Η Μάχη των Ευζώνων δεν διδάσκεται στα βιβλία της ιστορίας των σχολείων μας, όπως άλλωστε και η Ποντιακή Γενοκτονία. Η σπουδαιότητά της όμως και τα νοήματα που αναδύονται από την ανάγνωση των γεγονότων είναι πολύ σημαντικά για την κατανόηση της ψυχοσύνθεσης του ποντιακού λαού. Ένα ποντιοχώρι στην άκρη της πατρίδας μας, οι Εύζωνοι, δέχεται επίθεση από τους Βουλγαροκομιταζήδες της γείτονος. Ήταν Παρασκευή της Ζωοδόχου Πηγής, 25 Απριλίου του 1941. Δύο παλικάρια, πρόσφυγες από το Μερτινίκ του Κάρς ο Αλέξιος Γρηγοριάδης και ο Συμεών Ιωαννίδης πέφτουν νεκρά υπερασπιζόμενοι τα ιερά και τα όσια της πατρίδας.
Κατά τον εορτασμό της 84ης επετείου στο χωριό των Ευζώνων, τον πανηγυρικό της ημέρας εκφώνησε η δισέγγονη των ηρώων Θεοπίστη Σιδηροπούλου. Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν στρατιωτικές, αστυνομικές, τελωνειακές αρχές, καθώς επίσης και εκπρόσωποι της Βουλής και της Αυτοδιοίκησης. Την επιμνημόσυνη δέηση τέλεσε ο μητροπολίτης Γουμενίσσης, Αξιουπόλεως και Πολυκάστρου Δημήτριος, ενώ με ποντιακούς χορούς τίμησε τους ήρωες ο Ποντιακός Σύλλογος Ποντοηράκλειας «Διγενής Ακρίτας».
Το ιστορικό
Στις 20 Απριλίου, ανήμερα της Αναστάσεως, μια μικρή ομάδα από επτά κομιτατζήδες πέρασε τον Αξιό ποταμό στο ύψος του Πορθμείου και εισέβαλε στον αύλειο χώρο του δημοτικού σχολείου των Ευζώνων για να αναρτήσει την βουλγαρική σημαία. Η αντίδραση των κατοίκων των Ευζώνων ήταν άμεση. Δυο άντρες ποντιακής καταγωγής ο Χρήστος Χιονίδης και ο Γιώργος Αθανασιάδης δίχως να δειλιάσουν στην σκέψη των αντιποίνων και τις επιπτώσεις που θα είχε η ηρωική τους πράξη, κατεβάζουν την βουλγαρική σημαία και την κομματιάζουν στην πλατεία του χωριού.
Στην «Μάχη των Ευζώνων» έγινε η πρώτη υποστολή εχθρικής, κατοχικής σημαίας στα νεότερα χρόνια.
Το γεγονός αυτό, ξύπνησε στους Βουλγαροκομιτατζήδες τον πόθο για εκδίκηση. Την Παρασκευή της Ζωοδόχου Πηγής εισέβαλαν οπλισμένοι μέσα στο χωριό για να τρομοκρατήσουν τους κατοίκους του. Πριν ακόμα χαράξει η ημέρα της μεγάλης γιορτής, κόπηκε το νήμα της επίγειας ζωής δύο νέων Καρσλήδων παλικαριών, του Σίμου Ιωαννίδη και του Αλέξη Γρηγοριάδη.
Ο δεκανέας Αλέξης Γρηγοριάδης είχε γυρίσει λίγους μήνες νωρίτερα από το αλβανικό μέτωπο. Ήταν 35 χρονών. Τραυματίστηκε στο πόδι από σφαίρα κομιτατζήδων και ακινητοποιήθηκε σε ύψωμα στο νοτιοδυτικό άκρο του χωριού. Ενόσω ήταν πεσμένος καταγής, μην μπορώντας να σηκωθεί λόγω του τραυματισμού του, κατόρθωσε να εξολοθρέψει τρεις κομιτατζήδες. Όταν τελείωσαν τα πολεμοφόδιά του, περικυκλώθηκε από ομάδα κομιτατζήδων που τον βασάνισε μέχρι θανάτου. Δέχτηκε χτυπήματα με υποκόπανο στο κεφάλι και 17 μαχαιριές στο στήθος του, τόσο μεγάλο ήταν το μένος των δολοφόνων του. Ήταν πολύτεκνος, πατέρας πέντε παιδιών.
Όταν τον αντίκρισαν νεκρό τα παιδιά του, εκτυλίχθηκαν στιγμές αρχαίας τραγωδίας με τον μεγαλύτερό του γιο Κοσμά να τρέχει και να φωνάζει «οι Βουλγάρ’ εσκότωσαν τον πατέρα μ’».
