Εκατό χρόνια ζωής συμπληρώνει φέτος το Ορφανοτροφείο Θηλέων Θεσσαλονίκης «Μέλισσα». Ένα ίδρυμα που προσέφερε τεράστιες υπηρεσίες περίθαλψης σε ανήλικα ορφανά προσφυγόπουλα από τον Πόντο (και όχι μόνο), τα οποία έφτασαν στην Ελλάδα λίγα χρόνια πριν από τον ξεριζωμό για να γλιτώσουν τη σφαγή από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλιστές, αλλά και μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών.
Το ίδρυμα έφτασε να προσφέρει στέγη, τροφή, μάθηση, περίθαλψη και πρόνοια μέχρι και σε 160 παιδιά ταυτόχρονα, με το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα να είναι η έλλειψη πόρων, αφού από την Πολιτεία λαμβάνει μια πενιχρή ετήσια επιδότηση.
Ωστόσο, όπως αναφέρει στο pontosnews.gr η πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ιδρύματος, Θεοφανώ Παπαζήση, η «Μέλισσα» συνεχίζει το έργο της έχουσα αυτήν τη στιγμή στους κόλπους της 20 ανήλικα κορίτσια.
«Τις προηγούμενες δεκαετίες περιθάλπαμε μικρά σε ηλικία παιδιά. Πλέον έρχονται σε εμάς στην εφηβική ηλικία και είναι παιδιά κακοποιημένα ή από δύσκολα οικογενειακά περιβάλλοντα. Αυτά τα παιδιά έχουν βιώματα και παρελθόν, και συνήθως έμαθαν να ζουν χωρίς κάποια όρια. Αυτό σημαίνει ότι τώρα το έργο μας είναι πιο δύσκολο. Ωστόσο, με τη βοήθεια του εξειδικευμένου προσωπικού μας, δεν θα σταματήσουμε να παρέχουμε βοήθεια», τονίζει η πρόεδρος.
Τα ορφανά από τον Καύκασο
Κατά την Θεοφανώ Παπαζήση, μπορεί η «Μέλισσα» να ιδρύθηκε επίσημα με βασιλικό διάταγμα το 1921, όμως από το 1916 υπάρχουν καταγραφές για δράσεις των δεσποινίδων της Θεσσαλονίκης που πρωτοστάτησαν στη δημιουργία του.
«Ήταν λίγο πριν από το τέλος του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, όταν άρχισαν να φεύγουν τα ξένα στρατεύματα. Μπορεί οι νέες χώρες να ανήκαν από το 1912-1913 στο ελληνικό κράτος, αλλά το τελευταίο τότε προσπαθούσε να εγκατασταθεί σε αυτές και υπήρχαν διάφορα προβλήματα. Μετά το τέλος του Ρωσοτουρκικού Πολέμου, το 1917, άρχισε να καταφθάνει στη Θεσσαλονίκη μεγάλος αριθμός ορφανών και ασυνόδευτων παιδιών ελληνικής καταγωγής από τον Καύκασο, για να γλιτώσουν τις σφαγές από τους Τούρκους. Οι δεσποινίδες που ίδρυσαν τη “Μέλισσα” άρχισαν να ασχολούνται με αυτά. Να τους προσφέρουν πρόνοια και περίθαλψη», λέει.
Ο κύριος όγκος των ασυνόδευτων παιδιών από τον Καύκασο έφτασε στη Θεσσαλονίκη και έτυχε περίθαλψης από τη «Μέλισσα» μεταξύ των ετών 1917-1919.
1921: Έτος ορόσημο για τη «Μέλισσα»
Σύμφωνα με την πρόεδρο του ιδρύματος, από το 1919 οι δεσποινίδες συνειδητοποίησαν ότι ο ερχομός των ασυνόδευτων προσφυγόπουλων δεν είχε τελειωμό. Έτσι, αποφάσισαν να προχωρήσουν στην ίδρυση της «Μέλισσας», προκειμένου να προσφέρουν στέγη, τροφή και απασχόληση στα παιδιά.
