Του Παντελή Σαββίδη
Η τριμερής συνεννόηση Ελλάδας-Κύπρου-Αιγύπτου και η συνάντηση, το Σάββατο 8 Νοεμβρίου, στο Κάιρο διαμορφώνουν μια νέα γεωπολιτική και γεωοικονομική ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο για την οποία ανησυχεί η Τουρκία και στην οποία επιδιώκει να συμμετάσχει με τρόπο που θυμίζει τις χειρότερες παραδόσεις της: εκβιάζοντας στρατιωτικά.
Η συμπεριφορά της Τουρκίας δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή και η πολιτική που ακολουθεί την οδηγεί σε πληθώρα αδιεξόδων που για να τα ξεπεράσει μπορεί να υπονομεύσει ολόκληρη την περιοχή. Αλλά αυτό δεν είναι εύκολο. Η Τουρκία για να συμμετάσχει στις εξελίξεις θα πρέπει να αλλάξει ρότα. Και αντί απειλών, να εκδηλώνει την επιθυμία της για ειρηνική συνεργασία. Κατά πόσο, όμως, αυτό συνάδει με τον χαρακτήρα του Τούρκου προέδρου;
Δεν είναι μόνο η Κύπρος και η Ελλάδα που προκαλούνται από τις δραστηριότητες του ερευνητικού σκάφους «Μπαρμπαρός». Είναι και η Αίγυπτος, που ανησυχεί από τις προσπάθειες της Άγκυρας να υπονομεύσει περαιτέρω τη σταθερότητα της περιοχής χρηματοδοτώντας με 10 εκατ. δολάρια την οργάνωση των «Αδελφών Μουσουλμάνων» για να συνεχίσουν τις επιθέσεις τους στο εσωτερικό της χώρας.
Οι καταγγελίες αυτές γίνονται σε υψηλό επίπεδο στην Αίγυπτο, η οποία ανησυχεί ακόμη και από την ενθάρρυνση που παρέχει η Άγκυρα στον ISIL, να επεκτείνει τις δραστηριότητές του στις χώρες του Μαγκρέμπ ώστε να υπάρξει μια αποσταθεροποιητική περικύκλωση της χώρας. Το ερώτημα με την Τουρκία είναι μέχρι ποίου σημείου η διεθνής κοινότητα θα ανέχεται τις προκλήσεις της. Από τη συνάντηση αναμένεται να υπάρξει ένα ακόμη βήμα προς την οροθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης των τριών χωρών.
Εκτιμήσεις
H εφημερίδα Al-Akhbar (7/11/14) σε δημοσίευμά της αναφέρεται σε δηλώσεις επίσημων αιγυπτιακών πηγών, σύμφωνα με τις οποίες αναμένεται να υπογραφούν συμφωνίες και να συζητηθούν διεθνή και περιφερειακά ζητήματα όπως η κατάσταση στη Λιβύη, και να αναζητηθούν τρόποι στήριξης της νομιμότητας των θεσμών της.
Οι ίδιες πηγές αρνήθηκαν, με υπονοούμενα, ότι η Σύνοδος αποτελεί αντίδραση έναντι της Τουρκίας, υπογραμμίζοντας ότι η Αίγυπτος δίδει ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της τριμερούς συνεργασίας, όχι ως σχήμα που στρέφεται εναντίον κάποιας πλευράς ή χώρας στην περιοχή, αλλά ως βήμα για την εμβάθυνση της συνεργασίας που θα προστατεύσει τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου από οιεσδήποτε παραβιάσεις και θα ενισχύσει τη σταθερότητα στη Μεσόγειο.
Ωστόσο, Αιγύπτιοι διπλωμάτες, σύμφωνα με δημοσιεύματα, εκτιμούν ότι η Σύνοδος Κορυφής των τριών χωρών θα αποτελέσει μοχλό πίεσης προς την Τουρκία.
Ο πρώην πρέσβης της Αιγύπτου στις ΗΠΑ Abdel Raouf El-Reedy επισήμανε ότι οι συζητήσεις κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής θα περιλαμβάνουν πολλά θέματα, και κυρίως όσα σχετίζονται με την κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο. Η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, η ασφάλεια και η οικονομική συνεργασία, ιδιαίτερα στον τομέα των θαλασσίων μεταφορών, θα είναι τα σημαντικότερα θέματα συζήτησης. Επίσης, θα τεθεί το ζήτημα της κατάστασης των Αιγύπτιων εργαζομένων σε Ελλάδα και Κύπρο.
