Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος στη Ρωσία ο Μάιος είναι αφιερωμένος στους ήρωες του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, ο οποίος στη συλλογική μνήμη έχει καταχωριστεί ως ο «Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος». Τέτοια περίοδο στη Ρωσία και σε άλλες πρώην σοβιετικές χώρες πραγματοποιούνται ποικίλες εκδηλώσεις και παρελάσεις.
Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων αυτών στις 6 Μαΐου στη Μαριούπολη έγιναν τα επίσημα αποκαλυπτήρια της προτομής του μεγάλου ήρωα και επίτιμου δημότη της πόλης, συνταγματάρχη Φιόντορ (Θεόδωρου) Κοτάνοφ.
Το μνημείο αφιερώθηκε στον διοικητή του ξεχωριστού 384ου Τάγματος Πεζοναυτών Κόκκινης Σημαίας Νικολάγιεφσκ, οι άθλοι του οποίου έχουν καταγραφεί σε βιβλία Ιστορίας αρκετών χωρών. Ο Θεόδωρος Κοτάνοφ ήταν ένας Έλληνας ποντιακής καταγωγής, ο οποίος απελευθέρωσε ολόκληρες πόλεις πολεμώντας σε Σεβαστούπολη, Νοβοροσίσκ, Ταγκανρόγκ, Μαριούπολη, Νικολάγιεφ, Οδησσό και αλλού.
Η προτομή στήθηκε σε κεντρικό σημείο, ως σύμβολο ευγνωμοσύνης των Μαριουπολιτών για τη συμβολή του ήρωα στην απελευθέρωση από τους Ναζί.
Η ιδέα και πρωτοβουλία ανήκει στον επίσης ποντιακής καταγωγής πιλότο και κοσμοναύτη Θεόδωρο Γιουρτσίχιν, και υλοποιήθηκε με τη στήριξη των ελληνικών συλλόγων της Ρωσίας. Ο γλύπτης Αλεξέι Τσεμπανένκο δούλεψε αρκετούς μήνες πάνω στην προτομή – ένα έργο ιδιαιτέρως κοπιώδες, καθώς οι σωζόμενες φωτογραφίες του ήρωα είναι πολύ λίγες.
Όπως δήλωσε στο κανάλι ΝΤΒ ο Θεόδωρος Γιουρτσίχιν, «οι πεζοναύτες απελευθέρωσαν την πόλη και κατέλαβαν το λιμάνι· το κρατούσαν μέχρι την έλευση των βασικών δυνάμεων. Αργότερα ο Κοτάνοφ αναγορεύτηκε επίτιμος δημότης της Μαριούπολης».
Ένας αληθινός ήρωας
Ο Φιοντόρ Κοτάνοφ (1914-1993) καταγόταν από το χωριό Νέον Χαραμπά της Τσάλκας στη Γεωργία. Ο πατέρας του Ευγένιος ήταν πετράς – μια τέχνη που πολλοί Έλληνες των χωριών της Τσάλκας κληρονόμησαν από τους προπαππούδες τους που την έφεραν από τον Πόντο.
Το Νέον Χαραμπά ήταν από τα λίγα ελληνόφωνα χωριά στην ευρύτερη περιοχή της Τσάλκας, στην οποία επικρατούσε η τουρκική γλώσσα.
Ιδρύθηκε το 1831 από Πόντιους που προέρχονταν κυρίως από το κυβερνείο του Καρς. Η παλαιότερη προέλευσή τους πιθανόν να ήταν από την περιφέρεια της Τραπεζούντας και από την Αργυρούπολη. Το 1863 στο χωριό εγκαταστάθηκαν και άλλοι Πόντιοι από το Καρς, αλλά τουρκόφωνοι. Αυτοί αφομοιώθηκαν γλωσσικά από τους ελληνόφωνους και τα κατοπινά χρόνια το χωριό ήταν πλήρως ελληνόφωνο.
Το αρχικό όνομα ήταν Γενί Κιόϊ (τουρκ.: Νέο Χωριό) και Ενικόβ. Κατά τη διάρκεια της σοβιετικής περιόδου μετονομάστηκε σε Νέον Χαραμπά, ενώ σήμερα λέγεται Nareba.
