Βραβεία Όσκαρ 1975 και οι υποψηφιότητες στην κατηγορία κοστουμιών έχουν και ελληνικό χρώμα. Από τη μια η Θεσσαλονικιά Θεώνη Βαχλιώτη-Όλντριτζ για τον Μεγάλο Γκατσμπι από την άλλη η Ανθέα Σίλμπερτ για το Τσάιναταουν του φίλου της Ρομάν Πολάνσκι. Εκείνη τη χρονιά νικήτρια ήταν η Βαχλιώτη, όμως η Σίλμπερτ μπήκε ξανά υποψήφια 3 χρόνια αργότερα για την Τζούλια του Φρεντ Τσίνεμαν. Και εκεί όμως ηττήθηκε. Αυτή τη φορά από τον… οδοστρωτήρα Πόλεμο των άστρων.
Ωστόσο η συμπατριώτισσα μας Ανθέα ή Ανθή αν προτιμάτε, μπορεί να έμεινε στις δυο υποψηφιότητες όμως έγραψε ιστορία στο αμερικάνικο κινηματογράφο, τα χρυσά χρόνια από τα τέλη του ’60 μέχρι τα τέλη του ’90. Στη δεύτερη φάση της, όχι πλέον σαν ενδυματολόγος, αλλά σαν παραγωγός. Σε χρόνια που οι γυναίκες δεν ήταν και πολύ αγαπητές ή έχαιραν εμπιστοσύνης σε αυτόν τον τομέα. Και μπορεί να έφυγε από τη ζωή, πριν από δύο χρόνια στην αγαπημένη της Σκιάθο, όμως φέτος έκανε πρεμιέρα το ντοκιμαντέρ Anthea Sylbert: My Life in 3 Acts που αναφέρεται στη ζωή της αλλά κυρίως το έργο της. Γιατί και τα δυο ήταν άκρως συναρπαστικά.
Το ντοκιμαντέρ υπογράφει ο φωτογράφος, δημιουργός ντοκιμαντέρ και παραγωγός Σάκης Λάλας και η Βαλεντίνα Ντε Τζόρτζι. Δυστυχώς ούτε η Σίλμπερτ, ούτε ο σύζυγός της, πρόλαβαν να το δουν ολοκληρωμένο.
Από αρχαιολόγος, ενδυματολόγος
Η γεννημένη το 1939 Ανθέα Γιαννακούρου ήταν δεύτερη γενιά Ελλήνων μεταναστών, κόρη του Νικόλαου και της Γεωργίας. Ο πατέρας ήθελε για την κόρη του να γίνει αρχαιολόγος, όμως εκείνη προτίμησε να σπουδάσει ιστορία τέχνης. Και κάπου εκεί μπλέκει με τους ενδυματολόγους του Μπρόντγουεϊ αλλά και του Χόλιγουντ, στις αρχές του ’60 σε μια εποχή που είχαν αρχίσει να φαίνονται οι αλλαγές που ακολούθησαν. Προκύπτει και έρωτας –και γάμος το 1965– με τον Πολ Σίλμπερτ (που κέρδισε Όσκαρ το 1979 για τα σκηνικά στο Ας περιμένει ο παράδεισος)
Η δεύτερη δουλειά της στον κινηματογράφο ήταν το κλασικό Μωρό της Ρόζμαρι. «Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να βρω πώς πρέπει να είναι το κοστούμι του διαβόλου. Έκανα εκτενή έρευνα σε βιβλία για τον σατανισμό, σε μεσαιωνικά χειρόγραφα και όλες τις απεικονίσεις του διαβόλου στην ιστορία. Διαπίστωσα ότι πάντα είχε ιδιότητες ή εκφάνσεις φιδιού. Έτσι το κοστούμι του Τζον Κασσαβέτης ως διάβολος είναι φτιαγμένο με δέρμα φιδιού», είχε πει σε συνέντευξη που έδωσε το 2019 όταν παραβρέθηκε στην τιμητική προβολή του φιλμ, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Στην ίδια ταινία, όσον αφορά τα κοστούμια, οι περισσότεροι θυμούνται και τις μίνι φούστες και τα baby doll της πρωταγωνίστριας Μία Φάροου και δη σε παστέλ χρώματα που και ενταγμένα στο πνεύμα της εποχής.
