Ο Γεώργιος Γρηγοριάδης αφιέρωσε αρκετά χρόνια στη σωστή εκμάθηση της νεοελληνικής γλώσσας. Του είχε ανοιχθεί ένας μεγάλος κόσμος με την ελληνική βιβλιογραφία, την ιστορία και τον πολιτισμό της Ελλάδας. Σε αυτό τον κόσμο τοποθετήθηκε και η προσωπική του μελέτη που αφορούσε τους συμπατριώτες του με καταγωγή από το Σόχουμ. Μάλιστα στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1980 έκανε πολλά βήματα προς την επίτευξη των νέων στόχων του. Επισκέφτηκε την Ελλάδα και πρωτοπόρησε στην κοινωνική οργάνωση των Ελλήνων της Μόσχας¹.
Οι συναντήσεις με τους Έλληνες και τους Κύπριους
Οι αναζητήσεις του Γεώργιου Γρηγοριάδη σχετικά με την ελληνική γλώσσα και την ιστορία συνεχίστηκαν και την περίοδο των σπουδών του στη Μόσχα.
Το 1977 τελείωσε το 2ο Σχολείο του Σόχουμ και μπήκε με άριστη βαθμολογία στο Χρηματοοικονομικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας. Παράλληλα με τις σπουδές του ο νεαρός Σουχουμλής συνέχισε μόνος του να μαθαίνει νεοελληνικά – το 1979 μπορούσε να διαβάζει βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες.
Κατέγραφε τις άγνωστες λέξεις, τις μετέφραζε με τη βοήθεια του λεξικού και τις πρόσθετε στο δικό του λεξιλόγιο.
Το 1981 έγινε μέλος των συλλόγων φιλίας ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και την Ελλάδα και την ΕΣΣΔ και την Κύπρο. Οι γνωριμίες με τους φοιτητές από την Ελλάδα και την Κύπρο τον βοήθησαν να εξασκήσει τα ελληνικά του, και σε επίπεδο λεξιλογίου και σε επίπεδο προφοράς. Το ίδιο συνέβη μέσω των επαφών με τους Έλληνες της Μόσχας.
«Το 1982 επισκέφτηκα έναν φίλο μου στο νοσοκομείο. Από αυτόν έμαθα πως εκεί νοσηλευόταν ένας 15χρονος Έλληνας με τραυματισμένη την σπονδυλική στήλη έπειτα το τροχαίο. Ο Μανώλης, όπως τον λένε, ήταν ένα έξυπνο αγόρι. Η φιλία μας κρατάει μέχρι τις μέρες μας. Μιας και δεν ένιωθε τα πόδια του και δεν μπορούσε να περπατήσει χρειαζόταν την ψυχολογική στήριξη. Έτσι τον επισκεπτόμουν τρεις με τέσσερις φορές την εβδομάδα μετά τη δουλειά μου στο περιφερειακό τμήμα Μόσχας της Κρατικής Τράπεζας της ΕΣΣΔ. Ο Μανώλης την πρώτη φορά που ήρθε από την Ελλάδα έμεινε έναν χρόνο στο νοσοκομείο, τη δεύτερη άλλους εννέα μήνες. Δυστυχώς δεν κατάφερε να περπατήσει. Όμως αργότερα έλαβε μέρος στους Παραολυμπιακούς Αγώνες, παντρεύτηκε και έκανε μία κόρη. Τότε εγώ μπορούσα να μιλάω σωστά ελληνικά μαζί του.
»Η σχέση μου με τους τραυματίες από την Ελλάδα στο συγκεκριμένο νοσοκομείο συνεχίστηκε. Τους επισκεπτόμουν συχνά και όσο μπορούσα τους βοηθούσα. Η επαφή με όσους είχαν τα ελληνικά μητρική γλώσσα με βοήθησε πολύ», είπε ο Γεώργιος.
Το 1986 έδωσε εξετάσεις για τη πιστοποίηση της νεοελληνικής γλώσσας και μπήκε στη σχολή ξεναγών-μεταφραστών στο «Ιντουρίστ ΕΣΣΔ» (Ξένος τουρίστας στην ΕΣΣΔ) της Μόσχας. Αποφοίτησε με άριστους βαθμούς. Η γνώσεις από τη σχολή ξεναγών ήταν πολύ χρήσιμες και τον βοήθησαν στην επόμενη δουλειά του, αφού του άρεσε να ασχολείται με την ιστορία και τη αρχιτεκτονική της Μόσχας. Όμως η αίτηση για δουλειά στο «Ιντουρίστ της ΕΣΣΔ» απορρίφθηκε, επειδή είχε συγγενείς στην Ελλάδα.
