Οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής μέσα από φωτογραφίες ντοκουμέντα

Ο Σεπτέμβριος είναι ένας μήνας μνήμης και αναστοχασμού, καθώς το 1922 γράφτηκε η τελευταία πράξη της Μικρασιατικής Εκστρατείας, έπεσε η αυλαία στην μακραίωνη πορεία του ελληνισμού στη Μικρασία και παράλληλα υπήρξε ένας βίαιος μετασχηματισμός, κοινωνικός και πολιτικός.

Σήμερα οι ιστορικοί συμφωνούν ότι μήνες πριν η επίσημη ελληνική πολιτεία είχε εικόνα του «κινδύνου» εκκένωσης, αφού ο ελληνικός στρατός αντιμετώπιζε στο μέτωπο σφοδρή αντίδραση από τις δυνάμεις του Μουσταφά Κεμάλ και στρατιωτικά ήταν αναμενόμενη μια ολοκληρωτική επίθεση.

«Τον Ιούνιο του ‘22 οι Μικρασιάτες αγωνιούσαν πολύ. Η Ελλάδα με την πολιτική της έδειχνε ότι θα τους εγκαταλείψει» είναι η μαρτυρία της Δέσποινας Χίντζογλου-Αμασλίδου.

Υπό το φόβο της μαζικής μετακίνησης πληθυσμών η κυβέρνηση Πρωτοπαπαδάκη πέρασε με την υπογραφή του βασιλικά Κωνσταντίνου το νόμο-ντροπή «Περί της παρανόμου μεταφοράς προσώπων ομαδόν ερχομένων εις τους ελληνικούς λιμένας εκ της αλλοδαπής», ο οποίος ουσιαστικά επιχείρησε να σφραγίσει τις πύλες εισόδου για τον ελληνισμό που ψυχορραγούσε.

Το ελληνικό κράτος ζητούσε διαβατήρια απ’ όσους έφταναν μαζικά και μάλιστα υπήρξε και πρόβλεψη για επιβολή αυστηρών κυρώσεων σε εφοπλιστές και καπετάνιους που αναλάμβαναν τις μεταφορές. Μέρες ακόμα πριν από την ψήφιση του νόμου, χιλιάδες Έλληνες Πόντιοι είχαν περιοριστεί στο λοιμοκαθαρτήριο του Αγίου Γεωργίου, τη «Σπιναλόγκα του Πειραιά», ενώ και η Μακρόνησος είχε αρχίσει να μετατρέπεται και αυτή σε λοιμοκαθαρτήριο.

Κανένας νομοθέτης όμως δεν στάθηκε ικανός να συγκρατήσει εκατοντάδες χιλιάδες τσακισμένους Έλληνες, αλλά και εξαθλιωμένους στρατιώτες που επέστρεφαν από το μικρασιατικό μέτωπο. Ο Πειραιάς έγινε βασική πύλη εισόδου και μια νέα πραγματικότητα, δύσκολη και σκληρή, άρχισε να δημιουργείται.

Αυτή την πραγματικότητα κατέγραψε ο Πέτρος Πουλίδης, «ο αρχαιότερος φωτορεπόρτερ της Ελλάδος», όπως είχε γράψει στη σφραγίδα του, καθώς στις 31 Μαΐου 1905 φωτογράφισε τη δολοφονία του πρωθυπουργού Θεόδωρου Δηλιγιάννη. Παντρεμένος με τη Μικρασιάτισσα Ανθή Παπαγεωργίου, είχε το φωτογραφείο του στο Κολωνάκι. Μέρος της συλλογής του έχει ψηφιοποιηθεί από το Αρχείο της ΕΡΤ.