Οι Πόντιοι πολεμούσαν με όπλο τη λύρα

Οι Πόντιοι στη μεγάλη τους πλειοψηφία πήραν μαζικά μέρος στην Εθνική Αντίσταση κατά των ναζί κατακτητών, πολεμώντας τους φασίστες κατακτητές όχι μόνο με το όπλο, αλλά και με τη λύρα και το τραγούδι τους.

του Σπύρου Κουζινόπουλου

Μοναδική προσφορά στη διάσωση της δημοτικής μουσικής, αποτελεί το cd με 16 αντάρτικα ποντιακά τραγούδια, που κυκλοφόρησε η Πανελλήνια Ένωση Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης Κεντρικής Μακεδονίας. Αντιστασιακά τραγούδια που είχαν κυκλοφορήσει από τους Πόντιους στα μαύρα χρόνια της τριπλής Γερμανο-Ιταλο-Βουλγαρικής κατοχής που γνώρισε η πατρίδα μας στην τετραετία 1941-44, αλλά και αργότερα, στα δύσκολα χρόνια του Εμφυλίου. Ενώ μεταξύ των τραγουδιών αυτών, είναι και ο ύμνος της «Διεθνούς» στα ποντιακά!

Οι Πόντιοι εκείνης της εποχής, εξακολουθούσαν να ζουν όπως οι πατεράδες τους στον μαρτυρικό Πόντο. Σκέφτονταν και μιλούσαν ποντιακά, αγαπούσαν και έκλαιγαν με την ποντιακή γλώσσα. Δεν μιμούνταν, δεν μάθαιναν, δεν προσπαθούσαν να είναι Πόντιοι, αλλά ζούσαν ως Ρωμιοί του Πόντου.

Το αντάρτικο δημοτικό τραγούδι των Πόντιων, είναι ίσως η τελευταία ανώνυμη λαϊκή μουσική δημιουργία. Και αυτό γιατί κρατά τον καλλιτεχνικό τρόπο έκφρασης και τα μορφολογικά χαρακτηριστικά των δημοτικών μας τραγουδιών.

Όπως λέει ο πρόεδρος της ΠΕΑΕΑ-ΔΣΕ Κεντρικής Μακεδονίας, Κώστας Σαπρανίδης, «κάναμε αυτή την προσπάθεια για τη συγκέντρωση και καταγραφή των ποντιακών αντάρτικων τραγουδιών που τραγουδιούνταν από τους Πόντιους και όχι μόνο αγωνιστές του ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ, αλλά και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Θεωρήθηκε σκόπιμο αυτό, κύρια για την ιστορική του σημασία, αλλά και επειδή πολλά γράφτηκαν για τη συμμετοχή των Ποντίων στον παλλαϊκό ξεσηκωμό της Εθνικής Αντίστασης και του Εμφυλίου. Όπου, χωρίς να λείπουν οι εξαιρέσεις, πολύ συχνά διατυπώνονται απόψεις ατεκμηρίωτες, διαστρεβλωτικές, καθώς και αντιεπιστημονικές».

Ανταρτοποντιακά και Γερμανία

Αυτά τα «ανταρτοποντιακά» τραγούδια, χρησιμοποιούν παλαιότερα στιχουργικά μοτίβα, προσαρμοσμένα στις χρονικές και τοπικές ιδιαιτερότητες. Συνεχίζουν πάντως να διατηρούν τον επικό και ελεγειακό χαρακτήρα του δημώδους άσματος. Και όπως αυτό, τις περισσότερες φορές δεν έχουν ακριβή ιστορική βάση, παρά μόνο εκφράζουν το προσωπικό συναίσθημα του δημιουργού τους, με αφορμή τα ιστορικά γεγονότα.

