Αναπόσπαστο μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας θεωρούνται εδώ και δεκαετίες τα φροντιστήρια στην Ελλάδα, με σημαντικό ρόλο στην εκμάθηση ξένων γλωσσών και στην προετοιμασία για την είσοδο στην ανώτατη εκπαίδευση.
Πίσω στον 19ο αιώνα μέχρι και τη γενοκτονία και τον ξεριζωμό των Ελλήνων, τον τίτλο Φροντιστήριον έφεραν σπουδαία ελληνικά εκπαιδευτήρια στον Πόντο, τα οποία λειτούργησαν και ως συνεκτικός κρίκος του ελληνικού στοιχείου, παρέχοντας υψηλού επιπέδου μόρφωση.
Τα Φροντιστήρια Τραπεζούντας, Αργυρούπολης και Χερσώνος υπήρξαν πραγματικοί φάροι. Από τις αίθουσες τους πέρασαν εξέχουσες προσωπικότητες της εποχής, ενώ είχαν και μεγάλους ευεργέτες.
Ελληνικόν Φροντιστήριον Τραπεζούντος
Ιδρύθηκε το 1682 από τον Σεβαστό Κυμινήτη και με μια μικρή διακοπή λειτούργησε έως τον ξεριζωμό. Μεταξύ των μεγάλων ευεργετών του συγκαταλέγονται και οι ποντιακής καταγωγής ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας Υψηλάντες και Μουρούζηδες που το ενίσχυσαν ποικιλότροπα, ιδίως κατά το 18ο αιώνα.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν το διεύθυνε ο Γεώργιος Παπαδόπουλος-Κυριακίδης, αναγνωρίστηκε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών ως ισότιμο με τα ελληνικά γυμνάσια.
Η προσφορά του στην ανύψωση του μορφωτικού επιπέδου της ευρύτερης περιοχής του Πόντου είναι ανυπολόγιστη – κυρίως από αυτό προέρχονταν οι δάσκαλοι για τα ελληνικά σχολεία.
Τραπεζούντας (φωτ.: Ρωμανός Κοντογιαννίδης)
Προς το τέλος του 19ου, αρχές του 20ού αιώνα εξασφαλίστηκαν οι συνθήκες και οι αναγκαίοι όροι για τη μόνιμη λειτουργία του στο νέο σύγχρονο διδακτήριο που άρχισε τη λειτουργία του τον Σεπτέμβριο του 1902 υπό τη διεύθυνση του Ματθαίου Παρανίκα.
Από αυτή την περίοδο και εξής στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας περιλαμβάνονταν τα σχολεία: α) Κεντρικόν Δημοτικόν Σχολείον, β) Σχολαρχείον, γ) Γυμνάσιον.
Ελληνικόν Φροντιστήριον Αργυρουπόλεως
Το γνωστότερο εκπαιδευτικό ίδρυμα του Πόντου, μετά το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας. Κατά πολλούς, η ίδρυση του ανάγεται στα τέλη του 15ου αιώνα, έπειτα από την άλωση της πρωτεύουσας του Πόντου, άποψη που μάλλον δεν ευσταθεί.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι ήταν σε λειτουργία το 1870, κατά τη διάρκεια του ρωσοτουρκικού πολέμου.
Σε μια αναφορά του 1911, του Αναστάσιου Οικονομίδη, γενικού γραμματέα του Συλλόγου «Ο Κυριακίδης», τονίζεται ότι «από του έτους 1870, όπερ αποτελεί νέαν, ούτως ειπείν, εποχήν της ιστορίας της πατρίδος [σ.σ. της Αργυρούπολης], νέαν αφετηρίαν της εμφυτεύσεως αύθις και καλλιεργείας εν τη μικρά πλην φιλομούσω ημών πατρίδι, του καλλικάρπου και φεροβίου δένδρου της παιδείας, από της ενδόξου εκείνης εποχής καθ΄ ήν εν τω μικρώ της πατρίδος ορίζοντι εμεσουράνει τηλαυγής και αιγλήεις αστήρ πρώτου μεγέθους».
Την καλύτερη οργάνωσή του την απέκτησε όταν τη διεύθυνση ανέλαβε ο καταγόμενος από τη Χαλδία λόγιος Γεώργιος Παπαδόπουλος-Κυριακίδης, ο οποίος και ονόμασε τη σχολή Φροντιστήριο.
Το κτήριό του θεμελιώθηκε τον Ιούνιο του 1872, στην εορτή των Αγίων Πάντων, όταν ήταν σουλτάνος ο Αμπντούλ Αζίζ Χαν και μητροπολίτης Χαλδίας ο Γερβάσιος Σουμελίδης – ο τελευταίος βοήθησε οικονομικά εκποιώντας εκκλησιαστικά κειμήλια και αφιερώματα των ναών της πόλης.
Το Φροντιστήριο Αργυρούπολης –που ισοδυναμούσε με τριτάξιο γυμνάσιο– ξεκίνησε με διτάξιο ελληνικό τμήμα και γραμματοδιδασκαλείο που χωριζόταν σε συνδιδακτικό και αλληλοδιδακτικό. Στη συνέχεια χωρίστηκε σε τρία τμήματα: ελληνικό, παιδαγωγείο και νηπιαγωγείο, για να καταλήξει σε δημοτικό σχολείο, σχολαρχείο και γυμνάσιο.
Ελληνικόν Φροντιστήριον Χερσώνος
Ιδρύθηκε από τον Ηλία Κανδήλη (ή Κανδήλογλου) το 1785. Επειδή κινδύνευε η ζωή του από τους Τούρκους της Τραπεζούντας κατέφυγε στη Χερσώνα, πόλη στην οποία υπήρχαν πολλοί Έλληνες, Πόντιοι και μη, έπειτα από παράκληση των οποίων ίδρυσε το φροντιστήριο.
Δίδαξε σ’ αυτό κατά διαστήματα έως το 1802. Στη διεύθυνση της σχολής τον διαδέχτηκαν αργότερα οι μαθητές του Θεόδωρος Τραπεζούντιος και Γεώργιος Στρατηγόπουλος.
