Στη δημιουργία Αρχαιολογικού Μουσείου και την αποκατάσταση και ανάδειξη της Παναγίας της Χωριανής, στο Κάστρο, συνολικού προϋπολογισμού άνω του 1.000.000 ευρώ προχωρά το υπουργείο Πολιτισμού στη Χάλκη δια της αρμόδιας Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου.
Τα έργα, που βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη, και εντός χρονοδιαγράμματος, χρηματοδοτούνται από το υπουργείο Πολιτισμού, με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.
Ειδικότερα, το Αρχαιολογικό Μουσείο θα στεγαστεί σε παραδοσιακό κτήριο, η αποκατάσταση του οποίου βρίσκεται στο στάδιο της ολοκλήρωσης και έχει ξεκινήσει η εφαρμογή της μουσειολογικής και μουσειογραφικής μελέτης για την έκθεση των συλλογών του.
Το μουσείο θα στεγαστεί σε ακίνητο, εντός του κηρυγμένου παραδοσιακού οικισμού του Εμπορειού, δωρεάς Σάββα Θεοδωρίδη. Το ακίνητο παραχωρήθηκε το 2013 στον Δήμο Χάλκης, και εν συνεχεία, το 2017, το υπουργείο Πολιτισμού αποδέχθηκε την παραχώρηση για 99 έτη, για μουσειακή χρήση και συγκεκριμένα για να στεγάσει την αρχαιολογική συλλογή του νησιού.
Σύμφωνα με πληροφορίες του ΥΠΠΟ, η εκθεσιακή αφήγηση διαρθρώνεται σε πέντε ενότητες, τοπογραφικές ή χρονολογικές, και αξιοποιεί περίπου 100 αντικείμενα, τα οποία χρονολογούνται από τα μέσα της 4ης χιλιετίας π.Χ. έως τον 15ο αιώνα μ.Χ.
Το προς έκθεση αρχαιολογικό υλικό συνίσταται κυρίως σε κεραμική, περιλαμβάνει, ωστόσο, και άλλες κατηγορίες αντικειμένων (εργαλεία, νομίσματα, αρχιτεκτονικά μέλη κά). Τα ευρήματα προέρχονται από ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν, κυρίως, στην Αλιμνιά, στη νεκρόπολη του Πόνταμου και στο κάστρο της Χάλκης στον οικισμό Χωριό, αλλά και από περισυλλογές στα κάστρα της Αλιμνιάς και της Χάλκης.
Η Παναγιά η Χωριανή
Ο ναός της Παναγίας Χωριανής βρίσκεται στον μεσαιωνικό οικισμό Χωριό της Χάλκης. Κτίστηκε τον 17ο αιώνα, στη βόρεια πλευρά του λόφου Παλαιόκαστρο, όπου υψώνεται το μεσαιωνικό κάστρο. Ο ναός είναι ορθογώνιος, καμαροσκεπής και αποτελείται από τον κυρίως ναό και τον πρόναο.
Ο ναός της Παναγίας της Χωριανής, στον μεσαιωνικό οικισμό Χωριό, παρουσιάζει προβλήματα λόγω της γήρανσης και της έκθεσής του στις περιβαλλοντικές συνθήκες.
Η υγρασία έχει προσβάλει τον τοιχογραφικό διάκοσμο, ενώ το κέλυφος του ναού χρειάζεται συντήρηση και επισκευές για τη διατήρηση της στατικής του επάρκειας. Οι εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης του μνημείου βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη.
Το έργο της αποκατάστασης του μνημείου περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την εφαρμογή ενεμάτων και αντικατάσταση των σαθρών κονιαμάτων με νέα, ενισχυμένα, την επισκευή της θολωτής οροφής και της υγρομόνωσής της, την επισκευή του κεραμοσκεπούς παρακείμενου βοηθητικού κτίσματος (αποθήκη), την αντικατάσταση των φθαρμένων ξύλινων κουφωμάτων, την αποκατάσταση-ανάταξη της υφιστάμενης ξερολιθιάς στη νότια πλευρά του αύλειου χώρου του ναού, την αποκατάσταση κτιστού περιβόλου στην ανατολική, δυτική και βόρεια πλευρά, τη βελτίωση οδού πρόσβασης από την Πάνω Βρυτή έως την κλίμακα ανόδου στη βόρεια πλευρά της εκκλησίας, την αποκάλυψη τοιχογραφιών με αφαίρεση ασβεστοχρισμάτων, την αποκάλυψη αρχιτεκτονικών μελών με αφαίρεση στρώσεων ασβέστη, τη συντήρηση του ξυλόγλυπτου τέμπλου, καθώς και την τοποθέτηση πινακίδων ενημερωτικού υλικού.
