Σμύρνη: Η Kαταστροφή μιας Κοσμοπολίτικης Πόλης

Η σκηνοθέτις που με το ντοκιμαντέρ Σμύρνη: Η Kαταστροφή μιας Κοσμοπολίτικης Πόλης 1900-1922 κατάφερε να γεμίσει ασφυκτικά τις αίθουσες.

Η πρώτη της ταινία, είχε τίτλο «Μια Παραμυθένια Πόλη: Αλεξάνδρεια» και πρωταγωνιστή τον έρωτα με φόντο την στυλιζαρισμένη της ζωή. Μετά, την χάσαμε την Μαρία Ηλιού. Κανείς δεν υποπτευόταν ότι έψαχνε με μέθοδο και πείσμα το ξεχασμένο υλικό που θα έδινε ζωή σε μια άλλη μυθική πόλη. Στη δεύτερη δουλειά της με τον τίτλο «Σμύρνη: Η Καταστροφή μιας Κοσμοπολίτικης Πόλης 1900-1922», η Ηλιού, μαζί με τον στενό της συνεργάτη Αλέξανδρο Κιτροέφ, μας παρουσίασαν μια μνήμη που πονούσε, αλλά ήταν ανάγκη να βγει στο φως. Με σπάνιο φωτογραφικό υλικό και ντοκουμέντα κρυμμένα σε σκονισμένα αρχεία που συνέλεξε από διάφορα μέρη της γης, αλλά και τις παρουσίες και τις φωνές ανθρώπων που είχαν κάτι προσωπικό να πουν.

Η ταινία της για τη Σμύρνη άφησε ένα βαθύ αποτύπωμα στο κοινό. Στους κινηματογράφους που προβλήθηκε αλλά και στις ειδικές προβολές που συνεχίζονται -όπως στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς, ή το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη-, δημιουργήθηκαν ουρές. Στη θέα τους, η μοντέρ της ταινίας, Αλίκη Παναγή, αναρωτήθηκε «Εμείς το κάναμε αυτό;» και έβαλε τα κλάματα. Είχε άλλωστε πολλούς λόγους. Σε μια σπάνια φωτογραφία από τη Σμύρνη αναγνώρισε το φούρνο του παππού της. Αλλα και η Μαρία Ηλιού είχε πολλούς λόγους να κάνει αυτή την ταινία. Ο πατέρας της ήταν από εκεί, ο πατριός της ήταν Πόντιος και είχε την εμπειρία του ξεριζωμού. Η ίδια θεωρεί ότι δοκίμασε τον αποχωρισμό από την πατρίδα, βγαίνοντας εκτός Ελλάδος για να σπουδάσει: «Όσο και αν περνάς καλά στις χώρες των σπουδών ή της δουλειάς σου, ένα κομμάτι σου μένει πάντα πίσω, υποφέρει».

Έπρεπε όμως να νιώθει έτοιμη για να καταπιαστεί με αυτό το θέμα. Και αυτή η στιγμή ήρθε όχι μόνο όταν βρήκε το υλικό, αλλά όταν ήταν και σε θέση να φωτίσει αυτή την ιστορία μέσα από τις καθημερινές ιστορίες ανθρώπων της χριστιανικής ελληνικής και αρμένικης κοινότητας και αυτής των μουσουλμάνων.

«Κρατώντας αποστάσεις από την παλιά εθνικιστική αφήγηση, αλλά και από κάποιες νεότερες αφηγήσεις που στρογγυλεύουν τα πράγματα και αποσιωπούν κάποια άλλα» επισημαίνει η σκηνοθέτις. Με την ταινία να ακολουθεί μια πετυχήμενη διαδρομή, στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό (τον Ιανουάριο θα παιχτεί στο Λονδίνο), η Μαρία Ηλιού με τους συνεργάτες της ετοιμάζονται για την επόμενη ανάλογη ταινία της που αναφέρεται σε μια τρίτη πόλη, εξ ίσου μυθική: την Αθήνα. Στα προσεχώς.

Η ταινία Σμύρνη: Η καταστροφή μιας κοσμοπολίτικης πόλης 1900-1922 προβάλλεται στο πλαίσιο της ομότιτλης έκθεσης στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης έως τις 29/12.

Πηγή: madamefigaro.gr