Δεν υπάρχει ακολουθία της Ορθόδοξης Εκκλησίας περισσότερο φορτισμένη συναισθηματικά από αυτή της Μεγάλης Πέμπτης, που είναι στην ουσία ο όρθρος της Μεγάλης Παρασκευής.
Η ακολουθία των Αγίων Παθών όπως ονομάζεται είναι μια υψηλής αισθητικής μουσική, στιχουργική και αφηγηματική σύνθεση, η οποία μετατρέπει τους πιστούς σε κοινωνούς της πορείας του ιδρυτή της χριστιανικής θρησκείας προς το Σταυρό.
Μια πορεία εκούσια και απολύτως συνειδητή, η οποία κουβαλά την πεμπτουσία της χριστιανικής πίστης που είναι η αγάπη στην ύψιστη μορφή της. Σε αυτή δηλαδή που οδηγεί στη θυσία.
Κατά τη διάρκεια της ακολουθίας υπάρχει ένας καταιγισμός από αριστουργηματικούς ύμνους, στους οποίους κυριαρχεί ο ήχος Πλάγιος Β΄, ο οποίος είναι φτιαγμένος για να αποδίδει έντονα συναισθηματικά φορτισμένες λέξεις.
Τα ευαγγέλια, 12 στη σειρά, εξ ου και ο τίτλος που χρησιμοποιεί ο λαός μας για την ακολουθία την οποία αναφέρει ως τα Δώδεκα Ευαγγέλια, περιγράφουν τη διαδρομή από τον Μυστικό Δείπνο μέχρι την πιο άδικη δίκη στην ιστορία του ανθρώπου, την θανατική ποινή, τους εμπαιγμούς, τις κοροϊδίες και τελικά την Σταύρωση με τρόπο συγκλονιστικό.
Αναλυτικά οι περικοπές διαβάζονται με την σειρά που ακολουθεί:
1. Ιωάν. ιγ΄ 31 – ιη΄ 1 – Το τελευταίο κήρυγμα του Χριστού και η προσευχή Του για τους μαθητές του.
2. Ιωάν. ιη΄ 1-28 – Η σύλληψη του Χριστού στον κήπο της Γεθσημανής και η άρνησή του από τον Πέτρο.
3. Ματθ. κστ΄ 57-75 – Ο Χριστός στον Άννα και τον Καϊάφα, η άρνηση από τον Πέτρο.
4. Ιωάν. ιη΄ 28 – ιθ΄ 16 – Ανάκριση του Χριστού από τον Πιλάτο, καταδίκη του Χριστού.
5. Ματθ. κζ΄ 3-32 – Αυτοκτονία του Ιούδα, καταδίκη του Χριστού από τον Πιλάτο υπό την πίεση του όχλου. Ο Σίμων ο Κυρηναίος σηκώνει τον Σταυρό.
6. Μάρκ. ιε΄ 16-32 – Εμπαιγμός του Χριστού από Ρωμαίους στρατιώτες και Σταύρωσή Του μεταξύ δύο ληστών.
7. Ματθ. κζ΄ 33-54 – Σταύρωση και θάνατος του Χριστού.
8. Λουκ. κγ΄ 32-49 – Σταύρωση του Χριστού, συμπαράσταση από τον ευγνώμονα ληστή και θάνατος του Χριστού.
9. Ιωάν. ιθ΄ 25-37 – Σταύρωση και θάνατος του Χριστού.
10. Μάρκ. ιε΄ 43-47 – Ο Ιωσήφ ο από Αριμαθαίας παίρνει και θάβει το σώμα του Χριστού.
11. Ιωάν. ιθ΄ 38-42 – Ο Ιωσήφ ο από Αριμαθαίας παίρνει το σώμα του Χριστού, το κηδεύει μαζί με τον Νικόδημο και το θάβει.
12. Ματθ. κζ΄ 62-66 – Οι Εβραίοι ζητούν και λαμβάνουν φρουρά για τον τάφο του Χριστού.
Το περιεχόμενο της Ακολουθίας των Παθών αποδίδει μέσα σε μια παράγραφο με εξαιρετικό τρόπο και το υπόμνημα του Τριωδίου.