«Επειδή μάθαιναν στα παιδιά να δουλεύουν, το ίδρυμα πήρε αυτό το όνομα. Όταν ιδρύθηκε επίσημα, το 1921, άρχισε να προσφέρει οργανωμένη υποστήριξη. Τα αγόρια μάθαιναν μία τέχνη και τα κορίτσια κυρίως πλέξιμο και κέντημα. Τότε μας παραχωρήθηκε για χρήση και το κτήριο που διαθέτουμε σήμερα επί της οδού Βασιλίσσης Όλγας 36. Ήταν μία μεγάλη βίλα, με πολλά κτίσματα και κήπο, που έφτανε μέχρι τη θάλασσα, στη σημερινή νέα παραλία Θεσσαλονίκης. Επρόκειτο για ανταλλάξιμο οικόπεδο, ενώ το ακίνητο αγοράστηκε από το ίδρυμα το 1959, με τη βοήθεια δωρεών Θεσσαλονικέων. Σε περιόδους ισχνών αγελάδων, δυστυχώς, πουλήθηκαν κάποιες εκτάσεις του ακινήτου», σημειώνει.
Από το τέλος του 1922 αυξήθηκε κατακόρυφα ο αριθμός των ασυνόδευτων προσφυγόπουλων που έφτανε στην Ελλάδα από τις αλησμόνητες πατρίδες της Ανατολής και άρχισαν να φιλοξενούνται στο κτήριο όσα παιδιά μπορούσε να εξυπηρετήσει. Μάλιστα, τα μέλη της «Μέλισσας» είχαν τοποθετήσει και σκηνές στην ευρύτερη περιοχή.
«Φιλοξενούσε το ίδρυμα παιδιά μέχρι 14 ετών και λειτουργούσε σε αυτό και τετρατάξιο σχολείο. Κύριο μέλημα ήταν στο παιδί να παρέχεται τέτοια φροντίδα ώστε να αισθάνεται ότι βρίσκεται στο σπίτι του. Αν κάποιο παιδί ήταν καλό στα γράμματα, το κρατούσαν στο ίδρυμα και μετά τα 14 χρόνια του, ώστε να βοηθηθεί. Συνήθως στην ηλικία των 14 ετών τα κορίτσια τα πάντρευαν ή πήγαιναν υπηρέτριες σε καλές οικογένειες και τα αγόρια πήγαιναν κοντά σε τεχνίτες», εξηγεί η πρόεδρος της «Μέλισσας».
Στην Κατοχή έγινε θηλέων
Μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το ίδρυμα ήταν μικτό. Στην Κατοχή οι Γερμανοί πήραν τ’ αγόρια και τα μέλη του ιδρύματος δεν έμαθαν ποτέ τι απέγιναν.
Από τότε η «Μέλισσα» έγινε θηλέων και τα κορίτσια μάθαιναν κυρίως οικιακή οικονομία.
Τη δεκαετία του 1950 το ίδρυμα έφτασε να φιλοξενεί ταυτόχρονα μέχρι και 160 παιδιά. Αρκετά περιέθαλπε και στις δεκαετίες του 1990 και του 2000, αφού έφταναν στην Ελλάδα κορίτσια από δύσκολα οικογενειακά περιβάλλοντα από την Αλβανία και χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.
«Τώρα έχουμε στο ίδρυμα 20 κορίτσια. Τα φροντίζουμε και πηγαίνουν σχολείο. Πλέον ο κανονισμός άλλαξε και φιλοξενούμε παιδιά μέχρι και 18 ετών. Σε όσα κλείνουν τα 18 και θέλουν να σπουδάσουν, για τρία χρόνια ακόμα και μέχρι να βρουν δουλειά το ίδρυμα προσφέρει διαμερίσματα για να μείνουν. Έχουμε 5-6 φροντιστές, διοικητικό προσωπικό, καθαρίστριες, οδηγό και εννοείται επιστημονικό προσωπικό, όπως ψυχολόγο και κοινωνικό λειτουργό», αναφέρει η Θεοφανώ Παπαζήση.