Χαρακτηριστικό είναι το πρώτο τραγούδι, που είναι και σήμερα επίκαιρο, λόγω των… γερμανικών πολεμικών αποζημιώσεων:

Ανάθεμα τον Γερμανόν που χτιζ΄ τα΄αεροπλάνα

Και στείλιατα σον πόλεμον σκοτών τα παλικάρια.

Ανάθεμά σε Γερμανία, έκαψες πολλά χωρία

Ορφανά εσύ εφέκες τη Ελλάδας τα παιδία

Στρατόπεδο “Παύλου Μελά”

Οι μελλοθάνατοι του «Παύλου Μελά»

Συγκλονίζει όμως και ένα τραγούδι που αναφέρεται στους μελλοθάνατους του στρατοπέδου «Παύλου Μελά»:

Αιχμάλωτος επιάστα σην Κρούσιαν απάν μανίτσα μ΄

Σην Κρούσιαν απάν.

Αιχμάλωτος πιάστηκα στα Κρούσια επάνω μανούλα μου, στα Κρούσια επάνω,

Στα Κρούσια επάνω

Πάνε με ση Σαλονίκην, σο Παύλο Μελάν, μανίτσα μ΄,

Σον Παύλο Μελάν.

Με πάνε στη Θεσσαλονίκη, στου Παύλου Μελά (το στρατόπεδο) μανούλα μου,

Στου Παύλου Μελά

Βάλνε με ση φυλακήν, σ΄ένα πουτρούμ,

Σσέρια ποδάρια δεμένα, πάνε κ΄έρταν κρουν.

Με βάζουνε στη φυλακή, μέσα σ΄ένα μπουντρούμι

Χειροπόδαρα δεμένο, πηγαινοέρχονται χτυπούν.

Έρχουν, παίρνε με την νύχταν, με τα΄αυτόματα

Το παιδόπο σ΄πως θα τρών΄τα μαύρα χώματα.

Έρχονται, με παίρνουν τη νύχτα, με τα αυτόματα

Το παιδάκι σου πως θα το φάνε τα μαύρα χώματα.

Σσιλτς νομάτς ετοπλάεψαν απες σ΄έναν βαγόν,

Πάνε μας ση Γερμανίαν, εφτάνε μας σαπόν

Χίλιους νοματαίους μάζεψαν μέσα σ΄ένα βαγόνι.

Μας πάνε στη Γερμανία να μας κάνουν σαπούνι.

Και η «Διεθνής» στα ποντιακά

Η ποντιακή έκδοση του ύμνου της «Κομμουνιστικής Διεθνούς», τραγουδιόταν από τους ποντιοκαυκάσιους, κατά την μπολσεβικική επανάσταση, ιδιαίτερα στην περιοχή του Καυκάσου (Καρς, Βατούμ, Σοχούμ κλπ). Μεταφέρθηκε στην Ελλάδα κύρια από τους «Καρσλήδες» πρόσφυγες και ξαναζωντάνεψε στην Κατοχή.

Σκωθέστεν σεις που ως ατώρα

ημέραν ‘κ’ είδετε καλόν

σα ντέρτια πάντα και σα πείνας,

σκωθέστεν έρθεν ο καιρόν.

Εμάς κανείς ‘κι θα γλυτών’ μας

νε βασιλιάντ και νε θεοί.

Αν θέλουμε ελευθερίαν

ας πολεμούμε μανασοί.

Οι στίχοι της Διεθνούς στα ποντιακά μεταφράστηκαν από έναν Πόντιο κομμουνιστή του Καυκάσου τον Η. Κ. Χιώτη. Ο Χιώτης ήταν μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Ρωσίας από το 1904 και είχε σημαντική δράση κατά την κατάληψη της Αμπχαζίας απ’ τους μπολσεβίκους. Εκτελέστηκε από τους οπαδούς του Μπέρια κατά την έναρξη των σταλινικών διώξεων (1937) μαζί με όλη την κομματική ηγεσία των Ελλήνων της Αμπχαζίας.

Πηγή: farosthermaikou.blogspot.gr