Ακολουθούν ταινίες όπως Η γνωριμία της σάρκας, Τζον και Μαίρη, Σκληρή συμμορία ενώ το 1971 κάνει και το ντεμπούτο της στο αμερικάνικο θέατρο, στο ανέβασμα του έργου Αιχμάλωτοι της δεύτερης λεωφόρου του Νιλ Σάϊμον.
Για την Τσάιναταουν είχε πει πως επέμενε η πρωταγωνίστρια Φέι Ντάναγουεϊ να φοράει μαύρα λόγω πένθους της και όχι κόκκινα, όπως θα ταίριαζε σε μια φαμ φατάλ (που ήταν ο ρόλος της) και χωρίς να βάψει τα νύχια της. Στην ίδια ταινία πρωταγωνιστής ήταν ο Τζακ Νίκολσον, που είχε δηλώσει για την Ζίλμπερτ: «Όταν η Ανθέα σχεδιάζει τα ρούχα σου, δεν χρειάζεται να παίξεις (τον ρόλο) τόσο πολύ».
Η επόμενη ταινία που η σάτιρα Shampoo με πρωταγωνιστή και παραγωγό τον Γουόρεν Μπίτι. Εκείνη την περίοδο ζούσε τη σχέση του με την Τζούλι Κρίστι που έπαιζε στο φιλμ. Εκεί ήταν η ιστορία με την –ιστορική–πλέον μαύρη τουαλέτα που φορούσε η ηθοποιός. Εκείνη ήθελε να έχει ντεκολτέ, η Σίλμπερτ επέμενε να είναι κλειστή μπροστά και πίσω από την πλάτη μέχρι την μέση, να είναι ανοιχτό. Οι δυο γυναίκες ήταν ανυποχώρητες και η Ζίλμπερτ μίλησε τηλεφωνικά με τον Μπίτι, εξηγώντας του για ποιο λόγο, το σχεδίασε έτσι. Ο Μπίτι της είπε ότι θα το τέσταραν την επόμενη μέρα στο γύρισμα. Έτσι και έγινε. Όταν οι τεχνικοί και οι παριστάμενοι, άνδρες στην πλειοψηφία τους, είδαν το ρούχο φορεμένο από την Κρίστι, άρχισαν να σφυρίζουν, να επικροτούν και να γελάνε πονηρά με το που έκανε τη στροφή προς τα πίσω. Ο Μπίτι δεν χρειάστηκε άλλο πειστήριο και η άποψη της Άνθεα εγκρίθηκε.
«Πυγμή» όνομα και πράγμα
Η Σίλμπερτ εκτός από επίπεδο και αισθητική, ήταν και μια γυναίκα που έλεγε ευθαρσώς την άποψή της. Υπάρχει η ιστορία που είχε πείσει τον σκηνοθέτη Μαϊκ Νίκολς, ενώ είχε ξεκινήσει τα γυρίσματα μιας ταινίας, να την σταματήσει γιατί θα έχανε πολλά χρήματα. Ο σκηνοθέτης στην αρχή αντέδρασε αλλά όταν η Ανθέα του εξήγησε τα πώς και το γιατί, τον έπεισε και σταμάτησε την ταινία. Γενικώς η Σίλμπερτ είχε τη φήμη του… ενστίκτου για το τι θα πάει καλά και τι όχι.
