Εκατό χρόνια τώρα, η Ένωση Ποντίων Πειραιώς-Κερατσινίου-Δραπετσώνας δεν έχει σταματήσει να ανοίγει δρόμους διδάσκοντας ήθος και αγάπη για την πατρίδα, την παράδοση και τη διάλεκτο.
Ο ιστορικός σύλλογος, κάνοντας πάντα προσεκτικά και ουσιαστικά βήματα, αποτέλεσε φυτώριο ανάπτυξης σε διάφορους τομείς ήδη από την ίδρυσή του το 1919, τότε που ονομαζόταν Σύλλογος Ποντίων Πειραιώς «Ο Υψηλάντης» και ήταν το πρώτο ποντιακό σωματείο στην Ελλάδα.
Το πρώτο καταστατικό του νεοϊδρυθέντος σωματείου συντάχθηκε τον Ιανουάριο του 1923 και εγκρίθηκε στην πρώτη Γενική Συνέλευση στις 20 Μαρτίου του 1923.
Η Ένωση Ποντίων Πειραιώς, όπως ονομάστηκε στη συνέχεια, προήλθε από τη συγχώνευση τριών σωματείων, του Συλλόγου Ποντίων Πειραιώς «Ο Υψηλάντης», του Σωματείου των εκ Χαλδείας Ελλήνων και του συλλόγου «Αλληλοβοήθεια» καθώς όπως είχε σημειώσει ο γραμματέας του «Υψηλάντη» Δημήτρης Μισαηλίδης «αντελήφθην πως ο διαχωρισμός αυτός εις Σωματεία καθαρώς τοπικιστικού χαρακτήρος, ήτο επιβλαβής δια τα συμφέροντα και τας επιδιώξεις των κατοίκων, όλων ανεξαιρέτως των Ποντίων».1
Όλοι μαζί πάσχιζαν για να επιλύσουν τα φλέγοντα προβλήματα των προσφύγων όπως η έλλειψη στέγης, νερού και ηλεκτρικού ρεύματος, μην ξεχνώντας ούτε στιγμή από πού ήρθαν και το χρέος διάσωσης και διατήρησης των παραδόσεων και της ποντιακής λαλιάς.
Αυτό το «μαζί μπροστά και κανείς μόνος του πίσω», αλλά και η αγωνία να κρατήσουν ζωντανές τις μνήμες, φαίνεται ότι αποτελούν το φάρο που φωτίζει το δρόμο της Ένωσης Ποντίων Πειραιώς-Κερατσινίου-Δραπετσώνας έναν αιώνα τώρα.
Καρπός αυτής της φιλοσοφίας είναι και το «Λαογραφείον» που δημιουργήθηκε στον φιλόξενο χώρο της Ένωσης και αποτελεί μετεξέλιξη του Λαογραφικού Μουσείου που εμπνεύστηκε πριν από δέκα χρόνια ο πρόεδρός της Δαμιανός Ποιμενίδης. Τότε ο Σύλλογος απηύθυνε πρόσκληση στα μέλη να προσφέρουν τα οικογενειακά τους κειμήλια για να φιλοξενηθούν στο χώρο που παράλληλα διαμορφωνόταν για να γίνει επισκέψιμος. Για ένα διάστημα το εγχείρημα εγκαταλείφθηκε, και με αφορμή τη συμπλήρωση των 100 χρόνων από την ίδρυση της Ένωσης Ποντίων Πειραιώς-Κερατσινίου-Δραπετσώνας, ο χοροδιδάσκαλος Ηρακλής Παπαγιαννίδης προθυμοποιήθηκε και ανέλαβε το πρότζεκτ της «αναβίωσης» του Λαογραφικού Μουσείου. Εμπνεύστηκε, λοιπόν, να μην γίνει μόνο μουσειακός χώρος αλλά να «συμμετέχει» στη ζωή των ανθρώπων της Ένωσης.
Το «Λαογραφείον», όπως δήλωσε χαρακτηριστικά στο pontosnews.gr, είναι γέννημα των δικών του «γιατί» αλλά και πολλών άλλων ανθρώπων που αγκάλιασαν την ιδέα του και σιγά-σιγά ανέβηκαν στο άρμα για την υλοποίησή της.
Με πολύ προσωπικό κόπο, ένα δωμάτιο στο κτήριο της ιστορικής Ένωσης έγινε ο χώρος που στέγασε το όνειρο τού «μαζί» αλλά και πολλά αντικείμενα που περίμεναν να ξαναζήσουν. «Δυστυχώς οι άνθρωποι που παραχώρησαν τα αντικείμενα σε ένα μεγάλο ποσοστό δεν γνωρίζουν την ιστορία τους. Ψάχνοντας πάμε», εξηγεί ο Ηρακλής Παπαγιαννίδης στο pontosnews.gr.
