Μαρτυρία Σταύρου Λαζαρίδη: Στην Αγία Ευθυμία της Κεφαλονιάς μάς αποκαλούσαν τουρκόσπορους. Ήσαν πολύ αντιβενιζελικοί

Ο Σταύρος Λαζαρίδης γεννήθηκε στον ελληνικό οικισμό Σουλεϊμάνκιοϊ (Σολεϊμάνκιοϊ, Σιλμένκιοϊ) – αρχικά ιδιοκτησία κάποιου εύπορου Τούρκου Σουλεϊμάν. Οι κάτοικοι της περιοχής ήταν κατά κύριο λόγο τουρκόφωνοι, εκτός ελάχιστων οικογενειών, από το Καραντάγ της Σαμψούντας, που μιλούσαν ποντιακά. Οι κάτοικοι ασχολούνταν κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Πριν από την Ανταλλαγή ο οικισμός είχε περίπου 410 κατοίκους, που συντηρούσαν την εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους, καθώς και αρρεναγωγείο και παρθεναγωγείο, στα οποία φοιτούσαν και πολλοί μαθητές από τους γειτονικούς οικισμούς.

Η μαρτυρία του Σταύρου Λαζαρίδη περιλαμβάνεται στο Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, της μεγαλύτερης και παλαιότερης συλλογής προφορικής ιστορίας στην Ελλάδα και μίας από τις σημαντικότερες της Ευρώπης.

◊◊◊

Έξοδος. Από την εξορία ήρθαμε στην Ελλάδα. Δεν ξαναγυρίσαμε στο χωριό μας. Τα σπίτια μας δεν τα ξαναείδαμε. Από τη Μαλάτεια και το Ελ Αζίζ κατεβήκαμε στο Χαλέπι και μέσον Τριπόλεως, με το «Καλυψώ Βεργωτή» ήρθαμε στην Κεφαλονιά. Την 1η Ιανουαρίου του 1923 βρισκόμαστε στο Φισκάρδο της Κεφαλονιάς. Από το Χαλέπι ξεκινήσαμε τον Οκτώβριο του 1922. Στο Φισκάρδο παραμείναμε μέχρι το Μάιο του 1924. Εκεί ήμασταν περίπου τρεις χιλιάδες πρόσφυγες από διάφορα μέρη του Πόντου. Επίσης και στο Αργοστόλι υπήρχαν και στη Σάμη της Κεφαλονιάς.

Οι άνευ οικογενειών άνδρες, συντόμως και δι’ ιδίων εξόδων, έφυγαν στας Πάτρας και Πειραιά και Θεσσαλονίκη. Οι άλλοι παρέμειναν στο νησί και διεχείμασαν και τη επεμβάσει του νομάρχη Γεωργιάδη, φύτεψαν καπνό, δοκιμαστικώς, και παρήγαγον πεντακόσιες οκάδες καπνό.

Το μεν Φισκάρδο, ως κέντρον φιλελεύθερων πολιτών, μας υποδέχτηκε, μαζί με τα χωριά και μας φιλοξένησαν στα σπίτια τους μέχρι της φυγής μας από κει για τη Μακεδονία. Τουναντίον δε η Σάμη και δη στην Αγία Ευθυμία (Πηλάρο) ήσαν μισοπρόσφυγες. Μας αποκαλούσαν τουρκόσπορους και όταν αποβιβαστήκαμε στη Σάμη άλλους ύβρισαν και άλλους εχλεύασαν. Τον δε εφοπλιστή Βεργωτή που μας έφερε, τον ύβρισαν κι αυτόν που μας έφερε. Ήσαν πολύ αντιβενιζελικοί.

Το Μάιο του 1924 ήρθαμε στη Δράμα, δεκαπέντε οικογένειες από το Σουλεϊμάνκιοϊ και πολλές άλλες από άλλα μέρη του Πόντου. Εγκατασταθήκαμε στο Μικροχώρι Δράμας. Οι άλλες οικογένειες του χωριού μας εγκαταστάθηκαν σε άλλα μέρη της Μακεδονίας: στον Πεντάλοφο Καστοριάς, στη Νεράιδα Κοζάνης και στο Καλονέρι Κοζάνης.

______
Το κείμενο, στο οποίο έχει διατηρηθεί η πρωτότυπη γραφή, βρίσκεται στην έκδοση του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών Η Έξοδος, τόμος Ε’, Μαρτυρίες από τις επαρχίες του Μεσόγειου Πόντου. Επανέκδοση: εφ. Καθημερινή, σειρά «1922-2022 – Βιβλιοθήκη Μνήμης».