«Τη αγία και μεγάλη Παρασκευή τα άγια και σωτήρια και φρικτά Πάθη του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού επιτελούμεν, τους εμπτυσμούς, τά ραπίσματα, τα κολαφίσματα, τας ύβρεις, τους γέλωτας, την πορφυράν χλαίναν, τον κάλαμον, τον σπόγγον, τόόξος, τους ήλους, την λόγχην, και προ πάντων, τον σταυρόν, και τον θάνατον, α δι’ ημάς εκών κατεδέξατο, έτι δε και την του ευγνώμονος Ληστού, του συσταυρωθέντος αυτώ, σωτήριον εν τω Σταυρώ ομολογίαν» αναφέρει χαρακτηριστικά.
Στο μέσο περίπου της Ακολουθίας πριν το ΣΤ΄ Ευαγγέλιο γίνεται η έξοδος του Εσταυρωμένου, που αφού περιφέρεται από τους ιερείς στο εσωτερικό του ναού καταλήγει μπροστά στην Ωραία Πύλη όπου και τοποθετείται, ενώ οι ψάλτες αποδίδουν το περίφημο ι«Σήμερον κρεμάται επί ξύλου» φυσικά σε ήχο πλάγιο Β΄.
«Σήμερον κρεμάται επί ξύλου ο εν ύδασι την γην κρεμάσας.
Στέφανον εξ ακανθών περιτίθεται ο των αγγέλων βασιλεύς.
Ψευδή πορφύραν περιβάλλεται ο περιβάλλων τον ουρανον εν νεφέλαις.
‘Ράπισμα κατεδέξατο ο εν Ιορδάνη ελευθερώσας τον Αδάμ.
Ήλοις προσηλώθη ο Νυμφίος της Εκκλησίας.
Λόγχη εκεντήθη ο Υιός της Παρθένου.
Προσκυνούμέν σου τα πάθη, Χριστέ.
Δείξον ημίν και την ένδοξόν σου ανάστασιν».
Απόδοση στα νέα ελληνικά
«Σήμερα κρεμάται πάνω σε ξύλο Εκείνος που κρέμασε τη γη πάνω στα ύδατα.
Στεφάνι από αγκάθια φοράει στην κεφαλή.
Εκείνος που είναι ο βασιλιάς των Αγγέλων.
Ντύνεται με ψεύτικη πορφύρα, αυτός που περιβάλλει τον ουρανό με σύννεφα.
Δέχτηκε ράπισμα, Εκείνος που στον Ιορδάνη ποταμό ελευθέρωσε τον Αδάμ από τον δεσμό της αμαρτίας.
Με καρφιά καρφώθηκε ο Νυμφίος της Εκκλησίας.
Με λόγχη κεντήθηκε ο Υιός της Παρθένου.
Προσκυνούμε τα πάθη σου Χριστέ.
Δείξε μας και την ένδοξή σου Ανάσταση».
Η αναφορά στην Ανάσταση με την οποία κλείνει ο ύμνος που περιγράφει τα Πάθη και τη Σταύρωση μόνο τυχαία δεν είναι. Στην ορθόδοξη πίστη ο θάνατος δεν υφίσταται με την μορφή που είχε μέχρι την Θυσία του Θεανθρώπου καθώς νικιέται, όπως νικιέται το σκοτάδι από το Φως. Η νίκη αυτή που ονομάζεται Ανάσταση είναι το δώρο του Χριστού στον άνθρωπο και είναι η απελευθέρωση του από τα δεσμά του φόβου και τα όρια της ίδιας του της φύσης.
Χαρακτηριστική είναι και η ευχή της απολύσεως καθώς μας θυμίζει ότι ο Χριστός υπέμεινε τον θάνατο για τη δική μας σωτηρία.
«Ο εμπτυσμούς και κολαφισμούς και μάστιγας και Σταυρού και θανάτου υπομείνας δια την ημών σωτηρίαν, Χριστός ο αληθινός Θεός ημών, πρεσβείαις της υπεραγίας Αυτού Μητρός, των αγίων και θεοφόρων Πατέρων ημών και πάντων των Αγίων, ελέησον και σώσον ημάς, ότι αγαθός και φιλάνθρωπος» αναφέρει.
