Τα κανονικά κράτη, μεγάλα και μικρά, επειδή θέλουν να επιβιώσουν υιοθετούν στρατηγικές για μια σειρά ζητημάτων. Η Ελλάδα από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 είχε υιοθετήσει τη δική της στρατηγική για το Κουρδικό, η οποία εγκαταλείφθηκε κακήν κακώς με τη φοβική διαχείριση από την κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Σημίτη της υπόθεσης του ηγέτη των Κούρδων Αμπντουλάχ Οτζαλάν, που κατέληξε στην παράδοσή του στους Τούρκους.
Ήταν τότε που ο Μπουλέντ Ετζεβίτ, πρωθυπουργός της Τουρκίας, είχε πει: «Δεν έχω καταλάβει γιατί μας παρέδωσαν οι ΗΠΑ τον Οτζαλάν»!
Έκτοτε η Ελλάδα δεν έχει καμία στρατηγική για το Κουρδικό – ή μάλλον, η στρατηγική της είναι να μην προβαίνει σε καμία ενέργεια που ενοχλεί την Τουρκία.
Τώρα το Κουρδικό επανέρχεται στο διεθνές σκηνικό, με τις ΗΠΑ, τη Γαλλία αλλά και τη Γερμανία να υποστηρίζουν τους Κούρδους της Συρίας· μια υποστήριξη που είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει στη νομιμοποίηση του δεύτερου αυτόνομου κουρδικού κράτους στη ΒΑ Συρία, μετά τη νομιμοποίηση του πρώτου στο Β. Ιράκ, με το σύνταγμα του 2005.
Η Τουρκία –αφού απέτυχε να διαχειριστεί το Κουρδικό με όρους επιβολής διά της ισχύος του κράτους και των όπλων– βλέπει ως σανίδα σωτηρίας τον έγκλειστο από το 1999 στις φυλακές της νήσου Καλόλιμνος (Ιμραλί) στη Θάλασσα του Μαρμαρά, Αμπντουλάχ Οτζαλάν. Στόχος της είναι να ανταλλάξει την απελευθέρωσή του με τη διάλυση του ΡΚΚ και του αυτόνομου κράτους στη ΒΑ Συρία, της Ροζάβα.
Για το σκοπό αυτό η κυβέρνηση Ερντογάν έδωσε άδεια σε δύο Κούρδους βουλευτές να επισκεφθούν τον Άπο στη φυλακή. Μετά την επίσκεψη εκείνοι εξέδωσαν επίσημη ανακοίνωση με τα όσα είπε ο Κούρδος ηγέτης, απευθυνόμενος στην τουρκική κυβέρνηση, στα κόμματα της αντιπολίτευσης αλλά και στους Κούρδους.
Επειδή το μήνυμα δεν επιδέχεται «επίπεδη» ανάγνωση, θα προσπαθήσουμε να το αποκωδικοποιήσουμε.
Το μήνυμα του Οτζαλάν προσφέρει μια σημαντική προοπτική για την αναζήτηση λύσης στο Κουρδικό Ζήτημα και χαράσσει έναν σαφή οδικό χάρτη για την επίλυσή του. Ο Κούρδος ηγέτης προτείνει μια λύση που βασίζεται στον εκδημοκρατισμό και στην ισότητα ως εναλλακτική λύση τόσο στο πολιτικό αδιέξοδο που παρατηρείται στην Τουρκία όσο και στις ολοένα και βαθύτερες κρίσεις που βιώνονται στη Μέση Ανατολή.
Συγκεκριμένα, είναι σαφές ότι η πρώτη ολοκληρωμένη πολιτική συνάντηση μαζί του μετά από 9 χρόνια κάνει αυτό το μήνυμα ακόμη πιο ουσιαστικό. Αν και είναι σύντομο, το περιεχόμενό του είναι εξαιρετικά σαφές και κατανοητό για όσους τον παρακολουθούν στενά, και ιδιαιτέρως όσους διαβάζουν τις συνεντεύξεις που δόθηκαν την περίοδο 2013-15, όταν και τότε επιχειρήθηκε η πολιτική λύση του Κουρδικού.
Η συνάντηση αυτή δείχνει ότι το κράτος δεν πήρε τα αποτελέσματα που περίμενε από τις πολιτικές που ακολούθησε τα τελευταία 9 χρόνια και ως εκ τούτου έπρεπε να επιστρέψει ξανά στο έδαφος της συνάντησης με τον Οτζαλάν. Το τουρκικό κράτος που έχει βαλτώσει τόσο στην εσωτερική πολιτική όσο και στην περιφερειακή εξίσωση έχει καταστήσει αναπόφευκτη την επανεκκίνηση μιας τέτοιας διαδικασίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η προοπτική που προσφέρει ο Οτζαλάν δεν είναι μόνο μια πρόταση λύσης, αλλά αντικατοπτρίζει επίσης τα διδάγματα που αντλήθηκαν από προηγούμενες εμπειρίες σε αυτή τη διαδικασία.
Ενώ στο μήνυμα τονίζεται η σημασία που έχει να συζητηθεί το Κουρδικό στο πλαίσιο της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, ο Οτζαλάν δεν την θεωρεί ως τη μόνη βάση για τη λύση, αλλά ως σημαντική βάση. Αυτή η έμφαση δείχνει ότι η λύση δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο σε ένα κοινοβουλευτικό πλαίσιο και ότι απαιτείται η ενεργός συμβολή όλων των κοινωνικών και πολιτικών παραγόντων.
