Η φράση του Εμανουέλ Μακρόν ότι το «ΝΑΤΟ είναι εγκεφαλικά νεκρό» διόλου τυχαία είναι, όπως τη δική της σημασία έχει και η διατύπωση μέσω της οποίας αναγνωρίζεται ότι ο εγκέφαλος του ΝΑΤΟ ήταν και είναι οι ΗΠΑ. Αυτή η παρατήρηση δεν είναι κάτι το άγνωστο, αλλά είναι ξεχωριστής σημασίας να το λέει ο πρόεδρος της Γαλλίας με σκοπό προφανώς να πιέσει την Ουάσινγκτον, και άρα να οροθετήσει εκ νέου τη γενόμενη πραγματικότητα.
Μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου εισήλθαμε σε μια περίοδο αποσταθεροποίησης του διεθνούς συστήματος, η οποία με μακροϊστορικούς όρους αρχίζει τώρα να γίνεται περισσότερο εμφανής.
Ο διπολισμός προσέφερε σταθερότητα λόγω του προβλέψιμου χαρακτήρα του, ενώ ο μεταψυχροπολεμικός μονοπολισμός διήρκεσε ελάχιστα με όρους διεθνούς πολιτικής. Πλέον η μετάβαση σε ένα πολυπολικό σύστημα δεν μπορεί παρά να δημιουργεί νέες προκλήσεις και να θέτει νέα διλήμματα ασφαλείας, που κρίνονται ως πιο επιτακτικά για τα γεωπολιτικά κρίσιμα μικρά κράτη, καθώς τα γεωπολιτικά ασήμαντα μικρά κράτη αφήνονται στην ησυχία τους και οι μεγάλες δυνάμεις δεν υπόκεινται σε τόσο σημαντικά κόστη.
Ενώπιον αυτής της πραγματικότητας βρισκόμαστε να αναφωνούμε «Πού είναι η Αμερική», ενώ μέχρι πριν από 20 χρόνια καταγγέλλαμε τον επεμβατισμό της! Πρόκειται για μια μεγάλη συζήτηση που σχετίζεται με τα αίτια του χάους στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή και το εν λόγω σχόλιο δικαίως μπορεί να κριθεί και ως απλουστευτικό, αλλά πραγματοποιείται με σκοπό την κατάδειξη ότι υπάρχει ένα εκκρεμές μεταξύ μονοπολισμού και πολυπολισμού, το οποίο συνοδεύεται και χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένα απόνερα.
Το βασικότερο τέτοιο αποτέλεσμα της μετάβασης είναι η αποσταθεροποίηση, καθώς προκύπτει άνιση κατανομή της ισχύος. Νέοι πόλοι αναδύονται, αλλά κάποιοι άλλοι δεν εξελίσσονται με τον ίδιο ρυθμό ή ακόμη και παρακμάζουν, όπως βλέπουμε ενδεικτικά στην περίπτωση του σινοϊαπωνικού ανταγωνισμού. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί ανασφάλεια στον αδύναμο, και η ισχυροποίηση του άλλου εκλαμβάνεται ως απειλή – στοιχείο που δεν απασχολούσε τον πρώτο τόσο έντονα ενόσω το σύστημα σταθεροποιούνταν από έναν κυρίαρχο πόλο.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η εν λόγω ανακατανομή ισχύος στο επίπεδο του διεθνούς συστήματος συνοδεύεται από ορισμένα πάγια χαρακτηριστικά, εν σχέσει με ό,τι συνέβαινε στο πλαίσιο άλλων ιστορικών παραδειγμάτων.
Στο επίπεδο της ενδοκρατικής πραγματικότητας, με άξονα την εδραίωση της μαζικής δημοκρατίας, τη διάχυση των αποτελεσμάτων της ψηφιακής επανάστασης και την απαγκίστρωση των κοινωνιών από τα παραδοσιακά μοντέλα ιεράρχησης και οργάνωσης, έχουμε εισέλθει σε μια περίοδο παθογόνου καταναλωτισμού, ο οποίος εντέλει επιστρέφει τη σκέψη μας στο διεθνές σύστημα. Δηλαδή, η ίδια η δυνατότητα κάθε δρώντος να αντεπεξέρχεται (και όχι δυστυχώς να αντιπαρέρχεται, καθώς πρόκειται για εδραιωμένη αλήθεια) στις πιέσεις του καταναλωτισμού μέσω μιας εύρωστης οικονομίας ή στη μάχη του φαίνεσθαι, των εντυπώσεων και του αφηγήματος που κυριαρχούν μέσω της επικράτησης των μεταμοντέρνων όρων της επικοινωνίας, και η ανθεκτικότητά του στις πλανητικής εμβέλειας δημογραφικές πιέσεις θα κρίνουν και την παρουσία αυτού του δρώντος στο διεθνές σύστημα.
Ο Μακρόν, συνεπώς, περιέγραψε την αναδυόμενη νέα πραγματικότητα και την ανάγκη προσαρμογής των θεσμικών δομών σε αυτήν. Το ΝΑΤΟ προφανώς δεν δείχνει να ανταποκρίνεται, καθώς έχουν πληγεί η αξιοπιστία, η συνοχή και το κύρος του, όπως προκύπτει και μέσω της –εκλαμβανόμενης ως τέτοια– ανοχής προς τον τουρκικό αριβισμό. Φυσικά η αξιοπιστία, η συνοχή και το κύρος δεν πλήττονται έναντι της Ελλάδας, μιας και αυτή είναι δεδομένη εις τους αιώνας των αιώνων… Το πρόβλημα είναι η διαπίστωση απουσίας στρατηγικής και η παρείσφρηση ανορθολογισμών στην προσπάθεια χάραξής της από πλευράς της Ουάσινγκτον, κάτι το οποίο ήδη προκύπτει σε πλανητικό επίπεδο και οι εξελίξεις στα ελληνοτουρκικά είναι απλώς «το καναρίνι στο ορυχείο» που προειδοποιεί.
Εν είδει επιλόγου και σε περίπτωση που δεν έγινε σαφές, διευκρινίζεται ότι η αμερικανική αδυναμία καθίσταται αντιληπτή ως τέτοια. Άλλωστε, το παίγνιο της διεθνούς πολιτικής εξελίσσεται με βάση τις προσλαμβάνουσες και όχι τη «μία αδιάψευστη πραγματικότητα» που ουδείς μπορεί να γνωρίζει εν τω μέσω διεθνούς αναρχίας και αβεβαιότητας. Όσο οι αλλαγές είναι ενδοσυστημικές και δεν έχουμε αλλαγή του ίδιου του συστήματος, όπως θα το έθετε ο Kenneth Waltz, τα προαναφερθέντα χρήσιμο είναι να τα έχουμε κατά νου.
