Σε ειδική τελετή, στην οποία παρέστησαν ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Αναστασιάδης και ο πρέσβης της Ελλάδας στην Κύπρο Ηλίας Φωτόπουλος, παρουσιάστηκε το σπάνιο σπάραγμα του ψηφιδωτού που εικονίζει σε μετάλλιο τον Απόστολο Ανδρέα και χρονολογείται στον 6ο αιώνα μ.Χ., και ειδικότερα μεταξύ των ετών 525-550.
Το ψηφιδωτό, μαζί με άλλα, συλήθηκαν από την αψίδα του ιερού βήματος του ναού της Παναγίας Κανακαριάς στην κατεχόμενη από το 1974 Λυθράγκωμη, μεταξύ 1976-1979.
Η σύληση οργανώθηκε από τον Τούρκο αρχαιοκάπηλο Αϊντίν Ντικμέν. Το ψηφιδωτό εντοπίστηκε το 2014 από την ιστορικό τέχνης Μαρία Παφίτη. Ο τελευταίος αγοραστής του το απέκτησε το 2010 ως τμήμα μιας μεγαλύτερης συλλογής έργων τέχνης, αλλά συμφώνησε τελικά να το παραδώσει στην Εκκλησία της Κύπρου χωρίς δικαστικές διαμάχες και έναντι μόνο ενός συμβολικού ποσού.
Η τελετή της παρουσίασης του ψηφιδωτού έγινε στο Μέγα Συνοδικό της Αρχιεπισκοπής Κύπρου. Ο αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος απένειμε το παράσημο του Αποστόλου Παύλου, ανώτατη τιμητική διάκριση της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου, τόσο στη Μαρία Παφίτη όσο και στον δρ Ανδρέα Πίτα και στον Ρόη Πογιατζή, οι οποίοι κάλυψαν το ποσό της αποζημίωσης και αποκατάστασης του ψηφιδωτού.
O αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος με τη Μαρία Παφίτη και τους Ανδρέα Πίτα και Ρόη Πογιατζή
Ο αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος σημείωσε ότι το ψηφιδωτό του Αποστόλου Ανδρέα, λόγω της εξαιρετικής αισθητικής του αξίας, «αποτέλεσε τα τελευταία χρόνια το σύμβολο της κλεμμένης κυπριακής κληρονομιάς». Πρόσθεσε ότι «αποτελεί έργο βυζαντινής τέχνης υψίστης σημασίας, διότι είναι ένα από τα ελάχιστα δείγματα που διέφυγαν του μένους των εικονομάχων». Όπως ενημέρωσε ο ιεράρχης, υπάρχει ακόμη ένα ψηφιδωτό της ίδιας περιόδου, δηλαδή προ της εικονομαχίας, αυτό της Παναγίας της Αγγελόκτιστης στο Κίτι της Λάρνακας. Το τρίτο, πρόσθεσε, βρίσκεται στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης, στο όρος Σινά.
Το ψηφιδωτό του Αποστόλου Ανδρέα θα κοσμήσει το Βυζαντινό Μουσείο του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄.
Σε χαιρετισμό του στην τελετή της παρουσίασης ο πρόεδρος Αναστασιάδης τόνισε ότι ο επαναπατρισμός του ψηφιδωτού σχεδόν συμπληρώνει τον κλαπέντα μετά το 1974 ψηφιδωτό διάκοσμο της αψίδας του ιερού βήματος του ναού της Παναγίας Κανακαριάς, τα πλείστα εκ των σπαραγμάτων του οποίου εντοπίστηκαν και επαναπατρίσθηκαν μεταξύ των ετών 1983 και 2015.
Ο πρόεδρος Αναστασιάδης και ο αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος στην τελετή παρουσίασης του ψηφιδωτού
Ο Κύπριος πρόεδρος δήλωσε ιδιαίτερα συγκινημένος και τόνισε: «Δικαιώνεται και ενδυναμώνεται ο αγώνας πολιτείας και Εκκλησίας για τον εντοπισμό και τον επαναπατρισμό των απαράμιλλης τέχνης κλεμμένων θησαυρών της κατεχόμενης Κύπρου και τον τερματισμό των λεηλασιών των θρησκευτικών και πολιτιστικών μνημείων, που ακολούθησαν τα χρόνια της τουρκικής εισβολής».
- Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Α. Βικέτος.