Πόντιος κατά το ήμισυ, από τον πατέρα του Λάμπρο Παπαγιαννίδη, ο Ηρακλής διδάσκει ποντιακούς χορούς στην Ένωση περίπου μια επταετία. Αν και η γεννημένη στην Ξάνθη μητέρα του έχει καταγωγή από τη Μικρά Ασία, ο ίδιος δηλώνει στο pontosnews.gr παθιασμένος με την ποντιακή του ρίζα. Ο παππούς του ήταν από την ενορία Τερζάντων της Επτάκωμης Σάντας και η γιαγιά από την Όλασα Τραπεζούντας.
Το πόσο περήφανος νιώθει για την ποντιακή καταγωγή του, δεν μπορεί να το περιγράψει με λόγια. «Δεν μπορεί να μπει στη ζυγαριά. Μόνο κάποιος που είναι Πόντιος μπορεί να το καταλάβει, ειδικά όταν ακούω λύρα», μας λέει.
Ανάλογα αισθάνεται και στη σκέψη ότι η Ένωση λειτουργεί 100 χρόνια, δηλαδή σχεδόν από την πρώτη στιγμή που οι Πόντιοι πρόσφυγες πάτησαν το πόδι τους στη Δραπετσώνα!
Αναφερόμενος στη διδασκαλία των ποντιακών χορών και στον δικό του ρόλο ως χοροδιδάσκαλου, τονίζει πως καταρχήν δεν το αντιμετωπίζει ως «δουλειά», ενώ δεν μπορεί να ξεχωρίσει κάποιον χορό ως αγαπημένο. «Σέρρα χορεύουν λίγοι. Ο καϊτές πάνω στο μονό τίκ’ διασκεδάζει τον κόσμο. Το διπάτ’ φέρνει άλλες θύμησες. Με το ομάλ’ μονό ταξιδεύεις αλλού», λέει, υπογραμμίζοντας πως αυτό που θεωρεί βασικό για τη μεταλαμπάδευση του ποντιακού στοιχείου είναι το τραπέζι. «Εάν δεν κάτσεις σε τραπέζι, ποντιακούς χορούς δεν μαθαίνεις», λέει.
Όσο για το εάν όλοι οι ποντιακοί χοροί μπορεί να χορευτούν τόσο από άνδρες όσο και από γυναίκες, αλλά και στην ερώτησή μας συγκεκριμένα για τον σέρρα χορό, εξήγησε πως κατά την άποψή του «Ο σέρρα έχει πάρει λάθος δρόμο στις μέρες μας».
Παρακάθ’ για λίγους, αλλά και για όλους
Εδώ και λίγους μήνες, κάθε δύο εβδομάδες το «Λαογραφείον» γίνεται ο τόπος συνάντησης ανθρώπων που αγαπούν την ποντιακή μουσική και παράδοση και μοιράζονται τους καημούς τους γύρω από ένα γεμάτο τραπέζι.
Τα παρακάθια που διοργανώνονται αυθόρμητα και χωρίς προσκλήσεις, ίσως έλεγε κανείς πως είναι για μυημένους, αλλά στην πραγματικότητα είναι το μέσο ικανοποίησης του αισθήματος της έλλειψης της πατρίδας.
«Ο καημός μου είναι όταν δεν θα υπάρχω να έρθουν νέα παιδιά εδώ στο “Λαογραφείο” και να κάνουν αυτό που κάνουμε εμείς σήμερα. Εγώ και άλλοι δεν ζήσαμε την πατρίδα. Δεν ξέρουμε πώς ήταν εκεί. Αλλά ανταλλάσουμε τα όσα γνωρίζουμε, τους καημούς μας… μου αρκεί ότι όσοι μπαίνουμε εδώ είμαστε σαν οικογένεια», υπογραμμίζει ο χοροδιδάσκαλος της Ένωσης Ποντίων Πειραιώς-Κερατσινίου-Δραπετσώνας.
Και αλήθεια λέει. Τα λίγα λεπτά που μείναμε στο παρακάθ’ του μοιράσματος και της αγάπης για όλα όσα θυμίζουν πατρίδα, νιώσαμε ότι οι άνθρωποι γίνονται μια οικογένεια και προσμένουν αυτές τις συναντήσεις για να συνδεθούν με τις ρίζες τους. Πάντα με σεβασμό και σκέψεις για εκείνους που έφυγαν. Κι αυτό πολύ τους τιμά…
Δείτε περισσότερες φωτογραφίες από την Ένωση Ποντίων Πειραιώς-Κερατσινίου-Δραπετσώνας:
Πόπη Παπαγεωργίου
______
1. Λεύκωμα Από τον Πόντο και τη Μικρασία στον Πειραιά, εδώ… στη Δραπετσώνα, εκδ. Ινφογνώμων, σ. 156.
⇒ Βίντεο, φωτογραφίες: Κώστας Κατσίγιαννης.