Ο 29χρονος στρατιώτης Σίμος Ιωαννίδης ήταν άρτι αφιχθείς από το αλβανικό μέτωπο. Δεν πρόλαβε ούτε να βγάλει τα στρατιωτικά του ρούχα για να πλυθούν. Με το πρώτο άκουσμα των πυροβολισμών από τους κομιτατζήδες, πήρε το όπλο του και ξεχύθηκε για να αποκρούσει την θρασύτατη εισβολή. Ο Σίμος Ιωαννίδης πυροβολήθηκε στο λαιμό από κομιτατζή σκοπευτή και άφησε την τελευταία πνοή στο χωριό του, ενώ είχε γυρίσει σώος και αβλαβής από το αλβανικό έπος. Ήταν ανύπαντρος ακόμα και είχε όλη την ζωή μπροστά του για να δημιουργήσει. Ο πατέρας του Μιχαήλ Ιωαννίδης, πεχλιβάνος και δεινός χορευτής του Σέρρα χορού, δεν ξαναχόρεψε ποτέ.
Παρασκευή της Διακαινησίμου της εορταστικής εβδομάδας των ορθοδόξων Χριστιανών, το χωριό βάλλεται πανταχόθεν και βυθίζεται στο πένθος. Οι Σκοπιανοί κομιτατζήδες υπό την στήριξη τάγματος του αδελφού τους βουλγαρικού τακτικού στρατού επιτίθενται στο χωριό, βάζουν φωτιές στα σπαρτά, στα σπίτια, λεηλατούν, τρομοκρατούν κατά την προσφιλή τους συνήθεια.
Μαζεύουν τις γυναίκες, τα παιδιά, τους γέροντες και τους άντρες που έπιασαν αιχμαλώτους –όλους ποντιακής καταγωγής– και τους οδηγούν στο χωριό Μπογορόβιτσα που απέχει 300 μέτρα από τα σύνορα.
Μητέρες άφηναν τα βρέφη τους στον δρόμο με την ελπίδα πως κάποιος θα τα βρει και θα τα σώσει, βέβαιες πως βαδίζουν για εκτέλεση.
Στην Μπογορόβιτσα οι κομιτατζήδες για ώρες ατελείωτες βασάνιζαν τους Ποντίους Ευζωνίτες επιδεικνύοντας την δύναμή τους. Δύναμη όμως που αντλείται από τα όπλα και όχι από την ψυχή, από το άδικο και όχι από το δίκιο, από το σκοτάδι και όχι από το φως, είναι αδυναμία, και αυτός που την κατέχει συντρίβεται. Ένας νεαρός από το διπλανό χωριό Μικρό Δάσος, ο Σωκράτης Ακριτίδης, πληροφορείται το κακό που πάει να συμβεί και τρέχει με το ποδήλατό του έως την Αξιούπολη για να ειδοποιήσει την γερμανική φρουρά για την ασυδοσία των Βουλγάρων. Ακόμα και η ανάλγητη γερμανική φρουρά κινητοποιείται μπροστά στην βέβηλη πράξη στην οποία προτίθενται να προβούν οι συνεργάτες της, και σταματάει την σφαγή, απευθύνοντας αυστηρή σύσταση στον αξιωματικό της βουλγαρικής διλοχίας και επικρίνοντάς τον για την συνεργασία του με τους Σκοπιανούς κομιτατζήδες, σε μια περιοχή που ανήκε στη δικαιοδοσία της. Ο Βούλγαρος αξιωματικός ντροπιασμένος απολογήθηκε πως τον ξεγέλασαν κάτοικοι των χωριών Πογορόβιτσας, Στογιάκοβου και Μπογδάντσας.
Σε κλίμα συγκίνησης γλιτώνοντας από θαύμα της Παναγίας, οι Ευζωνίτες γυρίζουν πίσω στο χωριό τους. Περίπου 40 ηλικιωμένοι άνδρες όμως οδηγούνται στις άθλιες φυλακές της Γευγελής από τις οποίες απελευθερώνονται την επόμενη ημέρα, εκτός από δώδεκα, μεταξύ των οποίων ο Μιλτιάδης Κουρτίδης από την Ποντοηράκλεια, ο οποίος με φιλότιμο προσέτρεξε να βοηθήσει μαζί με άλλους συγχωριανούς του τους Ευζωνίτες. Αυτοί κρατήθηκαν όμηροι και βασανίσθηκαν σκληρά στις φυλακές της Στρώμνιτσας για ένα τρίμηνο. Μετά την αποφυλάκισή του ο Μίλτος Κουρτίδης γυρίζει στο χωριό του αλλά υποκύπτει στα τραύματά του από τα βασανιστήρια και την ταλαιπωρία που υπέστη.
Ενδεικτικοί είναι οι στίχοι που έγραψε ο Πέτρος Ιωαννίδης ανεψιός και ξάδελφος του Αλέξη Γρηγοριάδη και του Σίμου Ιωαννίδη αντίστοιχα.
Ο πρόμαχος Αλέξιος και ο Σίμος ο γενναίος
του Καύκασου σταυραετοί που ήρθαν από την Πατρίδα
στο αλβανικό πολέμησαν, στην Κορυτσά εμπήκαν
γυρίσανε στα σπίτια τους, τους σκότωσαν τα φίδια.
Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για την Μάχη των Ευζώνων εδώ.
