Μετά την Hürriyet που ανέδειξε το ποντιακό λεξικό που κυκλοφορεί στην Τουρκία, εκτενές αφιέρωμα στον πολιτισμό του Πόντου, και ειδικά στην ποντιακή διάλεκτο έρχεται να κάνει και το BBC στην ηλεκτρονική του έκδοση. Σε άρθρο που τιτλοφορείται «Η αναβίωση μιας δεύτερης ελληνικής γλώσσας», η Τζέσικα Μπέιτμαν που υπογράφει το κείμενο αναφέρεται στη διάλεκτο των Ελλήνων του Πόντου, στην κουλτούρα τους, στην μουσικοχορευτική τους παράδοση, καθώς και στη «συστηματική θανάτωση» (σ.σ. δεν χρησιμοποιεί τον όρο γενοκτονία) των 353.000 ψυχών από το 1914 έως το 1922.
Αφορμή για το ρεπορτάζ στάθηκε η (τυχαία) παρουσία της σε μια μεγάλη εκδήλωση για τα 100 χρόνια από τη Γενοκτονία των Ποντίων που πραγματοποιήθηκε στο Κηποθέατρο Παπάγου από την Αρχιεπισκοπή Αθηνών και το Σύλλογο Ποντίων «Αργοναύται-Κομνηνοί».
«Ένα ζεστό βράδυ του Ιουνίου, πήγαινα στο Άλσος Παπάγου, σε ένα βόρειο προάστιο της Αθήνας. Ο υγρός αέρας έπεφτε βαρύς μαζί με τη μυρωδιά των πεύκων. Οι οικογένειες και οι ομάδες χαμογελαστών εφήβων περπατούσαν στο γρασίδι ή απολάμβαναν τον καφέ τους από την καφετέρια δίπλα στη λίμνη. Μπροστά μου περπατούσε μια παρέα γυναικών ντυμένες σε περίτεχνο μοτίβο, με μακριές φούστες και χρυσές και μωβ ζώνες γύρω από τη μέση τους. Στο κεφάλι τους φορούσαν μικρά καπέλα καλυμμένα με χρυσά νομίσματα», προλογίζει η συντάκτρια του κειμένου.
Στη συνέχεια περιγράφει πώς ακολούθησε την παρέα γυναικών μέσα στο Κηποθέατρο, όπου είδε άλλες γυναίκες με παρόμοια ρούχα, μαζί με άνδρες που επίσης φορούσαν παραδοσιακές φορεσιές, έχοντας μαύρες μαντίλες στο κεφάλι και σπαθιά γύρω από τη μέση τους. Μία από τις γυναίκες, η Γαλάτεια Σιταρίδη, η οποία γεννήθηκε στην Αθήνα από Πόντιους στην καταγωγή γονείς, της είπε ότι χορεύει ποντιακά από τα οκτώ της χρόνια. «Μεγάλωσα με τη γιαγιά μου στο σπίτι να μιλά ποντιακά. Κάθε φορά που συμμετέχω σε μια παράσταση, είναι σαν να τη νιώθω μαζί μου», τόνισε η Γαλάτεια Σιταρίδη.
Στο άρθρο σημειώνεται ακόμη ότι οι πρόγονοί της ξεκίνησαν τα ταξίδια από την Ελλάδα προς την περιοχή του Εύξεινου Πόντου γύρω στον 7ο αιώνα π.Χ. Εγκαταστάθηκαν εκεί χτίζοντας ελληνικές αποικίες, όπως η Τραπεζούντα και ήταν οι πρώτοι που ασπάστηκαν την Ορθοδοξία κατά τη Βυζαντινή περίοδο. Μέχρι σήμερα παραμένουν μια βαθιά αφοσιωμένη θρησκευτική κοινότητα, προσθέτει το BBC.
Κατόπιν γίνεται αναφορά στην ποντιακή διάλεκτο, στους χορούς –που συνοδεύονται μουσικά από τη λύρα, ένα είδος άρπας με τις ρίζες στην αρχαία Ελλάδα, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά–, και στη φορεσιά που υιοθέτησαν οι Πόντιοι, με τη γνωστή ζίπκα.
