Λέγεται ότι από αυτό το μέλι έφαγαν οι Μύριοι του Ξενοφώντα και… μέθυσαν. Όταν όμως συνήλθαν ένιωσαν πολύ δυνατοί, με ανανεωμένες τις σωματικές τους δυνάμεις. Το ζαντόμελον (ή παλαλόν μέλ’) παραγόταν κυρίως στη Ματσούκα, στα Σούρμενα και στο Βατούμ, εκεί δηλαδή που φύεται η αζαλέα η ποντική (τσιφίν) και το ροδόδεντρο το ποντικό (κομάρ’).
Οι μελισσοκόμοι μάλιστα φρόντιζαν να καταστρέψουν νωρίς τα κίτρινα και με βαριά μυρωδιά άνθη της αζαλέας, τα οποία, όπως και τα φύλλα της, είναι δηλητηριώδη για τα ζώα.
Τα συμπτώματα από το «μεθυστικόν και θανατηφόρον μέλι» στους Μύριους ήταν ο εμετός και οι διάρροιες, με αποτέλεσμα κανείς να μην μπορεί να σταθεί όρθιος. Όποιος κατανάλωσε λίγο έμοιαζε μεθυσμένος, όποιος κατανάλωσε πολύ ήταν μαινόμενος, ενώ, κατά τον Ξενοφώντα, κάποιοι άφησαν και την τελευταία τους πνοή.
Το «μαινόμενον μέλι» αναφέρει και ο Στράβων, ο Διοσκουρίδης στο κεφάλαιο «Περί μέλιτος Ποντικού» γράφει ότι η κατανάλωσή του προκαλεί εφίδρωση, ενώ ο Αριστοτέλης σημειώνει ότι όποιος το δοκίμαζε αν ήταν υγιής τρελαινόταν, αν ήταν επιληπτικός θεραπευόταν αμέσως.
Το συσχετισμό του με την αζαλέα την ποντική, αλλά και με το ροδόδεντρο το ποντικό, κάνει πρώτος ο Πλίνιος, και προσθέτει: «Οι λαοί της περιοχής αυτής αν και καταβάλλουν στους Ρωμαίους ένα μέρος του φόρου σε κερί, αποφεύγουν επιμελώς να δώσουν από το μέλι τους».
Πλέον γνωρίζουμε ότι η κύρια τοξική ουσία που προκαλεί δηλητηρίαση –με βασικά συμπτώματα την υπερέκκριση σιέλων, τις αναγούλες, τη διάρροια, τους πόνους, τους σπασμούς, την υπερδιέγερση και τη φαγούρα–, είναι το διτερπένιο ακετυλο-ανδρομεδόλη. Τα συμπτώματα αρχίζουν 4-6 ώρες μετά την κατανάλωση και διαρκούν αρκετές ημέρες· η ουσία του μελιού είναι επιβεβαιωμένο ότι προκαλεί ακόμα και το θάνατο σε υψηλές συγκεντρώσεις.
Ιδιαίτερο βιολογικό ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι οι μέλισσες δεν παρουσιάζουν κανένα σύμπτωμα.
Για να εξουδετερώσουν τη δράση από το παλαλό μέλι οι Πόντιοι έτρωγαν ταυτόχρονα και λίγο κρεμμύδι. Ακόμα, πίστευαν ότι αν το μαινόμενο μέλι παραμείνει επί ένα χρόνο και «ζαχαρώσει» τότε χάνει τις δηλητηριώδεις ιδιότητές του.
Στα ζώα ως αντίδοτο χρησιμοποιούσαν χαψοζώμ’, δηλαδή ζωμό από παστά χαψία. Προφανώς αυτό θα προκαλούσε δίψα στο ζώο, κάτι που θα το ανάγκαζε να πιει μεγάλες ποσότητες νερού ώστε να απομακρυνθεί πιο γρήγορα η τοξική ουσία.
Ειδικό αντίδοτο για την ακετυλο-ανδρομεδόλη δεν υπάρχει, ωστόσο οι γιατροί συστήνουν πλύση στομάχου με ενεργό άνθρακα και πρόσληψη μεγάλων ποσοτήτων υγρών, κυρίως ζεστού τσαγιού. Για τα ζώα συνιστάται ισχυρό καθαρτικό και αντιβίωση, επειδή θα προκληθούν ενδεχομένως φλεγμονές στο αναπνευστικό και πεπτικό σύστημα.
- Με πληροφορίες από την Εγκυκλοπαίδεια ποντιακού ελληνισμού, εκδ. Μαλλιάρης-Παιδεία, Θεσσαλονίκη.
