Ο ιστορικός και δημοσιογράφος του pontos-news.gr Βασίλης Τσενκελίδης ταξιδεύει και ανακαλύπτει το Τουρκμενιστάν και το ελληνικό του παρελθόν. Αφορμή ένα συνέδριο, όπου μεγάλο ήταν το ενδιαφέρον και για τα ευρήματα στην Αμφίπολη.
Η ελληνική παρουσία στο Τουρκμενιστάν έχει μακρά ιστορία, χιλιάδων χρόνων. Οι λαοί αυτής της περιοχής της κεντρικής Ασίας στο διάβα των αιώνων επινόησαν αρκετούς θρύλους για τον Μεγαλέξανδρο. Η προφορική παράδοση των Τουρκμένων τον αναφέρει και σήμερα ως σύμβολο δύναμης και μεγαλοπρέπειας.
Πολλά είναι και τα αρχαιολογικά ευρήματα στο Τουρκμενιστάν που έχουν σχέση με την ελληνιστική περίοδο. Τα μουσεία της χώρας και οι εκθέσεις που φιλοξενούν αποτελούν για το λαό και το κράτος ανεκτίμητο πλούτο. Η κυβέρνηση της χώρας υποστηρίζει τις προσπάθειες για την ανάδειξη όλων των πολιτισμών σε αυτή την γεωγραφική περιοχή, ενθαρρύνοντας την ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών ανάμεσα σε ιστορικούς και αρχαιολόγους, Τουρκμένους και ξένους, μέσω των διεθνών συνεδρίων.
Στα μέσα Νοεμβρίου έγινε στην πρωτεύουσα του Τουρκμενιστάν, Ασγκαμπάτ, Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο με θέμα: «Η εμπειρία του Τουρκμενιστάν στη μελέτη και αρχειοθέτηση των αρχαιολογικών ευρημάτων» («Experience of Turkmenistan in research and museumification of archeological findings»). Στις εργασίες του συνεδρίου πήραν μέρος επιστήμονες από 30 χώρες του κόσμου (όπως η Ρωσία, οι ΗΠΑ, η Κορέα), ανάμεσά τους και ο υπογράφων.
Πολλές οι συζητήσεις γύρω από θέματα ιστορίας και αρχαιολογίας, από τις οποίες δεν θα μπορούσε να λείπει και η Αμφίπολη. Οι ανασκαφές παρακολουθούνται προσεκτικά…
Από την πρώτη μέρα διαμονής στο Τουρκμενιστάν, στους συνέδρους δόθηκε η ευκαιρία να επισκεφτούν τον ιστορικό πολιτιστικό χώρο «Παλαιά Νίσα», το αρχιτεκτονικό συγκρότημα Τζαμαλεντίν στο Ανάου και τα μουσεία της πόλης, μεταξύ των οποίων ξεχωριστή θέση κατέχει το μουσείο χαλιών του Τουρκμενιστάν. Η διευθύντριά του Ατζάπ Μπαϊρίγεβα συμμετείχε στο συνέδριο με ομιλία για τα παραδοσιακά στολίδια των χαλιών.
Οι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων
Στο συνέδριο του Ασγκαμπάτ προσκλήθηκα ως ιστορικός. Ο έτερος της Ελλάδας απεσταλμένος ήταν ο Γεώργιος Γρηγοριάδης, ιδρυτής του Κέντρου Μελέτης Ιστορίας και Πολιτισμού των Ελλήνων του Πόντου.
Στις 11 Νοεμβρίου το αεροπλάνο των Τουρκικών Αερογραμμών προσγειώθηκε στο Ασγκαμπάτ. Το Τουρκμενιστάν έχει μια σύγχρονη πρωτεύουσα με κτίρια από λευκό μάρμαρο. Θα μπορούσε κανείς να μείνει μόνο στη μοντέρνα πλευρά… όμως η ανάγκη μου για άμεση επαφή με έναν ιδιαίτερο πολιτισμό της Ανατολής μού τραβούσε ανέκαθεν το ενδιαφέρον.
Στο αεροδρόμιο μας συνάντησε ο νεαρός Τουρκμένος Αχμέτ, με καθαρά ανατολίτικα χαρακτηριστικά. Όπως μάθαμε αργότερα, ο Αχμέτ κατάγεται από την περιοχή Νοχούρ. Τους Νοχουρίτες οι άλλοι κάτοικοι του Τουρκμενιστάν τους αποκαλούν Έλληνες! Οι ίδιοι οι Νοχουρίτες θεωρούν ότι είναι απόγονοι του Ισκεντέρ Ζουλκαρνέιν (του Αλέξανδρου του Δικέρατου)! Όπως και να είναι, το γεγονός ότι στο βάθος της Ασίας υπάρχουν πληθυσμοί που συντηρούν στην εθνική τους μνήμη, έστω και στοιχειωδώς, σχέση με τον ελληνικό κόσμο, έχει αξία.
Εθνικό Μουσείο
Η πρώτη μας επίσκεψη στο Ασγκαμπάτ ήταν στο Εθνικό Μουσείο. Τα εκθέματά του αντιπροσωπεύουν τις βασικότερες περιόδους στην ιστορία της ευρύτερης περιοχής. Ένα μέρος από αυτά δείχνουν την καθημερινότητα των κατοίκων του Τουρκμενιστάν.