Ο Raouf El-Reedy απέκλεισε την πιθανότητα να αναφερθούν οι συνομιλίες της Συνόδου στο θέμα της Τουρκίας τονίζοντας ότι «η Τουρκία δεν αποτελεί εμμονή», ενώ υπογράμμισε την ανάγκη να τεθούν θέματα πολιτιστικής συνεργασίας.
Ο διπλωμάτης Fathy el-Shazly (πρώην υφυπουργός Εξωτερικών και πρέσβης της Αιγύπτου στην Τουρκία) υποστήριξε ότι το Κυπριακό θα αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θα συζητηθούν στην Τριμερή Συνάντηση προσθέτοντας ότι ο αγώνας κατά της τρομοκρατίας θα τεθεί και αυτός στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Εκτίμησε επίσης ότι στην εν λόγω συνάντηση κορυφής θα συζητηθεί η στάση της Τουρκίας κυρίως μετά τις πρόσφατες προκλήσεις της και τις δηλώσεις Ερντογάν για τη δημιουργία μιας εναλλακτικής διώρυγας προκειμένου να μην χρησιμοποιείται η διώρυγα του Σουέζ.
Ο δρ Mohamed Abdel Kader, ειδικός στα τουρκικά θέματα στο Κέντρο Πολιτικών και Στρατηγικών Μελετών της Al-Ahram, σημείωσε ότι η οροθέτηση των θαλάσσιων συνόρων θα αποτελέσει κυρίαρχο θέμα στο πλαίσιο της τριμερούς συνόδου, προσθέτοντας ότι τα κοιτάσματα φυσικού αερίου που έχουν ανακαλυφθεί στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου είναι ένας από τους σημαντικότερους άξονες των συνομιλιών.
Κατά τον Abdel Kader, η σύνοδος κορυφής των τριών χωρών θα αποτελέσει μοχλό πίεσης προς την Τουρκία και η Αίγυπτος θα συνάψει μια σειρά συμφωνιών και πρωτοκόλλων στον τομέα των επενδύσεων και του εξωτερικού εμπορίου.
Εκτιμήσεις πολιτικών αναλυτών για την συνεργασία
Αιγύπτιοι διπλωματικοί αναλυτές θεωρούν τη συνεργασία Ελλάδας-Κύπρου-Αιγύπτου διπλωματικό ράπισμα στην Άγκυρα αλλά και στο Τελ Αβίβ.
– Υποστηρίζουν ότι το Τελ Αβίβ ανησυχεί για τον αυξημένο συντονισμό μεταξύ Αθήνας, Λευκωσίας και Καΐρου, που μπορεί να έχει επίδραση στα οικονομικά του συμφέροντα και στην εκμετάλλευση του φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου. Αποδίδουν δε την επίσκεψη Λίμπερμαν στη Λευκωσία στην ανησυχία αυτή.
– Ο Αιγύπτιος Βοηθός ΥπΕξ Αραβικών Υποθέσεων, πρέσβης Abdul Rahman Salah, δήλωσε ότι η Τουρκία έχει πολιορκηθεί διεθνώς και το γεγονός ότι δεν κατόρθωσε να κερδίσει την έδρα του μη μόνιμου μέλους στο Συμβούλιο Ασφαλείας καταδεικνύει την πολιτική της αποτυχία.
– Ο Fathy el-Shazly επισήμανε ότι η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος συνδέονται με ιστορικούς δεσμούς και ότι η συνεργασία μεταξύ των τριών χωρών στην οροθέτηση των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών τους στη Μεσόγειο μπορεί να επηρεάσει τα συμφέροντα άλλων χωρών, συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ. Η Αίγυπτος ωστόσο σε επίσημο επίπεδο σέβεται τη συνθήκη ειρήνης με το Τελ Αβίβ και δεν επιδιώκει να τη βλάψει.
– Ο πρέσβης Naji Ghatrifi, πρώην υφΥπΕξ, επισήμανε ότι το ζήτημα τουρκοκυπριακού κράτους την περίοδο αυτή δεν δημιουργεί πρόβλημα, τονίζοντας ότι οι διαφορές με την Άγκυρα είναι πολύ βαθύτερες. Εξέφρασε επίσης την άποψη ότι το θέμα των κοιτασμάτων του φυσικού αερίου που αξιοποιούνται από το Ισραήλ διέπεται από το διεθνές δίκαιο, γεγονός που αποκλείει την πιθανότητα να επηρεάζονται τα συμφέροντα του Ισραήλ από την αιγυπτιακή συνεργασία με την Ελλάδα και την Κύπρο.
