Ηρακλής Σερεμετίδης: Ο τυφλός καλλιτέχνης που έκανε το βιολί του να «μιλάει» σαν ποντιακή λύρα (βίντεο)

Όσοι τον θυμούνται κάνουν λόγο για έναν Πόντιο ταλαντούχο αυτοδίδακτο καλλιτέχνη, με καταγωγή από το Γουρούτερε του Ατά Παζάρ, που έπαιζε ποντιακή λύρα και βιολί και παρά το ό,τι έχασε την όρασή του από ατύχημα μ’ ένα κλαδί δέντρου σε νεαρή ηλικία, αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στη μουσική.

Ο Ηρακλής Σερεμετίδης, ή Ηράκλης ο «κιόρτ’ς» (τυφλός), γεννήθηκε τη δεκαετία του 1920 και ζούσε στον οικισμό Νούδα, στον Ξηροπόταμο του νομού Θεσσαλονίκης.

Μουσικά, ο Ηράκλης είχε επηρεαστεί τόσο από τον πατέρα του Γεώργιο που έπαιζε ζουρνά όσο και από τον μεγαλύτερο αδερφό του Αναστάσιο (‘Ναστάσ’) που έπαιζε ποντιακή λύρα (κεμεντζέ), και ήταν από τους πιο γνωστούς λυράρηδες της περιοχής.

Μουσικά όργανα έπαιζαν όλα τα αδέρφια πλην ενός, του Λάμπου, που ήταν κωφός, και όπως αναφέρεται στο facebook στο προφίλ «Αθάνατο ΝΟΥΔΑ», «ήταν ένας ήσυχος και πανέξυπνος άνθρωπος, αγαπητός στους χωριανούς». Ο Παναγιώτης (Παναής) έπαιζε κλαρίνο και ο Σάββας («Σαρούς», δηλαδή ξανθός) λαούτο και νταούλι.

Αρχικά και σε μικρή ηλικία ο Ηράκλης ασχολήθηκε με την κεμεντζέ. Αυτό ήταν το πρώτο όργανο που έμαθε καλά. Ωστόσο αργότερα άφησε τη λύρα για να μάθει βιολί από την ανάγκη να στηριχθεί πιο σωστά το οικογενειακό συγκρότημα, αφού βιοπορίζονταν παίζοντας σε γάμους, πανηγύρια και άλλες εκδηλώσεις στην περιοχή. Εκτός από ποντιακά, έπαιζαν παραδοσιακά, ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια της εποχής.

Διηγήσεις ντόπιων θέλουν τον Σερεμετίδη να έπαιζε με το βιολί του σκοπούς τόσο από τη Θράκη όσο και από τη Μικρά Ασία, τη Σμύρνη και τον Πόντο, ενώ λέγεται ότι ήξερε αρμενικά και τουρκικά τραγούδια.

Το ηχητικό ντοκουμέντο προέρχεται από το αρχείο του μουσικού Γιάννη Μιχαηλίδη, δασκάλου στο «Σχολείον Ψαλτικής» στην ποντιακή λύρα. Πρόκειται για απόσπασμα ζωντανής ηχογράφησης στο σπίτι του θείου του Γιώργου Καραπουλουτίδη, στην Κωνσταντία Αλμωπίας του νομού Πέλλας, το 1978.

Απόσπασμα από ζωντανή ηχογράφηση στο σπίτι του Γιώργου Καραπουλουτίδη, στην Κωνσταντία Αλμωπίας, το 1978 (βίντεο: YouTube / Σχολείον Ψαλτικής)

Οι φωτογραφίες που «ντύνουν» το ηχητικό απόσπασμα ανήκουν στον ιερέα Θεόδωρο Πασχαλίδη, από τον Ξηροπόταμο, και παραχωρήθηκαν στον Γιάννη Μιχαηλίδη για τις ανάγκες του βίντεο. Εδώ ακούμε τον Ηρακλή Σερεμετίδη να αυτοσχεδιάζει στιχουργικά, ενώ με το βιολί του παίζει κότσαρι.

Όπως σημειώνει ο Γιάννης Μιχαηλίδης στο προσωπικό προφίλ του στο facebook, αναφερόμενος στον Σερεμετίδη, «Στο παίξιμό του αποτυπώνονται τα βιώματα, τα ερεθίσματα, το πνεύμα και η νοοτροπία μιας άλλης εποχής που αντικατοπτρίζει μια ανόθευτη θέα της ποντιακής μουσικής παράδοσης».

Ακούγοντας το σκοπό, συνεχίζει ο Μιχαηλίδης, «παρατηρούμε στοιχεία τόσο στην ερμηνεία όσο και στην τεχνοτροπία που στις μέρες μας είτε έχουν αρχίσει να εκλείπουν είτε έχουν αλλοιωθεί».

Ο Ηράκλης Σερεμετίδης παίζει με το βιολί «έναν ποντιακό σκοπό, όμως ο τρόπος που παίζει, οι δακτυλισμοί και οι δοξαριές, δεν διαφέρουν σχεδόν σε τίποτα από αυτόν της ποντιακής λύρας. Επιπλέον, στο σκοπό εναλλάσσει μόνο δύο μουσικά θέματα, τραγουδά σύμφωνα με το μοτίβο που αφηγείται μια ιστορία, το οποίο ακολουθούσαν πολλοί από τους παλαιούς, και ανά διαστήματα δίνει παραγγέλματα με επιφωνήματα. Σήμερα είναι πιο εύκολο να συναντήσουμε μια ποντιακή λύρα να παίζει τεχνικές βιολιού ή άλλων οργάνων. Η επίδειξη έχει γίνει τάση, και στην ποντιακή μουσική συναντάμε πλέον αυτοσχεδιασμούς, μουσικές και τρόπους που δεν έπαιζε κανείς από αυτούς που πήραν το πρωτογενές υλικό από την πατρίδα. Λίγοι αφηγούνται προσωπικές εμπειρίες σαν ιστορία πάνω στη μελωδία ενός σκοπού, ενώ τα παραγγέλματα έχουν σχεδόν χαθεί ή έχουν γίνει κραυγές και συνθήματα».

Οι πληροφορίες που δίνει ο δάσκαλος από το «Σχολείον Ψαλτικής» αλλά και εκείνες από το «Αθάνατο ΝΟΥΔΑ» συγκλίνουν στο πόσο σπουδαίος αυτοδίδακτος καλλιτέχνης ήταν ο Ηράκλης ο «κιόρτ’ς», ένας τυφλός μουσικός που ήταν μπροστά από την εποχή του.