Τα ίχνη του ελληνικού πολιτισμού
Όσο πιο βαθιές είναι οι ρίζες ενός λαού της Κεντρικής Ασίας τόσο πιο πολύ ανιχνεύεται η σχέση με τον ελληνικό κόσμο. Και δεν μας έκανε έκπληξη η ύπαρξη στο μουσείο δυο αιθουσών με ελληνικά και ελληνιστικά ευρήματα.
Ευρήματα από την 3η χιλιετία π.Χ.
Το έκθεμα με την τυπική ονομασία «κεφάλι οπλίτη με κράνος», το οποίο βρέθηκε στην Παλαιά Νίσα, έδειχνε ξεκάθαρα την ελληνική του καταγωγή. Οι ξένοι επισκέπτες δεν μπορούσαν να κρύψουν το θαυμασμό τους αντικρίζοντας τα αριστουργήματα των αρχαίων Ελλήνων. Κεραμικά αγγεία, μαρμάρινα αγάλματα και νομίσματα άφησαν άφωνους τους συνέδρους που είχαν έρθει από διάφορα μέρη του κόσμου.
Στη διάρκεια της επίσκεψης στον αρχαιολογικό χώρο που ονομάζεται «Παλαιά Νίσα», ο καθένας θα μπορούσε εύκολα να παρατηρήσει τουλάχιστον σχετική ομοιότητα με τις αρχαίες ελληνικές πόλεις.
Ο αρχαιολογικός χώρος στη Νίσα
Η διαφορά μεταξύ τους φαίνεται στα οικοδομικά υλικά. Στην Ασία η έλλειψη πέτρας και μαρμάρου οδηγούσε τους μαστόρους να χρησιμοποιούν πηλό, χώμα και άχυρο. Το χρώμα της άμμου με φόντο τη στέπα διαμόρφωνε μια μυθική εικόνα. Ενώ βρισκόμουν εκεί ένιωθα την ελκτική δύναμη της «ωραίας κοιμωμένης» πόλης. Ήταν δύσκολο να αποχωριστείς τη Νίσα…
Η εκτίμηση στο πρόσωπο του Βίκτωρα Σαρηγιαννίδη
Στο Τουρκμενιστάν εκτιμούν το έργο των αρχαιολόγων. Ανάμεσά τους πρώτος, θα έλεγε κανείς, ο Βίκτωρ Σαρηγιαννίδης, ο Πόντιος που έζησε και δούλεψε επί πολλές δεκαετίες στη Ρωσία. Οι πίνακες και τα πορτρέτα με τη μορφή του κοσμούν τις αρχαιολογικές εκθέσεις.
Πορτρέτο του Β. Σαρηγιαννίδη στο Εθνικό Μουσείο του Ασγκαμπάτ
Το ρόλο του Σαρηγιαννίδη στις ανακαλύψεις που έχουν γίνει στην κεντρική Ασία περιέγραψε σε συζήτηση που είχαμε μαζί του ο Σεργκέι Λάπτεφ, Ρώσος επιστήμονας και συνεργάτης του Μουσείου MIHO στην Ιαπωνία. Ο ίδιος συμμετείχε στην αρχαιολογική αποστολή του Σαρηγιαννίδης στο Γονούρ-ντεπέ, την πρωτεύουσα της θρυλικής αρχαίας πόλης Μαργκούς. Για τα πρώτα του βήματα ως αρχαιολόγου και ειδικού στην περιοχή της κεντρικής Ασίας, δίπλα στον μεγάλο Πόντιο αρχαιολόγο, μίλησε στην τελετή έναρξης του συνεδρίου και ο Φρέντρικ Χίμπερτ από τις ΗΠΑ.
Ο σεβασμός του λαού προς τα ανεκτίμητα αρχαιολογικά ευρήματα πηγάζει και από την πολιτική της τουρκμενικής κυβέρνησης. Στις τελετές έναρξης και λήξης του συνεδρίου, αλλά και στις εργασίες του, τονιζόταν ιδιαίτερα ο ρόλος του προέδρου του Τουρκμενιστάν του Κουρμπανγκουλί Μπερντιμουχαμέντοφ.
Από την τελετή έναρξης του συνεδρίου
Μετά τη λήξη του συνεδρίου οι διοργανωτές και οι φιλοξενούμενοι παρακολούθησαν συναυλία με τη συμμετοχή παραδοσιακών μουσικών και τραγουδιστών. Οι φοιτητές από το Ινστιτούτο Πολιτισμού έδειξαν τις δυνατότητες του ερασιτεχνικού τους θεάτρου και του τμήματος του φοιτητικού κινηματογράφου. Σε υψηλό επίπεδο βρίσκεται και η ενασχόληση των νέων με τις παραδοσιακές τέχνες.
Μουσικοί με την παραδοσιακή ανδρική φορεσιά
Στο Τουρκμενιστάν είναι δυνατή η σχέση ανάμεσα στις γενιές. Όλες η περίοδοι της ιστορίας αποτυπώνονται στα μουσεία της χώρας και ενώνονται μεταξύ τους με μια αόρατη δύναμη. Τη δύναμη της ιστορικής συνέχειας. Και δεν είναι τυχαίο πως ένα τόσο σημαντικό συνέδριο οργανώθηκε στο Τουρκμενιστάν.
Βασίλης Τσενκελίδης, ιστορικός-δημοσιογράφος.
Στην κεντρική φωτογραφία, η ξεναγός με την παραδοσιακή φορεσιά μπροστά στο Εθνικό Μουσείο.
