Νικόλαος Ματσουκατίδης, ο πρωτεργάτης της ελληνικής εκπαίδευσης στη Σταυρούπολη της Ρωσίας

Ο Νικόλαος (Νικολάι Κονσταντίνοβιτς) Ματσουκατίδης, επίκουρος καθηγητής της Έδρας Φυτοκομίας στο Γεωπονικό Ινστιτούτο, και ιδρυτής του ελληνικού σχολείου στη Σταυρούπολη της νότιας Ρωσίας, γεννήθηκε στις 2 Μαρτίου του 1932 και έφυγε από τη ζωή στις 4 Μαΐου του 2001.

Το σχολείο, που τελικά πήρε το όνομά του και αγκάλιασε τους μαθητές διαφόρων εθνικοτήτων στην προσπάθειά τους να μάθουν τη γλώσσα και τον πολιτισμό της Ελλάδας, δεν ήταν το μοναδικό κατόρθωμα του πατριώτη από το χωριό Σπάρτα.

Η Σπάρτα ιδρύθηκε το 1924 από τους κατοίκους παλαιότερου ελληνικού χωριού της ίδιας περιοχής Χασάουτ Γκρέτσεσκογιε μετά το μεγάλο κύμα των προσφύγων από τον Πόντο την περίοδο της τελικής φάσης της Γενοκτονίας. Η οικογένεια του Νικόλαου Ματσουκατίδη προερχόταν από το Τσατάχ της περιοχής Καρς.

Πόντιος από το χωριό με την ελληνικότατη ονομασία (Σπάρτα), μεγάλωσε σε ελληνόφωνο περιβάλλον και με τα χρόνια έγινε διακεκριμένος παράγοντας της ελληνικής κοινότητας της Ρωσίας. Σπούδασε στη Γεωπονική Σχολή του Γεωπονικού Ινστιτούτου (αργότερα, Γεωπονική Ακαδημία) της Σταυρούπολης, όπου δίδασκε από το 1961. Το 1973 έκανε τη διδακτορική του διατριβή.

Η επιστημονική καριέρα έπαιρνε αρκετό χρόνο από τη ζωή του, όμως ποτέ δεν ξέχασε τις ρίζες του και πονούσε για το θέμα της εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας στη Ρωσία. Το πρώτο και κυριότερο μέλημά του ήταν να μην ξεχαστούν τα ελληνικά από τους ίδιους τους Έλληνες. Το σχολείο που είχαν δημιουργήσει στη Σταυρούπολη οι πρόσφυγες από τα διάφορα μέρη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έκλεισε από το σταλινικό καθεστώς το 1938.

Ο Νικόλαος Ματσουκατίδης κατέβαλε τεράστιες προσπάθειες για να οργανώσει τη διδασκαλία των ελληνικών εκτός του σχολικού προγράμματος, και το κατάφερε το 1981. Στα πρώτα μαθήματα πήγαν 30 μαθητές. Όμως οι τοπικές κομματικές Αρχές έκλεισαν το τμήμα που δημιουργήθηκε με πολύ κόπο.

Μετά από 10 χρόνια, τη δεκαετία του 1990, ξανάφερε το ελληνικό θέμα στην επιφάνεια. Ιδρύθηκε ο Σύλλογος «Αναγέννηση» και δημιουργήθηκε ο Παιδαγωγικός Σύνδεσμος «Αριστοτέλης» των διδασκάλων της ελληνικής γλώσσας, με τον πρόεδρο τον ίδιο. Τότε πραγματοποιήθηκε και το βασικό όνειρό του, άνοιξε το κυριακάτικο ελληνικό σχολείο.

Εκτός από τα ελληνικά διδάσκονται η ιστορία, η γεωγραφία και ο πολιτισμός των Ελλήνων. Οι μαθητές παρακολουθούν μαθήματα ποντιακών και άλλων ελληνικών χορών και τραγουδιών, όπως και μαθήματα ζωγραφικής και θεατρικής τέχνης.

Την 1η Ιανουαρίου του 1994 το σχολείο αναγνωρίστηκε από το ρωσικό κράτος. Με την αποφοίτηση οι μαθητές του λαμβάνουν κρατικό δίπλωμα.

Το 2000 με πρωτοβουλία του Νικόλαου Ματσουκατίδη και τη συνεισφορά των μελών της τοπικής ελληνικής κοινότητας χτίστηκε και εγκαινιάστηκε ο ναός της Αγίας Τριάδος στο χωριό Σπάρτα. 

Στη δε Σταυρούπολη ανακαινίστηκαν τα μνήματα του ελληνικής καταγωγής κυβερνήτη της περιοχής τον 19ο αιώνα Νικόλαου Νικηφοράκη και του επίσης ελληνικής καταγωγής πρώτου αταμάνου των Κοζάκων του Τέρεκ Χριστόφορου Παπαδόπουλου. Και αυτός ο κατάλογος των πρωτοβουλιών του Νικόλαου Ματσουκατίδη δεν είναι πλήρης.

Το έργο του δεν ξεχάστηκε από τους Έλληνες της Σταυρούπολης και όλης της Ρωσίας. Το όνομά του στο ελληνικό σχολείο είναι η απόδειξη της ευγνωμοσύνης των συμπατριωτών του.

Βασίλης Τσενκελίδης
ιστορικός.