Τους Πόντιους λυράρηδες πρόσφυγες δεύτερης γενιάς, οι οποίοι γεννήθηκαν το διάστημα μεταξύ 1920-1945, καταγράφει ο ερευνητής, καθηγητής ποντιακής λύρας και μουσικός Γιάννης Τσανασίδης. Μεταξύ άλλων καταγράφει τον τόπο που γεννήθηκαν, την καταγωγή τους από την ιστορική πατρίδα, τον τρόπο που έζησαν, υπό ποιες συνθήκες έπαιζαν μουσική, τα τραγούδια που προτιμούσαν, τα στιχάκια που έγραψαν, αλλά και τη μορφή που είχαν τα γλέντια, στα οποία οι λυράρηδες είχαν τον πρωταγωνιστικό ρόλο.
Εδώ και περίπου 1,5 χρόνο που ξεκίνησε το συγκεκριμένο ερευνητικό έργο, ο Γιάννης Τσανασίδης έχει κάνει 150 τηλεφωνικές συνεντεύξεις με λυράρηδες δεύτερης γενιάς που βρίσκονται ακόμα εν ζωή, αλλά και με απογόνους αυτών που έχουν αποδημήσει.
Το παράπονό του είναι ότι αναγκάστηκε να κάνει τηλεφωνικές συνεντεύξεις και όχι διά ζώσης συνομιλίες, μια και δεν του το επέτρεψε η πανδημία του κορονοϊού.
«Η μουσική μας παράδοση, η μουσική του Πόντου, σώζεται προφορικά. Γι’ αυτό πρέπει να μελετήσεις τους ανθρώπους. Τη ζωή τους, τη μουσική που έπαιξαν, ποια ακούσματα είχαν, με ποιους συνεργάστηκαν μουσικά και τα λοιπά. Την ποντιακή μουσική την ερμηνεύεις ανθρωποκεντρικά, διότι οι άνθρωποι τη διέσωσαν. Δεν υπάρχουν παρτιρούρες», εξηγεί στο pontosnews.gr ο Γιάννης Τσανασίδης.
Ο στόχος του είναι μέχρι το Πάσχα να ολοκληρώσει τις συνεντεύξεις και μετά να ξεκινήσει τη συγγραφή. Στο έργο του θέλει να δώσει, όσο περισσότερο εύρος είναι δυνατόν. Να συμπεριλάβει, όσους περισσότερους λυράρηδες γίνεται, ακόμα και το σύνολό τους. Όπως λέει στο pontosnews.gr γνωρίζει ότι θα υπάρχουν κάποιες παραλείψεις, ωστόσο, θα προσπαθήσει να συγκεντρώσει, όσους περισσότερους λυράρηδες γίνεται. Μόλις ολοκληρώσει το έργο, θέλει να το παραδώσει ως δωρεά, προκειμένου να τυπωθεί και να κυκλοφορήσει, σε κάποιον αξιόλογο οργανισμό. Δεν αποκλείει να το παραδώσει και πάλι στην Επιτροπή Ποντιακών Μελετών.
Στο επίκεντρο «ιερά τέρατα» της κεμεντζέ
Ιδιαίτερο ευτύχημα θεωρεί ο Γιάννης Τσανασίδης το γεγονός ότι είχε την ευκαιρία, έστω και τηλεφωνικά, να συνομιλήσει με εν ζωή «ιερά τέρατα» της κεμεντζέ, πασίγνωστους λυράρηδες – πρόσφυγες δεύτερης γενιάς. Μεταξύ άλλων πήρε συνέντευξη από τον Φιλάρετο Μαυρόπουλο και τον Γιώργο Τσαρτιλίδη (Τσάρτιλο), οι οποίοι λίγο καιρό μετά απεβίωσαν.