Η οικογένεια του Φιοντόρ Κοτάνοφ ήταν πολυμελής, καθώς είχε 11 αδέλφια. Μικρός είχε την τύχη να διδαχθεί τα ελληνικά γράμματα πριν από το κλείσιμο των μειονοτικών σχολείων από το κομμουνιστικό καθεστώς. Το 1935 κατατάχθηκε στο στρατό, μιας και πάντα ονειρευόταν να γίνει στρατιωτικός. Εκεί εκπαιδεύτηκε ως ελεύθερος σκοπευτής.
Στις 22 Ιουνίου του 1941 η Γερμανία παραβίασε το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο μη επίθεσης της 23ης Αυγούστου 1939 και εισέβαλε στα εδάφη της Σοβιετικής Ένωσης. Ένας από τους βασικότερους στόχους της ήταν η Σεβαστούπολη στον Εύξεινο Πόντο, η πολιορκία της οποίας κράτησε έναν χρόνο – μέχρι σήμερα αποτελεί πηγή περηφάνειας για τη Ρωσία.
Από την επική Πολιορκία της Σεβαστούπολης (1941-1942) ξεκίνησαν οι πράξεις ηρωισμού για τον Πόντιο ακρίτα, καθώς εκεί πολέμησε και τραυματίστηκε.
Σε γράμμα από το μέτωπο έγραφε: «Ακριβοί μου γονείς, είμαι υπερασπιστής της πατρίδας, πρέπει να συνεχίσω να είμαι εκεί όπου υπάρχει ο μεγαλύτερος κίνδυνος […]. Κι αν με βρει ο θάνατος, εσείς δεν θα πρέπει να θρηνήσετε».
Τον επόμενο χρόνο, το 1943, επέστρεψε στο μέτωπο και πολέμησε ηρωικά στο Νοβοροσίσκ, ως διοικητής δύναμης πεζοναυτών που δεν έχασε ούτε μία μάχη. Ανακατέλαβε από τους Γερμανούς τις πόλεις της πάλαι ποτέ ελληνικής Αζοφικής. Το 1944 πολέμησε ηρωικά στο λιμάνι Νικολάγιεφ.
Για την απελευθέρωση της Μαριούπολης ο Θεόδωρος Κοτάνοφ έγραψε λακωνικά στην αναφορά του: «Αποβιβαστήκαμε, απελευθερώσαμε».
Στις 20 Απριλίου του 1944 για τις ηρωικές επιχειρήσεις του στον Δούναβη έλαβε από το Ανώτατο Συμβούλιο της ΕΣΣΔ τον τίτλο του Ήρωα της Σοβιετικής Ένωσης.
Ενώ ο πόλεμος συνεχιζόταν, πήρε μέρος σε επιχειρήσεις στη Ρουμανία και στη Βουλγαρία. Ο Κοτάνοφ μαζί με τους πεζοναύτες του επιχειρούσαν στα μετόπισθεν των εχθρικών στρατευμάτων, συλλαμβάνοντας συνολικά περίπου 5.000 αιχμαλώτους.
Στον Θεόδωρο Κοτάνοφ απονεμήθηκαν συνολικά πάνω από 20 μετάλλια και διακρίσεις. Η αναγνώρισή του ήταν διεθνής, καθώς αναγορεύτηκε επίτιμος δημότης και της πόλης Μπουργκάς στη Βουλγαρία.
Μετά τον πόλεμο συνέχισε τις στρατιωτικές σπουδές. Το 1948 αποφοίτησε από τη Στρατιωτική Ακαδημία «Φρούνζε». Ακολούθησε καριέρα στον σοβιετικό στρατό ως διοικητής λόχου βαρέων όπλων και καθηγητής της Ακαδημίας του Πολεμικού Ναυτικού της ΕΣΣΔ. Μετά την αποστρατεία του έζησε με την οικογένειά του στην Αγία Πετρούπολη.
Προτομές του Θεόδωρου Κοτάνοφ κοσμούν πόλεις της Ουκρανίας. Το όνομά του φέρουν οδοί σε χωριά και πόλεις. Στο ελληνικό χωριό Ουρζούφ, το οποίο κάποτε ελευθέρωσε, υπάρχει σχολείο με το όνομά του, όπου φυλάσσονται προσωπικά του έγγραφα, επιστολές και φωτογραφίες.
Σπάρτακος Τανασίδης