Θα πρέπει να αναλυθεί προσεκτικά η δήλωση του κ. Οτζαλάν, που λέει: «Είμαι έτοιμος να συμβάλλω με την απαραίτητη συνεισφορά στη νέα πρωτοβουλία που εξουσιοδοτήθηκε από τον Ερντογάν και τον Μπαχτσελί». Εδώ, δεν βλέπει τη διαδικασία λύσης μόνο ως πολιτική πρωτοβουλία της κυβέρνησης ή του κράτους. Θεωρεί το Κουρδικό Κίνημα και τη Δημοκρατία της Τουρκίας ως δύο ισότιμες πλευρές αυτής της πρωτοβουλίας.
Δεν είναι δυνατό να εξεταστεί το νέο μήνυμα του Κούρδου ηγέτη ανεξάρτητα από τα προηγούμενα μηνύματά του.
Αυτό το μήνυμα αποτελεί συνέχεια των προτάσεων λύσης που εξέφρασε στις συνομιλίες που διεξήχθησαν από το 2013 έως το 2015, και μπορεί να γίνει πλήρως κατανοητό μόνο σε αυτό το πλαίσιο. Είναι σαφές ότι σε κάθε μήνυμά του ο εκδημοκρατισμός, η ισότητα και η ειρηνική λύση είναι οι βασικές αρχές του πλαισίου που θέτει. Στο νέο του μήνυμα υπό το πρίσμα αυτών των αρχών αναφέρεται τόσο στην ιστορική διάσταση του Κουρδικού Ζητήματος όσο και στα δομικά εμπόδια που υπάρχουν για μια λύση.
Είναι δυνατό να συνοψίσουμε το πλαίσιο του μηνύματος ως εξής:
• Προσδιορισμός του προβλήματος: Το Κουρδικό Ζήτημα δεν είναι μόνο πρόβλημα ασφάλειας, αλλά είναι επιπλέον και ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα. Η λύση πρέπει να οικοδομηθεί στη βάση του εκδημοκρατισμού και της πολιτικής ισότητας.
• Βάση για τη λύση: Η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας είναι ένα σημαντικό έδαφος, αλλά δεν είναι το μόνο έδαφος. Οι κοινοβουλευτικές διαδικασίες και οι εξωκοινοβουλευτικές πλατφόρμες πρέπει να λειτουργούν συντονισμένα.
• Προϋπόθεση για την επιτυχία: Ένα δημοκρατικό και ισότιμο σύνταγμα για Κούρδους και Τούρκους είναι το κλειδί για τη λύση. Αυτή η διαδικασία πρέπει να προχωρήσει με αμοιβαία εμπιστοσύνη και αμοιβαία βήματα.
Ο Οτζαλάν επιδεικνύει ξεκάθαρη αποφασιστικότητα για το μέλλον της διαδικασίας και τονίζει ότι λύση μπορεί να είναι δυνατή μόνο με αμοιβαία εμπιστοσύνη, λέγοντας: «Εάν η διαδικασία είναι επιτυχής, είμαι έτοιμος να κάνω το απαραίτητο κάλεσμα προς την κουρδική πλευρά». Οι δηλώσεις αυτές αποκαλύπτουν ξεκάθαρα ότι η λύση εξαρτάται από αμοιβαία βήματα και δεν μπορεί να προχωρήσει με μονομερείς συνεισφορές.
Επιπλέον, δηλώνει ότι ο εκδημοκρατισμός και η ειρήνη είναι επείγουσα ανάγκη για να αποτραπεί ο εφελκυσμός της Τουρκίας και του κουρδικού λαού σε βαθιές συγκρούσεις, όπως αυτές που διαδραματίζονται στη Γάζα και τη Συρία. Σε αυτό το πλαίσιο, ζητά να επανεξεταστεί το ισχύον σύνταγμα με βάση το δημοκρατικό, ισότιμο και αδελφικό δίκαιο.
Η έμφαση στην «αδελφότητα Κούρδων-Τούρκων» υποδηλώνει όχι μόνο έναν αφηρημένο δεσμό αλλά και ένα κοινό σχέδιο συμβίωσης των δύο λαών που βασίζεται στην πολιτική και συνταγματική ισότητα. Αυτό το μήνυμα όχι μόνο προσφέρει μια ιστορική ευκαιρία για την επίλυση του Κουρδικού Προβλήματος, αλλά καλεί επίσης το κράτος και τα κοινωνικά τμήματα να αναλάβουν την ευθύνη που τους αναλογεί.
Από αυτό το σημείο και μετά η ευθύνη να προχωρήσει η διαδικασία και να γίνει ένα ιστορικό βήμα βρίσκεται στους ώμους του κράτους, της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης και άλλων πολιτικών και κοινωνικών παραγόντων.
Συνοψίζοντας, ο Οτζαλάν λέει: «Είμαι έτοιμος για λύση και ειρήνη, αν είστε έτοιμοι κι εσείς, αυτός είναι ο τρόπος και η μέθοδος».
Άρα, αυτό που μένει να γίνει από τούδε και στο εξής είναι να δούμε τις υποσχέσεις που θα δώσει το τουρκικό κράτος και τα βήματα που θα κάνει.
Όσον αφορά την Ελλάδα, πρέπει να ξαναδεί το θέμα που λέγεται Κουρδικό Ζήτημα, σε μια περίοδο που επανέρχεται δυναμικά στο διεθνές σκηνικό, με υποστηρικτές τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, τη Γερμανία και όχι μόνο. Το Κουρδικό πρόκειται να αποτελέσει βασική παράμετρο στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας της Μέσης Ανατολής, της Τουρκίας συμπεριλαμβανομένης, και η Ελλάδα πρέπει να σταθμίσει πώς επηρεάζονται τα εθνικά μας συμφέροντα στην περιοχή από αυτό, και να χαράξει νέα στρατηγική.
Ποτέ δεν είναι αργά.