ΑΟΖ
Για το θέμα της ΑΟΖ, που απασχολεί την Ελλάδα και την Κύπρο, άκρως ενδιαφέρουσα είναι η συνέντευξη που παραχώρησε ο πρώην επικεφαλής της υπηρεσίας χαρτογράφησης της Αιγύπτου, Abdul-Halim. Κατά τον Abdul-Halim:
– Υπάρχουν κριτήρια για την οροθέτηση των ΑΟΖ που διέπονται από τη Συνθήκη του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η συνθήκη ορίζει μέχρι και 200 ναυτικά μίλια για τον καθορισμό της ΑΟΖ της κάθε χώρας. Στην περίπτωση της Κύπρου, λόγω της μικρότερης των 400 μιλίων απόστασης Κύπρου-Αιγύπτου, το 2004 ορίστηκε η «μέση γραμμή» σύμφωνα με τις διεθνείς διατάξεις και συντεταγμένες. Συνεπώς, δεν υπάρχει περίπτωση λάθους ή αλλοίωσης των συντεταγμένων.
– Παρόλο που το Ισραήλ δεν έχει υπογράψει συμφωνία οροθέτησης με την Αίγυπτο, σεβάστηκε τα όρια της αιγυπτιακής ΑΟΖ κατά τον καθορισμό των ορίων Κύπρου-Ισραήλ το 2011 και καμία από τις τρείς χώρες δεν ανακοίνωσε πλειοδοσίες εκτός των συνόρων της. Αλλά υπάρχουν κάποιες πλευρές που επιχειρούν με τους ισχυρισμούς τους να θολώσουν την εικόνα, να αλλοιώσουν την πραγματικότητα και να δημιουργήσουν αρνητικές εντυπώσεις.
– Στην πραγματικότητα, αυτές οι διαδόσεις αποτελούν οργανωμένο σχέδιο για επαναχάραξη των συνόρων, που δεν είναι προς το συμφέρον της Αιγύπτου αλλά της Τουρκίας. Η Τουρκία είναι ο πρώτος επωφελούμενος από την επαναχάραξη των συνόρων, γιατί δεν έχει υπογράψει τη συνθήκη του ΟΗΕ και δεν αναγνωρίζει τα δικαιώματα της Κύπρου.
– Επιπροσθέτως, ορισμένα ελληνικά νησιά, όπως το Καστελόριζο, απέχουν ελάχιστα από τις ακτές της Τουρκίας και συνεπώς δεν έχει δικαιώματα σε αυτή την περιοχή. Για το λόγο αυτόν, η Τουρκία παροτρύνει τους συνδέσμους της στην Αίγυπτο να υποκινήσουν το θέμα, με την ελπίδα ότι σε περίπτωση επαναχάραξης των συνόρων θα κερδίσει και η Αίγυπτος κάποια κοιτάσματα αερίου.
– Στην πραγματικότητα, το αίτημα επαναχάραξης των θαλάσσιων συνόρων εκ μέρους της Αιγύπτου θα ήταν καταστροφικό για την ίδια, γιατί θα σήμαινε ότι αποσύρει την υιοθέτηση των διεθνών συνθηκών και των διεθνών κανονισμών.
Η επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού στην Αίγυπτο δημιουργεί ένα ιδιαίτερα συγκινησιακό κλίμα στον αιγυπτιακό Τύπο, ο οποίος αναφέρεται σε σημαντικούς Έλληνες της αλεξανδρινής παροικίας αλλά και στη γιαγιά του Α. Σαμαρά, την Πηνελόπη Δέλτα.
Οικονομικά στοιχεία
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα οικονομικά στοιχεία στη σχέση Ελλάδας-Αιγύπτου.
Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, το διμερές εμπόριο μεταξύ Αιγύπτου και Ελλάδος κατέγραψε άνοδο κατά 79% το α΄ εξάμηνο 2014, σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2013, φτάνοντας σε ιστορικά υψηλά επίπεδα ρεκόρ της τάξεως του 1,3 δισ. δολαρίων.
Εκτιμήσεις οικονομικών αναλυτών αναφέρουν ως το πλέον πιθανόν να συνεχίσει η εξέλιξη του διμερούς εμπορίου με τους ίδιους ρυθμούς και κατά το β΄ εξάμηνο 2014, με προοπτική το έτος στο σύνολό του να υπερβεί τα 2 δισ. δολάρια καθιστώντας τις δυο χώρες στρατηγικούς οικονομικούς εταίρους στην περιοχή.
Υπογραμμίζεται επίσης ότι οι αιγυπτιακές εξαγωγές προς την Ελλάδα σημείωσαν εντυπωσιακή αύξηση κατά 150% και οι ελληνικές εξαγωγές προς την Αίγυπτο αύξηση κατά 41%, γεγονός που καθιστά την Αίγυπτο τον 6ο σημαντικότερο πελάτη παγκοσμίως για τη χώρα μας.