Στη Σοβιετική Ένωση ίσχυαν πολλές απαγορεύσεις για τους πολίτες που είχαν σχέση με κάποια καπιταλιστική χώρα. Όμως η πολιτική κατάσταση άλλαζε. Το 1987 ο Γεώργιος άρχισε να εργάζεται πλέον ως μεταφραστής των Ελλήνων σκηνοθετών στο 15ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Μόσχας.
Το 1989 στη ρωσική πρωτεύουσα άνοιξε το παράρτημα της κυπριακής τουριστικής εταιρείας «Γρούτας τουρς». Ο Γεώργιος έπιασε δουλειά εκεί, δηλώνοντας παραίτηση από την Κρατική Τράπεζα της ΕΣΣΔ. Ο τουριστικός κλάδος του άρεσε περισσότερο και έδινε μεγαλύτερες απολαβές. Η ελληνική γλώσσα τον βοήθησε με τους τουρίστες από την Ελλάδα και την Κύπρο και η αγγλική γλώσσα με τους τουρίστες από το Ισραήλ.
Η πρώτη επίσκεψη στην Ελλάδα
Το 1987 η ΕΣΣΔ σταμάτησε να εφαρμόζει το μέτρο της απαγόρευσης εξόδου από τη χώρα. Μέχρι τότε μια ιδιωτική επίσκεψη συγγενών στο εξωτερικό γινόταν έπειτα από πρόσκληση και με την άδεια των οργάνων ασφάλειας της Σοβιετικής Ένωσης. Συχνά οι αιτήσεις για βίζα απορρίπτονταν. Το 1988 ο Γεώργιος επισκέφτηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
«Μετά από τη συνάντηση με τους συγγενείς έφυγα μόνος μου σε ένα ταξίδι στην Πελοπόννησο και σε μερικά κοντινά νησιά. Μαζί μου πήρα μόνο μία σκηνή. Θυμάμαι πως στην Τρίπολη, την οποία επισκέφτηκα στη διαδρομή από τις Μυκήνες προς στην Ολυμπία ψάχνοντας για κάμπινγκ, μία οικογένεια με κάλεσε να μείνω στο σπίτι τους. Με δέχτηκαν πολύ καλά, έστρωσαν πλούσιο τραπέζι. Ο γιος έπαιξε στο πιάνο ένα ρωσικό έργο “Τα κύματα του Δούναβη”. Μου πρότειναν να μείνω για μία μέρα ακόμα για να επισκεφτώ τη Σπάρτη και τον Μυστρά.
»Ύστερα στην Αρχαία Ολυμπία ο ιδιοκτήτης του κάμπινγκ “Διάνα” αρνήθηκε να μου πάρει χρήματα και μου βρήκε το καλύτερο μέρος για να βάλω τη σκηνή. Αυτός και η σύζυγός του μου είπαν πως είμαι ο πρώτος τους τουρίστας από την ΕΣΣΔ. Η επίσκεψη στην Ελλάδα μου άφησε πολλές όμορφες εντυπώσεις», ανέφερε ο Γεώργιος Γρηγοριάδης.
Νέα πνοή στη ζωή των Ελλήνων της Μόσχας
Ο Γεώργιος Γρηγοριάδης επέστρεψε στη Μόσχα. Η απόφαση να επιλέξει την Ελλάδα για μόνιμη εγκατάσταση αργούσε. Όμως η ζωή των πολιτών στη Σοβιετική Ένωση άλλαζε, άλλαζε και η ζωή των Ελλήνων σε διάφορα μέρη της χώρας. Η αυξανόμενη επιθυμία να μάθουν οι νεότεροι Έλληνες της ΕΣΣΔ τη νεοελληνική γλώσσα έβαλε σε νέες σκέψεις τον Γεώργιο Γρηγοριάδη και τον Θεόδωρο Ιγνατιάδη, φοιτητή της Ιατρικής (σήμερα είναι παθολόγος στην Αθήνα, εκδότης της ρωσόγλωσσης εφημερίδας στην Ελλάδα Αθηναϊκός Κούριερ).
