Έναν και πλέον χρόνο μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία, πρόσφυγες που βρίσκονται στην Ελλάδα ετοιμάζονται να γιορτάσουν το δεύτερο Πάσχα μακριά από τις εστίες τους. «Δυστυχώς ο πόλεμος δεν τελειώνει» δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Νάντια Τσαπνή. Η πρόεδρος του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού Μαριούπολης «Μεωτίδα» τον τελευταίο έναν χρόνο βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη.
Με ένα αίσθημα χαράς για την επικείμενη Ανάσταση, αλλά και λύπης και νοσταλγίας, θα αναβιώσουν τα έθιμα και οι παραδόσεις αιώνων.
Στη Θεσσαλονίκη πρόσφυγας βρίσκεται και η ιστορικός Μαργαρίτα Αρατζιώνη, ερευνήτρια του Ινστιτούτου Ανατολικών Σπουδών της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών της Ουκρανίας. Μέσα από σειρές διαλέξεων που δίνει τακτικά παρουσιάζει τον πολιτισμό των Ελλήνων της Μαριούπολης ως έναν μοναδικό πολιτισμό της ιστορικής ελληνικής διασποράς στον Εύξεινο Πόντο.
Έτσι, πριν από λίγες ημέρες στα γραφεία του Συλλόγου Ελλήνων Ουκρανίας παρουσίασε το πώς φτιάχνονται το πασχαλινό τσουρέκι και το πασχαλινό ψωμί σε σχήμα σταυρού.
«Είναι το τελετουργικό ψωμί του πασχαλινού κύκλου. Το έψηναν οι Έλληνες τη Μεγάλη Πέμπτη στα χωριά της περιοχής της Μαριούπολης», είπε η Μαργαρίτα Αρατζιώνη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Το ψαφίρ, όπως ονομάζεται, είναι πλεγμένη γλυκιά ζύμη με τέτοιο τρόπο ώστε να θυμίζει το ακάνθινο στεφάνι του Χριστού.
Αρτού, από τη λέξη άρτος, ονομάζεται το ψωμί με τα πέντε κόκκινα αυγά που κόβεται τη Δευτέρα του Πάσχα, ένα «αντίδωρο» για τους νεκρούς, αλλά και για τη γονιμότητα ανθρώπων, χωραφιών και ζώων.
«Η γιαγιά μας κρατούσε αυστηρά τη νηστεία και δεν μας άφηνε να αγγίξουμε τα τσουρέκια και τα αυγά μέχρι την Κυριακή της Ανάστασης», ανέφερε η Νίνα Πασκάλ, πρόεδρος του Ελληνικού Συλλόγου του Κίεβου «Ενότητα». Και αυτή βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Στην παράδοση των Ελλήνων της Μαριούπολης, όμως, υπάρχει και η γιορτή Ποντικίστρια, 25 ημέρες μετά το Πάσχα. Για αυτή ζύμωναν ένα ακόμα ψωμί, σε σχήμα ποντικιού. Γυναίκες και παιδιά πήγαιναν στα χωράφια και με τα κομμάτια του «τάιζαν» τα πραγματικά ποντίκια για να μείνουν μακριά από τη σοδειά. Με το ίδιο ψωμί έκαναν παράκληση για βροχή, τις περιόδους της μεγάλης ξηρασίας.
Σύμφωνα με τη Μαργαρίτα Αρατζιώνη, οι παραδόσεις των Ελλήνων της Αζοφικής έχουν ρίζες στην αρχαιότητα – αυτό τουλάχιστον έχει επιβεβαιώσει η ίδια από την επιτόπια έρευνα σε ελληνικά χωριά, από το 1992 έως το 1995. Στις διαλέξεις της για το Πάσχα έδειξε και αντίγραφα φωτογραφιών του 1927. Τα πρωτότυπα τεκμήρια βρίσκονταν στο Μουσείο Τοπικής Ιστορίας Μαριούπολης, το οποίο κάηκε πέρσι κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών.
«Απέδειξα ότι αν και έχουμε πολλά κοινά, οι Έλληνες της Αζοφικής –ή της Μαριούπολης, όπως λέμε–, είμαστε μια ξεχωριστή, ειδική ιστορική ελληνική διασπορά, με ιδιαιτερότητες που μας ξεχωρίζουν από τους Έλληνες του Πόντου και της Θράκης», τόνισε η Μαργαρίτα Αρατζιώνη.
