Τα φημισμένα καπνά του Πόντου και το μονοπώλιό τους

«Βασιλείς του καπνού» θεωρούνταν οι Πόντιοι στην τσαρική Ρωσία. Τον Αύγουστο στην περιοχή της Πάφρας τελείωνε η συγκομιδή των καπνόφυλλων – τα καπνά του Δυτικού Πόντου γενικά ήταν τα καλύτερα,  αρωματικά (μπασμά). Εκτός από την καλλιέργεια φουντουκιού λοιπόν, οι Πόντιοι ήταν γενικά φημισμένοι ως εξειδικευμένοι καπνοπαραγωγοί και καπνέμποροι.

Η εταιρεία που αγόραζε και εμπορευόταν μονοπωλιακά –εκτός των άλλων– τα καπνά που παράγονταν στον Πόντο ήταν η Ρεζί, όπως ονομαζόταν σε συντομία η Sοciete de la Re­gie coϊnteressée de Tabacs de I΄Em­pire Ottoman («Εταιρεία της συνενδιαφερόμενης διαχείρισης των καπνών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας»).

Κατά τον Σάββα Ιωαννίδη, από την Τραπεζούντα εξάγονταν στα μέσα του 19ου αι. με προορισμό την Περσία περί τις 14.000 δέματα καπνού. Σύμφωνα με τον Δ.Η. Οικονομίδη εξάλλου, η παραγωγή του γενικότερου Πόντου σε καπνά ήταν: της περιοχής Πλατάνων 2.500 τόνοι, της Αμισού 12.000 τόνοι, της Σινώπης 750 τόνοι, του Αλατζάν 850 τόνοι.

Η αξία αυτών των καπνών ανέρχονταν, περί το 1915, σε 100.000.000 γαλλικά φράγκα. Τα καπνά αυτά βέβαια συγκέντρωνε και εμπορευόταν η Ρεζί.

Η καπνοκαλλιέργεια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (και τον Πόντο) άρχισε το 1612 με εμπορική σύμβαση της χώρας με την Ολλανδία. Αρχικά η χρήση του καπνού απαγορευόταν, και μάλιστα με ποινή το θάνατο. Το 1687 ωστόσο είχε γενικευθεί, και την ίδια χρονιά επιβλήθηκε φόρος τριών παράδων σε κάθε οκά καπνού.

Το 1695 ο φόρος αυτός αυξήθηκε σε εφτά παράδες ανά οκά. Παράλληλα επιβλήθηκε και φόρος στην καπνοκαλλιέργεια (ένα δουκάτο ανά στρέμ­μα). Οι φόροι αυτοί το 1862 τετραπλασιάστηκαν.

Το 1872 δημιουργήθηκε ένα μονοπώλιο, η Αυστροτουρκική Εταιρεία Πίστεως, που αντικαταστάθηκε το 1874 από τη Ρεζί. Στην εταιρεία αυτή, η οποία είχε το προνόμιο της αγοράς, της επεξεργασίας και της πώλησης των καπνών που παράγονταν σε ολόκληρη την Τουρκία, ανήκε και το δικαίωμα του καθορισμού των εκτάσεων που καλλιεργούσαν οι καπνοπαραγωγοί.

Οι καπνοκαλλιεργητές για οτιδήποτε ήθελαν να πράξουν, όφειλαν να την ενημερώνουν.

Ως το 1923 η Ρεζί μονοπωλούσε όλο το κύκλωμα του καπνού, παρόλο που βρέθηκε στο στόχαστρο των Νεότουρκων. Τη χρονιά εκείνη μετά την υπογραφή της συμφωνίας της Λοζάνης διέκοψε τη λειτουργία της. Κρατικοποιήθηκε το 1925 και έγινε η εταιρεία Tekel, η οποία το 2008 πουλήθηκε στην British American Tobacco.

---

∼ Διαβάστε ακόμα ∼
Ση καπνού το τσάκωμαν – Πώς γινόταν η καλλιέργεια του καπνού στα συνοριακά ποντιοχώρια του Κιλκίς