Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του Brexit, η γεωπολιτική πραγματικότητα φέρνει ξανά τη Βρετανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η ρωσική απειλή, ο ανταγωνισμός με την Κίνα και η ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας δημιουργούν νέα δεδομένα, υποχρεώνοντας Λονδίνο και Βρυξέλλες να επανεξετάσουν μια σχέση που επί χρόνια καθοριζόταν από την αντιπαράθεση.
Η σύνοδος της 20ής Νοεμβρίου στις Βρυξέλλες αποτελεί κρίσιμο σταθμό στην προσπάθεια του Βρετανού πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ να αποκαταστήσει τους δεσμούς με την ΕΕ, χωρίς όμως να εγκαταλείψει τις βασικές δεσμεύσεις του Brexit.
Το διακύβευμα ξεπερνά πλέον το εμπόριο. Αφορά τη θέση της Βρετανίας στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, τη διατήρηση της οικονομικής της ανταγωνιστικότητας και τις ισορροπίες ανάμεσα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι δύο πλευρές επιδιώκουν συμφωνίες για το εμπόριο τροφίμων και τη σύνδεση των αγορών εκπομπών άνθρακα, παράλληλα με την ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας. Ωστόσο, οι διαφωνίες για την κινητικότητα των νέων και τα πανεπιστημιακά δίδακτρα απειλούν να καθυστερήσουν την οριστικοποίηση του συνολικού πακέτου κατά έξι μήνες.
Η άμυνα και ο ανταγωνισμός με την Κίνα
Για τις Βρυξέλλες, η επαναπροσέγγιση με το Λονδίνο αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αναζητά μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.
Η Βρετανία παραμένει σημαντική στρατιωτική δύναμη και στενός σύμμαχος των ΗΠΑ, ενώ η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει την αμυντική της ικανότητα απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα.
Παράλληλα, το Λονδίνο επιδιώκει να εξασφαλίσει πρόσβαση της βρετανικής αυτοκινητοβιομηχανίας στο ευρωπαϊκό σχέδιο «Made in Europe», που αποσκοπεί στην προστασία της ευρωπαϊκής παραγωγής από τον ανταγωνισμό φθηνότερων κινεζικών εισαγωγών.
Η προσέγγιση, ωστόσο, έχει τίμημα: περισσότερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά σημαίνει πιθανότατα μεγαλύτερη ευθυγράμμιση με τους κανόνες της ΕΕ.
Αυτό ακριβώς αποτελεί το κεντρικό δίλημμα για τη Βρετανία, η οποία μετά το Brexit επιδίωξε να διαμορφώσει ανεξάρτητη εμπορική και ρυθμιστική πολιτική, συνάπτοντας συμφωνίες με χώρες όπως η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία και η Ινδία.
Στην τεχνητή νοημοσύνη, για παράδειγμα, το Λονδίνο ακολουθεί πιο ευέλικτη προσέγγιση, πλησιέστερη στο αμερικανικό μοντέλο, ενώ η ΕΕ εφαρμόζει αυστηρότερο πλαίσιο ρύθμισης.
Το οικονομικό κόστος και οι κόκκινες γραμμές
Η οικονομική πίεση ενισχύει τα επιχειρήματα υπέρ της επαναπροσέγγισης. Οι βρετανικές εξαγωγές τροφίμων και ποτών προς την ΕΕ μειώθηκαν σχεδόν κατά ένα τρίτο το 2025 σε σχέση με το 2019, αναδεικνύοντας τις συνέπειες των εμπορικών φραγμών.
Παρά τη βελτίωση του πολιτικού κλίματος, οι Βρυξέλλες ξεκαθαρίζουν ότι δεν μπορεί να υπάρξει επιστροφή στα οικονομικά πλεονεκτήματα της συμμετοχής χωρίς αντίστοιχες υποχρεώσεις.
Η ελεύθερη κυκλοφορία παραμένει βασική ευρωπαϊκή αρχή, ενώ η βρετανική πλευρά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα κάθε περιορισμό της ρυθμιστικής της αυτονομίας.
«Η Βρετανία είναι ο πιο στενός σύμμαχός μας, αλλά είναι δύσκολοι», σχολίασε Ευρωπαίος διπλωμάτης, αναγνωρίζοντας πάντως ότι οι σχέσεις έχουν απομακρυνθεί από το τοξικό κλίμα των διαπραγματεύσεων για την αποχώρηση.
Επιστροφή στην ΕΕ ή νέα στρατηγική σχέση;
Ο Άντι Μπέρναμ έχει επαναφέρει ακόμη και τη συζήτηση για ενδεχόμενη μελλοντική επανένταξη της Βρετανίας στην ΕΕ, αν και μια τέτοια προοπτική δεν βρίσκεται στην άμεση ατζέντα.
Το επόμενο κρίσιμο πολιτικό ορόσημο είναι οι βρετανικές εκλογές, που αναμένονται το 2029. Τότε θα φανεί εάν οι Εργατικοί θα επιδιώξουν βαθύτερη θεσμική σύνδεση με την Ευρώπη. Ο Άντον Σπίσακ, από το Centre for European Reform, εκτιμά ότι μια πραγματικά ουσιαστική οικονομική επαναπροσέγγιση θα απαιτούσε τελικά να εξεταστεί η πλήρης επανένταξη.
Προς το παρόν, το Brexit παραμένει πολιτική πραγματικότητα, αλλά οι γεωπολιτικές συνθήκες που το περιβάλλουν έχουν αλλάξει ριζικά.
Όπως επισημαίνει ο επικεφαλής της επιτροπής εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Μπερντ Λάνγκε, η διεθνής κατάσταση είναι πλέον εντελώς διαφορετική.
Και το μήνυμά του προς το Λονδίνο είναι σαφές: «Οι πόρτες είναι ανοιχτές για το Ηνωμένο Βασίλειο».

















