Μια καρτ ποστάλ σταλμένη από την Προύσα στις 26 Ιουνίου 1920 μετά από τη «σεισμώδην μάχην» του ελληνικού στρατού. Μια φωτογραφία με ημερομηνία 11 Αυγούστου 1922 και αποστολέα έναν Έλληνα στρατιώτη στο μικρασιατικό μέτωπο. Δύο χρόνια χρειάστηκαν για να διανυθεί η απόσταση από το θρίαμβο στον όλεθρο.
Εκατό χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή οι όπου γης Έλληνες θυμούνται, και κάνουν ταξίδια στον ιστορικό χρόνο και στα συναισθήματα.
Ένα τέτοια ταξίδι είναι η πολυέκθεση «Μικράς Ασίας ενθυμήματα και κειμήλια» που άνοιξε τις πόρτες της στη Λευκωσία. Φιλοξενείται στο Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας Κύπρου και διοργανώνεται από την Επιτροπή Εκδηλώσεων Κύπρου Μνήμης Μικρασιατικού Ελληνισμού 1922-2022. Η ιδέα ανήκει στον εκπαιδευτικό Χρυσόστομο Μελή, ο οποίος είχε κάνει μια αντίστοιχη έκθεση στο Λύκειο Λακατάμειας «Άγιος Γεώργιος».
Μιλώντας στην Καθημερινή Κύπρου, ο Χρυσόστομος Μελής εξήγησε ότι τα εκθέματα κατόρθωσε να τα συγκεντρώσει χάρη στις πολύμηνες προσπάθειες που έκανε να πείσει τους κατόχους τους να τα δανείσουν για την έκθεση. Τα αντικείμενα προέρχονται από ολόκληρη τη Μικρασία, αλλά και τον Πόντο και έχουν αποσταλεί από συλλέκτες αλλά και απογόνους προσφύγων, με τους οποίους έχει προσωπικές σχέσεις. «Όλα ξεκίνησαν από ένα απλό δημόσιο σχολείο» δήλωσε.
Τα τεκμήρια που παρουσιάζονται πλαισιώνονται από αντικείμενα εποχής που προέρχονται από την Κύπρο, αλλά συνάδουν με το ιστορικό τεκμήριο. «Θα ήταν δύσκολο να μεταφερθεί ένα τρισδιάστατο αντικείμενο, έτσι τα περισσότερα εκθέματα που ήλθαν από την Ελλάδα είναι χαρτώα. Γι’ αυτό προσπαθήσαμε να τα “σκηνοθετήσουμε” με αντικείμενα από την Κύπρο» σημείωσε ο Χρυσόστομος Μελής.
Τα αντικείμενα αυτά είναι, ανάμεσά σε άλλα, μια γραφομηχανή σαν αυτές που χρησιμοποιούνταν από την ελληνική κυβέρνηση τη δεκαετία του 1920, αλλά και μια τυπογραφική πρέσα του 1895 δίπλα στην οποία έχουν τοποθετηθεί σμυρναίικα έντυπα που βγήκαν από το τυπογραφείο της Αμάλθειας.
Ακόμα, παρουσιάζονται πάρα πολλά εκθέματα που σχετίζονται με την ελληνική εκπαίδευση στη Μικρά Ασία, στην Κωνσταντινούπολη, στον Πόντο και στην Καππαδοκία, όπως ενδεικτικά μαθητών, νεανικά λευκώματα, φωτογραφίες διδασκάλων και μαθητών, γραφική ύλη, σχολικά βιβλία και εκπαιδευτικά περιοδικά, τετράδια, κ.ά.
Ο επιμελητής δεν παρέλειψε τις θρησκευτικές εικόνες και τα λειτουργικά εκκλησιαστικά βιβλία του 19ου αιώνα που έφεραν μαζί τους οι Μικρασιάτες πρόσφυγες, πολλές φορές αφήνοντας πίσω προσωπικά αντικείμενα. Ιδιαίτερη συγκίνηση προκαλούν τα πάρα πολλά πιστοποιητικά γέννησης, βάπτισης και γάμων, που αποτελούν αδιάσειστες μαρτυρίες της ιστορικής ύπαρξης του ελληνισμού στις 20 μητροπόλεις της Μικρασίας.
Πολύ ενδιαφέροντα είναι και τα έγγραφα ιδιωτικού και δημόσιου χαρακτήρα, οι χάρτες του Γενικού Επιτελείου Στρατού, αλλά και φωτογραφίες, τεκμήρια που δίνουν μια ευρεία γκάμα ιστορικών πληροφοριών.
Πιο συγκεκριμένα έχουν περιληφθεί φωτογραφίες και γράμματα από τα ξέγνοιαστα χρόνια της Ιωνίας και του Πόντου, έγγραφα διορισμού διαφόρων προσώπων, επίλυσης διαφορών, οικονομικά ή άλλα ζητήματα που υπογράφουν σημαντικές προσωπικότητες όπως οι: Αριστείδης Στεργιάδης, Οικουμενικός Πατριάρχης Μελέτιος Μεταξάκης, κ.ά. Επίσης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι καρτ ποστάλ που έστελναν στους συγγενείς τους στην Ελλάδα στρατιώτες της Μικρασιατικής Εκστρατείας.
