Για τους Αφησιανούς πρόσφυγες στη Σάρτη Χαλκιδικής, η Κοίμηση της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου είναι ίσως η μεγαλύτερη εορτή. Κάτοικοι και επισκέπτες συρρέουν στον Ιερό Ναό να προσκυνήσουν τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Ελεούσας.
Την εικόνα της Μεγαλόχαρης έφεραν από την Αφησιά της Μ. Ασίας οι κάτοικοι του χωριού μετά τη μεγάλη καταστροφή και το διωγμό.
Ως κόρην οφθαλμού, χωρίς να πάρουν τίποτα από τα σπίτια τους, φρόντισαν να διαφυλάξουν και να πάρουν μαζί τους από την εκκλησία του χωριού μόνο την εικόνα της Παναγίας, η οποία δεν τους άφησε ποτέ και τους ευλόγησε με τη χάρη της στη νέα τους πατρίδα.
Για πολλά χρόνια η Σάρτη την ημέρα της Κοιμήσεως αποτελούσε πόλο έλξης χιλιάδων προσκυνητών, εξαιτίας της θαυματουργικής κίνησης της εικόνας: Όποιος είχε κάποιο πρόβλημα πήγαινε στο ναό, καθόταν κάτω και έπαιρνε στην αγκαλιά του την εικόνα, η οποία άρχιζε να κινείται – πολλές φορές τόσο έντονα που παρέσυρε αυτόν που την κρατούσε.
Ωστόσο, επειδή οι άνθρωποι είναι πολύ αδύναμοι για να ερμηνεύσουν τα μυστήρια του Θεού και επειδή τα γεγονότα έλαβαν διάσταση κοσμικού θεάματος τις ημέρες της εορτής, ο μακαριστός μητροπολίτης Κασσανδρείας Συνέσιος, για να βάλει τέλος στην εκκοσμίκευση των μυστηρίων και στην παρεκτροπή των επισκεπτών, αποφάσισε να μην ξαναβγεί η εικόνα της Παναγίας από το προσκυνητάρι.
Οι κάτοικοι της Σάρτης συνεχίζουν έως σήμερα να τιμούν με ευλάβεια την Θεοτόκο και την θεωρούν προστάτη και βοηθό τους.
Την παραμονή της εορτής, από νωρίς το πρωί μαζεύονται στην εκκλησία οι γυναίκες του χωριού για να στολίσουν τον επιτάφιο με πανέμορφα λουλούδια. Στον επιτάφιο ο ιερέας τοποθετεί –εκτός από το Ευαγγέλιο– μια μικρή εικόνα της Παναγιάς και μια συγκλονιστική αγιογραφία, όπου φαίνεται να κοιμάται η Παναγία με τη γαλήνη απλωμένη στη μορφή της σε απόλυτη εναρμόνιση με την ψυχική της ομορφιά.
Αυτή η μικρή ξύλινη εικόνα, αν σηκώσει κανείς την αποσπώμενη μορφή της, από πίσω ευωδιάζει μύρο.
Το βράδυ γίνεται λιτάνευση του επιταφίου στους δρόμους της Σάρτης, καθώς μπροστά παιανίζει η Φιλαρμονική του Δήμου Σιθωνίας.
Ανήμερα της εορτής τελείται Πανηγυρική Θεία Λειτουργία και στο τέλος ο π. Νεκτάριος Παπαζαχαρίας (εφημέριος του ναού) βγάζει την εικόνα της Παναγίας Ελεούσας από το προσκυνητάρι της με ευχές και την πηγαίνει στο μέσο της εκκλησίας ώστε να κάνουν ενώπιόν της αγιασμό και να λάβουν την ευλογία της όλοι οι προσκυνητές.
Οι Αφησιανοί τηρούν αυτήν την παράδοση ως έθιμο που έφεραν από την παλιά πατρίδα, ενώ, όπως επισημαίνουν, η εικόνα εξακολουθεί να κάνει θαύματα σε όσους την παρακαλέσουν θερμά.