Και φτάνουμε στο 1978 και στην ταινία Πυγμή. Μια ταινία με πρωταγωνιστή τον Σιλβέστερ Σταλόνε, που μετά το δεύτερο Ρόκι είχε προσπαθήσει να κάνει κάτι διαφορετικό. Την ταινία σκηνοθετούσε ο βραβευμένος με όσκαρ Νόρμαν Τζούισον. Ο ηθοποιός υποδυόταν ένα συνδικαλιστή που ερχόταν σε αντιπαράθεση ακόμα και με τη μαφία.
Σε μια καθοριστική σκηνή της ταινίας, ο πρωταγωνιστής αποφασίζει να κατέβει σε διαδήλωση με ένα σακάκι ριγμένο ανέμελα στους ώμους του. Με το που το βλέπει στην πρόβα η Σίλμπερτ, πλησιάζει τον σκηνοθέτη και του λέει ως συνειδητοποιημένη Αριστερή, συνεπώς ευαισθητοποιημένη σε μια ταινία με θέμα τις απεργίες και τα συνδικάτα, πως ή θα πρέπει να το φοράει ή, καλύτερα, να το αφήσει στην άκρη. Σίλμπερτ και Τζούισον έφτασαν σε τέτοιο σημείο την αντιπαραθεσή τους, που εκείνη ζήτησε να της στείλει το εισιτήριο της επιστροφής της και αποχώρησε από το γύρισμα. Λίγες ώρες μετά ο σκηνοθέτης της ζήτησε συγνώμη. Εκείνη αποφάσισε να μείνει να τελειώσει η ταινία, αλλά αυτό ήταν και το φινάλε της ως ενδυματολόγος.
Νέα καριέρα, νέα ζωή
Με προτροπή του Μάικ Νίκολς η Σίλμπερτ προσελήφθη ως παραγωγός αρχικά στη Warner. Από το νέο της πόστο υπήρξαν πολλές φορές που ήρθε σε σύγκρουση με παλιούς φίλους και συνεργάτες όπως ο Γουόρεν Μπίτι. Κυρίως για οικονομικά θέματα και προβολής. «Με τους ταλαντούχους δεν είχα ποτέ πρόβλημα», είχε πει σε συνέντευξή της, μιλώντας για τις όποιες «προστριβές» που είχε ως executive producer.
Η δεκαετία του ’80 είχε πολλές αλλαγές στην ζωή της. Αρχικά χώρισε με τον Σίλμπερτ και το 1985 παντρεύτηκε τον ηθοποιό Ρίτσαρντ Ρομάνους. Παράλληλα συνεταιρίστηκε με τη φίλη της Γκόλντι Χόουν και έφτιαξαν την εταιρεία παραγωγής Hawn/Sylbert Film Productions. Δυο γυναίκες-φίλες, αφεντικά σε ένα ανδροκρατούμενο χώρο όπως είναι αυτός του θεάματος, τα κατάφεραν μια χαρά.
Η απόβαση στη Σκιάθο
Ήταν 2001. Η Σίλμπερτ έβλεπε πως ο κινηματογράφος πήγαινε αλλού και ότι η ζωή στο Χόλιγουντ δεν τους ήταν πια ελκυστική. Έτσι πήραν την μεγάλη απόφαση. Πούλησαν το σπίτι τους στο Λος Άντζελες, έβαλαν τα πράγματα τους σε 22 κούτες, πήραν τον σκύλο τους και έκαναν απόβαση στην Σκιάθο. Βέβαια κάθε αρχή και δύσκολη και από μια χώρα που αν μη τι άλλο κάποια πράγματα λειτουργούσαν καλύτερα, ήρθαν αντιμέτωποι με την ελληνική νοοτροπία και γραφειοκρατία. Κάθε αρχή και δύσκολη. Πόσο μάλλον αφού ήταν η περίοδος που η χώρα από την δραχμή περνούσε στο ευρώ. «Εμείς κλείσαμε τα μάτια, εμπιστευτήκαμε την καλοσύνη των ανθρώπων και προχωρήσαμε», γράφει στο βιβλίο του Τρίτη Πράξη, ο Ρίτσαρντ Ρομάνους.