«Πραγματικά είναι ευτύχημα για μένα το ότι μπόρεσα να συνομιλήσω με κάποιους από τους πρωταγωνιστές. Είναι διαφορετικό να μιλήσεις με τους ίδιους και διαφορετικό να συνομιλήσεις με τα παιδιά τους. Είναι η γενιά των παππούδων μας, σε ό,τι αφορά τη γενιά μου. Είναι οι ήχοι που παραλάβαμε και καταφέραμε να τους ακούσουμε και live από λυράρηδες της δεύτερης προσφυγικής γενιάς», τονίζει ο Γιάννης Τσανασίδης.
Μεταξύ άλλων συγκέντρωσε στοιχεία από τους απογόνους των Γεωργούλη Κουγιουμτζίδη, Κωστίκα Τσακαλίδη, Γιάννη Βλασταρίδη (Τσανάκαλης) και Γιώργο Αμαραντίδη. Επίσης, συνομίλησε με τους Δημήτρη Κουγιουμτζίδη, Μάντη Σαββίδη, Αρχιμήδη Γεωργιάδη και Νίκο Ιωαννίδη.
«Προσπάθησα να κάνω μουσικές φωτογραφίες του κάθε ανθρώπου, που αποτελούν τη ζωντανή ιστορία των ακουσμάτων μας. Αυτοί οι άνθρωποι φεύγουν και όταν θα φύγουν, θα αφήσουν τρομερά κενά, τα οποία δεν θα μπορούν να καλυφθούν. Είμαι γενικώς ρομαντικός με τους παππούδες μας και κατά μία έννοια, επειδή κι εγώ παίζω λύρα, θεωρώ ως παππούδες μου όλους τους παλαιότερους λυράρηδες. Με την έρευνά μου θέλω να διαπιστώσω και να καταγράψω, τι σήμαινε καλλιτέχνης στον Πόντο και τι σημαίνει Πόντιος καλλιτέχνης σήμερα. Προσπαθώ να αποτυπώσω πράγματα, που έχω τη… μυρωδιά τους. Θα ήθελα πάρα πολύ να μπορούσα να βιώσω πράγματα με αυτούς τους ανθρώπους», σημειώνει ο Γιάννης Τσανασίδης.
Συνέχεια του έργου για τους Πόντιους λυράρηδες, πρόσφυγες πρώτης γενιάς
Όπως λέει στο pontosnews.gr ο ερευνητής και μουσικός, τη συγκεκριμένη καταγραφή ξεκίνησε περισσότερο από… χόμπι, προκειμένου να συνεχίσει την έρευνα που έκανε λίγο παλαιότερα για τους Πόντιους λυράρηδες πρόσφυγες πρώτης γενιάς, αυτούς που γεννήθηκαν πριν από το 1920.
Η συγκεκριμένη έρευνα έγινε στο πλαίσιο διδακτορικής του διατριβής, ολοκληρώθηκε το 2020 και κυκλοφόρησε το Φεβρουάριο του 2021 από την Επιτροπή Ποντιακών Μελετών στο Αρχείον του Πόντου (παράρτημα 41), σε δύο θεματικές ενότητες: «Η Μουσική του Πόντου» και «Λυράρηδες του Πόντου». Προκειμένου να ετοιμάσει το πόνημά του, όργωσε σχεδόν ολόκληρη την Ελλάδα. Μίλησε με περίπου εκατό άτομα από κοντά, προκειμένου να συλλέξει στοιχεία, ενώ συγκέντρωσε υλικό και από βιβλιογραφία.
Από τους περίπου εκατό λυράρηδες πρώτης γενιάς που κατέγραψε, επέλεξε δώδεκα, οι οποίοι είχαν κάποιες ηχογραφήσεις και ένα τραγούδι από τον καθένα απέδωσε ένα Πόντιος τραγουδιστής της γενιάς του – μέλος του Συλλόγου Ποντίων Φοιτητών και Σπουδαστών Θεσσαλονίκης. Συμπεριέλαβε τις εκτελέσεις σε ένα CD, το οποίο κυκλοφόρησε, το 2019 με επιμέλεια του Συλλόγου Ποντίων Φοιτητών Θεσσαλονίκης και με τίτλο «Τοξαρέας Αμάραντα».
