότερα σε σχετική ομιλία του ο Επαμεινώνδας Φαχαντίδης) είχε μελοποιηθεί και το τραγουδούσαν συνοδεία λύρας στην περιοχή των Γιαννιτσών. Το αναδημοσιεύουμε από την εφημερίδα της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης Το Βήμα (έτος Α’, φ. 5, Οκτ. 1960):

Ποντιακή λύρα
Αχπάσκουμαι ’ς σον πόλεμον πάγω ’ς σην Αλβανίαν,
μάνα παράκαλ’ τον Θεόν διπλά την Παναγίαν
να δί’ με μάνα δύναμιν πάντα μπροστά να πάγω
και τον στρατόν τη Μουσουλίν’, ταρ-ματαγάν² να φτάγω.

Ο Μουσουλίντς εθάρρεσεν πως ’ς σην Ελλάδαν π’ είναι
οι Πόντιοι οι πρόσφυγες πολεμιστάδες ’κ’ είναι.
Εμέν ακρίτα λένε ’με τον Ντούτσε ’κί φογούμαι
κι αντίς να είμαι σκλάβος ατ’, καλλίον να σκοτούμαι.

Κανείται μάνα ντ’ έσυρεν ο κύρη μ’ ’ς σην Τουρκίαν,
εγώ ραγιάς ’κί γίνουμαι αδά ’ς σην Ιταλίαν.
Λέγω και ξαν θα λέγ’ ατο ’ς σον πόλεμον θα πάγω
τον Μουσουλίν’ ’κί προσκυνώ και τεμενάν ’κ’ εφτάγω.

Με τη σημαίαν τη Σταυρού θα γίνουμαι φαντάρος
τη Μουσουλίν’ το στράτεμαν θα κόφτω άμον χάρος.
Ψηλά ’ς σ’ αλβανικά ρασιά θα χτίζω κοιμητήρια
να ’λέπει ατά ο Μουσουλίν’ να κλαίη με τα μαντήλια.

Εποίκα όρκον ’ς σον Θεόν μάνα, κι αν αποθάνω
τη Μουσολίν τη γενεάν απ’ αδακές να χάνω.
Εθάρρεσεν ο κεπαζές πως οι Λαζοί κοιμούνταν
κι άμον πουλόπα ’ς σο καφές πιασμένα θα σκλαβούνταν.

Για άκ’σον ναίπαι, Μουσουλίν’ μη κρου’ς Ελλάδας πόρτας
τ’ ιντέριας Πόντιοι φαντάρ’ θ’ εφτάγν’ ’ς ση λύρα μ’ κόρδας.
^{Εγράφη από τον Τάκην Παρασκευόπουλον, δάσκαλον, την 21.11.1940.}

____
1. Ο τελευταίος στίχος του ποιήματος εξηγεί τον τίτλο του.
2. Ταρ-ματαγάν ή ταρμα(ν)νταγάν: Από το τουρκικό «darmadağan», δλδ άνω-κάτω.