Δυσκολεύτηκε λοιπόν το ζευγάρι στη νέα χώρα –και ήπειρο– αλλά πολύ γρήγορα ενσωματώθηκαν με τους υπόλοιπους κατοίκους του νησιού. Και μην φανταστείτε ότι άπλα άραξαν στη Σκιάθο. Συνέχισαν να δημιουργούν, χωρίς όμως να έχουν την πίεση της ανάδειξης ή τους χρόνους παραδόσεως των στούντιο. Ούτως ή άλλως η Σίλμπερτ εκτός από δυναμική ήταν και μια άκρως δημιουργική, με πάθος επαγγελματίας και περσόνα.
«Είτε σχεδίαζε τα κοστούμια μιας μεγάλης σταρ του Χόλιγουντ, είτε διοικούσε ένα από τα σημαντικότερα κινηματογραφικά στούντιο της εποχής, είτε ετοίμαζε μια ομελέτα ή μια σαλάτα στο σπίτι, είτε με βοηθούσε με τα σχολικά του μαθήματα, αντιμετώπιζε τα πάντα με την ίδια ένταση, δημιουργικότητα και αγάπη. Αυτή η συνέπεια χαρακτήρα είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα από τα πιο γοητευτικά στοιχεία της», είχε πει στο ντοκιμαντέρ ο θετός της γιος Ρόμπερτ Ρομάνους, γιος του Ρίτσαρντ Ρομάνους.
Από τους νέους συμπατριώτες τους, τους Σκιαθιώτες γνώρισαν τιμές, δόξες αλλά κυρίως την αγάπη και την φιλία τους.
Το ζευγάρι έγιναν επίτιμοι δημότες Σκιάθου, τo 2021, σε μια συγκινητική τελετή στην οικία τους παρουσία του αγαπημένου τους ζευγαριού Γκόλντι Χόουν και Κερτ Ράσελ.
Ο Ρίτσαρντ Ρομάνους πέθανε στις 23 Δεκεμβρίου 2023 και λίγους μήνες αργότερα, στις 18 Ιουνίου 2024 τον ακολούθησε η γυναίκα του. Μια μεγάλη αγάπη, με εντελώς κινηματογραφική εξέλιξη;
Η Ανθέα Σίλμπερτ δεν ήταν μια απλή ενδυματολόγος που κοίταγε τα περιοδικά μόδας για να «πάρει» ιδέες. «Βρίσκω την έμπνευση μου σε ειδησεογραφικά περιοδικά, προσωπικές φωτογραφίες ή πίνακες ζωγραφικής. Ποτέ (δεν εμπνέομαι) από περιοδικά μόδας», είχε πει σε συνέντευξή της. Εκεί όταν ρωτήθηκε για το εάν ακολουθεί τη μόδα, δεν δίστασε να πει: «Θα παραδεχτώ ότι δεν είμαι οπαδός της σημερινής μόδας που μερικές φορές προωθούν αυτά που εγώ ονομάζω “ρούχα για ιερόδουλες”».
Αλλά και ως παραγωγός αποδείχτηκε πανέξυπνη, δραστήρια και όχι μια γυναίκα που ήταν κλεισμένη σε ένα γραφείο και να κοιτάζει εισιτήρια και budget. Και μπορεί να έφυγε από το Χόλιγουντ στην αυγή του 21ου αιώνα, αλλά όχι μόνο δεν ξεχάστηκε, αλλά στην ουσία ενίσχυσε τον μύθο της.
Δεν είναι τυχαίο, ότι η Αμερικανίδα ενδυματολόγος, συγγραφέας και καθηγήτρια Ντέμπορα Ναντούλμαν Λάντις έλεγε ότι η Ανθέα Σίλμπερτ, ήταν μία γυναίκα με ύψος μόλις 1,50 μ., αλλά μόλις έμπαινε σε ένα χώρο, έφτανε τα 2,5 μέτρα.
Σπύρος Δευτεραίος