Τον Ιούνιο του 2019 παρουσίασε ρεσιτάλ ποντιακής λύρας στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, στο πλαίσιο της μεταπτυχιακής του εργασίας με βάση την έρευνα και καταγραφή του για τους γεννημένους πριν το 1920 Πόντιους λυράρηδες.
Από τα εννέα του χρόνια ασχολείται με την κεμεντζέ
Το 1990 γεννήθηκε ο Γιάννης Τσανασίδης, ο οποίος ξεκίνησε σε ηλικία εννέα χρόνων να ασχολείται με την ποντιακή λύρα, ενώ στη συνέχεια διεύρυνε τις μουσικές του γνώσεις αποκτώντας τα πτυχία Αρμονίας (2009), Αντίστιξης (2011) και Φυγής (2013).
Είναι απόφοιτος του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (2013) και του τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, στην παραδοσιακή κατεύθυνση με ειδίκευση «Λύρα του Πόντου» (2017). Επίσης, είναι κάτοχος διπλώματος του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών «Μουσικές Τέχνες», στην κατεύθυνση Ελληνικές Μουσικές Παραδόσεις του τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης (2019) και από το 2021 υποψήφιος διδάκτορας του ίδιου τμήματος.
Η πρώτη δισκογραφική του δουλειά κυκλοφόρησε το 2015 και έχει τίτλο τίτλο «Το μεκατίρι μ’».
Το 2017, στα πλαίσια της πτυχιακής του εργασίας, κυκλοφόρησε η δεύτερη μουσική δουλειά του «Εγώ εμ’ π’ ετραγώδεσα» και το 2019 η τρίτη «Τοξαρέας Αμάραντα».
Από το 2020 συμμετέχει σε ένα νέο δισκογραφικό εγχείρημα με τίτλο «Ση παλαιών τη στράταν», που αφορά την καταγραφή ποντίων τραγουδιστών της τρίτης προσφυγικής γενιάς.
Παράλληλα, επιμελείται μια νέα μουσική παραγωγή, το «Κιμιγιάν», με επανεκτελέσεις παραδοσιακών σκοπών και συμμετοχή πολλών αξιόλογων καλλιτεχνών.
Έχει εργαστεί ως καθηγητής ποντιακής λύρας στο Μουσικό Σχολείο Βέροιας, Πτολεμαΐδας και Δράμας, ενώ σήμερα είναι καθηγητής στο Μουσικό Σχολείο Καστοριάς.
Παράλληλα, έχει εργαστεί ως ακαδημαϊκός υπότροφος, στη βαθμίδα του λέκτορα, στο τμήμα Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης, στην ειδίκευση «Λύρα του Πόντου». Επιπλέον, διετέλεσε υπεύθυνος τμημάτων εκμάθησης ποντιακής λύρας σε διάφορους συλλόγους του Νομού Ημαθίας.
Αποτελεί μέλος ενός πρωτότυπου ποντιακού μουσικού σχήματος, τα «Λεφτοκάρυα», μαζί με τους Νατάσα Τσακηρίδου και Ιάκωβο Μωυσιάδη, το οποίο δημιουργήθηκε το 2017. Τέλος, στην καλλιτεχνική και επαγγελματική του δραστηριότητα συμπεριλαμβάνεται η συμμετοχή σε διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις στην Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό.
«Αυτήν τη στιγμή ετοιμάζω την επόμενη δισκογραφική δουλειά, η οποία θα κυκλοφορήσει μέσα στο καλοκαίρι. Μ’ αρέσει πολύ να εστιάζω στο κομμάτι της έρευνας. Θέλω να μπει η μουσική σε ένα επίπεδο έρευνας», τονίζει στο pontosnews.gr ο Γιάννης Τσανασίδης.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
*Όλο το φωτογραφικό υλικό είναι από το προσωπικό αρχείο του Γιάννη Τσανασίδη και παραχωρήθηκε στο pontosnews.gr για τις ανάγκες της δημοσίευσης.
