Μπορεί τα Χριστούγεννα του 2020 να είναι διαφορετικά εν μέσω του δεύτερου κύματος της πανδημίας του κορονοϊού, χωρίς κάλαντα, χωρίς κόσμο στους δρόμους και χωρίς μεγάλα ρεβεγιόν, ωστόσο ένα από τα κύρια σύμβολα-έθιμα που χαρακτηρίζουν αυτές τις γιορτινές ημέρες, το χριστουγεννιάτικο δέντρο, «στολίζει» και φέτος τα σπίτια μας.
Πώς όμως συνδέθηκε το έλατο με τη γιορτή της γέννησης του Θεανθρώπου; Πότε εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα;
Ως πρόδρομος του χριστουγεννιάτικου δέντρου στη χώρα μας μπορεί να θεωρηθεί το παραδοσιακό χριστόξυλο (το ποντιακό χριστοκούριν). Σύμφωνα με το Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, κλαδιά δέντρων –ανάλογα με την περίσταση– χρησιμοποιούνταν από πολύ παλιά κατά τη διάρκεια της χρονιάς για στολισμό, επίτευξη γονιμότητας, αποτροπή επιβλαβών ζωυφίων, προστασία από τη βασκανία και γενικά για ευεργετική επίδραση σε ανθρώπους, ζώα και κτήματα.
Στην Ελλάδα η ελιά, που αποτελεί σύμβολο μακροβιότητας, γονιμότητας και ευτυχίας, χρησιμοποιήθηκε και εξακολουθεί να έχει τη μεγαλύτερη χρήση στα χαρακτηριστικά περάσματα του ανθρώπινου κύκλου της ζωής –από τη γέννηση ως το θάνατο–, αλλά και στον κύκλο του χρόνου: τα Χριστούγεννα, την Πρωτοχρονιά, την Πρωτομαγιά, και σε κάθε περίπτωση που ένα κλωνάρι της συμβολίζει την ευετηρία και τη μακροβιότητα. Επιπλέον, μεταξύ άλλων, το πουρνάρι, η καρυδιά, η κρανιά και η μηλιά χρησιμοποιούνται εθιμικά για το στολισμό των σπιτιών κατά τη διάρκεια του χρόνου.
Το χριστουγεννιάτικο δέντρο φαίνεται ότι ήρθε στην Ελλάδα από τον Βορρά, και συγκεκριμένα μαζί με την έλευση του Όθωνα και της βασιλικής οικογένειας, το 1833. Θεωρείται γερμανικό και σκανδιναβικό έθιμο, και από εκείνους τους λαούς το έμαθαν και οι άλλοι. Βέβαια, η χρήση πράσινων κλαδιών αειθαλών δένδρων έχει αποδειχθεί ότι συνόδευε τις αρχαίες γιορτές των «δενδροφοριών» τόσο στα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας όσο και της Βυζαντινής.
Το δέντρο με τα αναβλαστικά σχήματα και το πράσινο χρώμα ήταν πάντα ένα σύμβολο ζωής.
Τα παιδιά των νησιών και των παραθαλάσσιων περιοχών τραγουδούσαν τα κάλαντα κρατώντας φωτισμένα καράβια σαν φαναράκια. Στην ηπειρωτική και ορεινή Ελλάδα κρατούσαν επίσης φανάρι, μια μικρογραφία εκκλησιάς ή ένα ομοίωμα της Αγια-Σοφιάς.