«Το 1989 ανοίξαμε τμήμα εκμάθησης της νεοελληνικής γλώσσας στο πλαίσιο ενός ινστιτούτου της Μόσχας. Αμέσως δημιουργήθηκαν δύο τάξεις. Έναν χρόνο νωρίτερα ο γνωστός Έλληνας συγγραφέας και ιστορικός Χρήστος Σαμουηλίδης είχε μάθει για τις προσπάθειες μας και μας δώρισε τα εγχειρίδια εκμάθησης της νεοελληνικής γλώσσας Ελληνικά για ξένους του Δεληκωστόπουλου.
»Το 1989 γεννήθηκε η ιδέα να ιδρύσουμε τον ελληνικό σύλλογο. Τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς έγιναν τα εγκαίνια του Κέντρου Ποντιακού Πολιτισμού “Η Αργώ”. Εγώ έγινα ο πρώτος πρόεδρος και ο Θεόδωρος Ιγνατιάδης υπεύθυνος γραμματέας. Το 1991 ο γνωστός δημοσιογράφος από την Ελλάδα και πρόεδρος Ιδρύματος Ελληνικών Μελετών στη Μόσχα Ιωάννης Νικολόπουλος, ο οποίος απεβίωσε το 2022 στην Αθήνα, μας παραχώρησε μία αίθουσα στο κέντρο της πόλης», θυμήθηκε ο Γεώργιος Γρηγοριάδης.
Τα πρώτα μέλη του Κέντρου Ποντιακού Πολιτισμού «Αργώ» ήταν σχεδόν 70, νέα σε ηλικία. Στη διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας προστέθηκαν οι ποντιακοί χοροί. Χοροδιδάσκαλος ήταν ο Ηλίας Πετρόπουλος, φοιτητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας, με καταγωγή από την Αλεξανδρούπολη. Ο Γεώργιος Γρηγοριάδης έκανε διαλέξεις για την ιστορία της Ελλάδας, του Πόντου και της ποντιακής διαλέκτου.
Τα μέλη του Κέντρου επισκέπτονταν το μετόχι του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων στη Μόσχα. Άκουγαν τη λειτουργία στα ελληνικά από τον πατέρα Θεοφύλακτο με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη, ο οποίος ήξερε και τη ρωσική γλώσσα.
Ο Γεώργιος Γρηγοριάδης εκείνη την εποχή έβαλε νέο στόχο στη ζωή του, να μάθει αρχαία ελληνικά. Η αδερφή της μητέρας του Ευτυχία (Βαλεντίνα) του χάρισε το εγχειρίδιο της εκμάθησης των αρχαίων ελληνικών του Ρώσου γλωσσολόγου Α. Κοζαρζέβσκι.
Τα μέλη του Κέντρου Ποντιακού Πολιτισμού «Αργώ» δημιούργησαν δικό τους μέσο ενημέρωσης, την εφημερίδα Εύξεινος Πόντος. Όμως, η έλλειψη πόρων δεν άφηνε περιθώριο για συνεχή έκδοση. Τυπώθηκε μόνο το πρώτο τεύχος.
Η ενασχόληση με τα κοινά κρατούσε τον Γεώργιο Γρηγοριάδη στη Μόσχα. Η ζωή του ήταν γεμάτη, γύρω του ήταν φίλοι ομοϊδεάτες. Όμως το 1992 ο Έλληνας πατριώτης από το Σόχουμ, μελετητής της ιστορίας και του πολιτισμού του ελληνισμού της ιδιαίτερης πατρίδας του, ακτιβιστής του ελληνικού κοινωνικού κινήματος της Μόσχας, πήρε απόφαση να φύγει για μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα.
Σήμερα μένει στην Αθήνα και συνεχίζει να μελετάει τον ελληνισμό του Σόχουμ. Για 26 χρόνια ασχολούνταν με τον τουρισμό, και ως τουριστικός πράκτορας και ως ταξιδευτής. Το 2022 επισκέφτηκε τη 81η χώρα του κόσμου – και δεν το βάζει κάτω.
Βασίλης Τσενκελίδης,
ιστορικός.
—
1. Διαβάστε εδώ το Α’ μέρος και εδώ το Β’ μέρος του αφιερώματος στον γνωστό μελετητή.