«Συστηματική θανάτωση»
«Ωστόσο, ο λόγος που η Σιταρίδη, και πολλοί άλλοι Πόντιοι όπως εκείνη, ζουν στην Ελλάδα σήμερα, εμπεριέχει μια τραγική ιστορία. Καθώς η Οθωμανική Αυτοκρατορία άρχισε να καταρρέει κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Τούρκοι ξεκίνησαν τη συστηματική θανάτωση της ορθόδοξης κοινότητας. Ανάμεσα στο 1914 και το 1922, περίπου 350.000 Έλληνες του Πόντου, από έναν πληθυσμό περίπου 700.000, σκοτώθηκαν. Σχεδόν 250.000 κατέφυγαν στην Ελλάδα, ενώ άλλοι αναζήτησαν καταφύγιο στην πρώην ΕΣΣΔ. Αν και η διάλεκτός τους έχει τις ίδιες ρίζες με τη γλώσσα που ομιλείται στη σύγχρονη Ελλάδα, οι Έλληνες δεν μπορούσαν να κατανοήσουν τους πρόσφυγες που έφθασαν. Μικρός αριθμός Ποντίων που ασπάστηκαν το Ισλάμ εξακολουθούν να παραμένουν στην Τουρκία και μιλούν τη διάλεκτο, αλλά η γλώσσα χαρακτηρίζεται από την UNESCO ως απειλούμενη», επισημαίνεται στο αφιέρωμα.
(Φωτ.: bbc.com / Δημήτρης Ιωάννου)
Για τη Γαλάτεια Σιταρίδη η διατήρηση της γλώσσας και του πολιτισμού των προγόνων της έχει ιδιαίτερη σημασία. «Οι παππούδες μας υπέφεραν πολύ, γι’ αυτό πρέπει να κρατήσω αυτές τις παραδόσεις, η μνήμη τους να μείνει ζωντανή», είπε, και πρόσθεσε: «Οι άνθρωποι πεθαίνουν επειδή τους ξεχνάμε. Αν δεν τους ξεχάσουμε, θα ζήσουν μαζί μας».
Η συντάκτρια του BBC συνέχισε το ρεπορτάζ της κάνοντας επίσκεψη στα γραφεία του Συλλόγου Ποντίων «Αργοναύται-Κομνηνοί» στην Καλλιθέα. «Θεωρούμε τους εαυτούς μας απογόνους των Αργοναυτών, οι οποίοι άφησαν την Ελλάδα ψάχνοντας για χρυσό και ασήμι», δήλωσε ο πρόεδρος του σωματείου Θεόφιλος Καστανίδης. Εξήγησε ότι το συντακτικό της ποντιακής διαλέκτου δεν διαφέρει με τα αρχαία ελληνικά, αν και πολλές από τις λέξεις είναι διαφορετικές.
«Μια τέτοια διάλεκτο είναι πολύ σημαντικό να τη διατηρήσουμε», σημείωσε, τονίζοντας ότι μόνο ο παππούς του και η μεγάλη θεία του επέζησαν στο ταξίδι της προσφυγιάς. «Εξακολουθούμε να αισθανόμαστε ότι είμαστε πρόσφυγες σε αυτή τη χώρα. Το σπίτι μας είναι κάπου αλλού», υποστήριξε ο Θεόφιλος Καστανίδης.
Στη συνέχεια του άρθρου γίνεται αναφορά στις παραδόσεις που διατηρούνται με σεβασμό από τους «Αργοναύτες-Κομνηνούς», στα μαθήματα ποντιακής διαλέκτου, τους παραδοσιακούς χορούς και στις εκδηλώσεις που γίνονται κάθε χρόνο.
Φυσικά, το αφιέρωμα περιλαμβάνει και ιστορικά στοιχεία για την Παναγία Σουμελά στην Τραπεζούντα, ιερό σύμβολο επί 16 αιώνες του ποντιακού ελληνισμού, καθώς και για το ιερό προσκύνημα στο Βέρμιο όπου χτίστηκε η σύγχρονη μονή.