«Βλέπουμε τη διαφορά στα πρόσωπα των παιδιών»
Το σημαντικότερο όλων, κατά την ίδια, είναι ότι η διοίκηση και το προσωπικό του ιδρύματος «Μέλισσα» βλέπουν μία ουσιαστική διαφορά στα πρόσωπα και στις αντιδράσεις των παιδιών μετά από καιρό παραμονής τους στο ίδρυμα, σε σχέση με την ημέρα που πέρασαν για πρώτη φορά το κατώφλι του.
Μάλιστα, πολλά τα περιθαλπόμενα στο ίδρυμα παιδιά διατηρούν σχέσεις ζωής με τη «Μέλισσα», αφού το επισκέπτονται πολλές φορές μετά την ενηλικίωσή τους, προσφέρουν κάποια βοήθεια ή ζητούν τα ίδια βοήθεια, αν έχουν κάποια ανάγκη ή αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα.
«Μπορεί να έχουμε πλέον λιγότερους φιλοξενούμενους, ωστόσο, είναι πιο δύσκολη η προσπάθειά μας, αφού έρχονται σε εμάς παιδιά κυρίως στην εφηβική ηλικία. Είναι όμως πιο ουσιαστική η βοήθεια που προσφέρουμε. Δεν μπορούμε να θεραπεύσουμε απόλυτα ένα ψυχολογικό τραύμα, όμως, μπορούμε να το μετριάσουμε. Βλέπουμε στα παιδιά αυτήν τη διαφορά, βλέπουμε ότι αλλάζουν αρκετά και αυτό το αναγνωρίζουν και τα ίδια. Όταν μεγαλώνουν, έρχονται πάλι στο ίδρυμα, για να βοηθήσουν, για να μας ευχαριστήσουν ή για να ζητήσουν τα ίδια βοήθεια σε κάτι. Όσο μπορούμε, θα τους την προσφέρουμε. Δεν θα γυρίσουμε την πλάτη σε κανένα παιδί», σημειώνει η πρόεδρος.
Τροχοπέδη τα οικονομικά προβλήματα
Αυτή τη στιγμή το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η «Μέλισσα», είναι το οικονομικό. Η περιουσία του ιδρύματος είναι πεπαλαιωμένη, ενώ η φετινή επιχορήγηση από την Πολιτεία έφτασε μόλις τα 30.000 ευρώ.
Το αποτέλεσμα είναι το ίδρυμα να στηρίζεται για τη βιωσιμότητά του στις εισφορές εθελοντών.
«Στα δύσκολα χρόνια της οικονομικής κρίσης δεν είχαμε λεφτά ούτε για να θρέψουμε τα παιδιά. Τώρα είμαστε καλύτερα. Έχουμε τροφές που μας προσφέρουν βιομηχανίες, αλλά και απλοί άνθρωποι. Ωστόσο, εξακολουθούμε να έχουμε ανάγκη από τρόφιμα νωπά, κυρίως από τυρί που τρώνε πολύ τα παιδιά, αλλά και από γαλοπούλα που βάζουμε στα τοστ, καθώς και από κρέας. Εκείνο που μας απασχολεί περισσότερο απ’ όλα είναι να μπορούμε να πληρώνουμε τους μισθούς του προσωπικού μας», τονίζει η Θεοφανώ Παπαζήση.
Από το 1974 το ίδρυμα «Μέλισσα» διαθέτει και ένα καινούργιο κτήριο, το οποίο βρίσκεται στα όρια των περιοχών Πυλαίας και Πανοράματος, στην οδό Χαριλάου Τρικούπη 2. Σε αυτό στεγάζεται το οικοτροφείο και εκεί διαμένουν τα περιθαλπόμενα παιδιά.
Τέλος, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την ίδρυσή της η «Μέλισσα» πραγματοποιεί εκδηλώσεις. Διοργανώθηκε διαγωνισμός διηγήματος, έγινε διαδικτυακή έκθεση φωτογραφίας και προγραμματίζεται συναυλία για το τέλος της χρονιάς.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
