Από τις 12 Ιουνίου τίθεται σταδιακά σε ισχύ το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Η εξέλιξη αυτή φέρνει ριζικές ανατροπές στον τρόπο διαχείρισης των παράτυπων αφίξεων, επηρεάζοντας άμεσα τις χώρες πρώτης γραμμής όπως η Ελλάδα.
Το νέο πλαίσιο στηρίζεται σε δύο βασικούς πυλώνες:
- Τον υποχρεωτικό προέλεγχο (screening) για όλους όσοι εισέρχονται παράτυπα στην ΕΕ.
- Τις fast-track διαδικασίες. Ταχύτατη αξιολόγηση των αιτημάτων ασύλου με αυστηρά χρονοδιαγράμματα.
Η ελληνική κυβέρνηση αντιμετωπίζει το Σύμφωνο ως μια αυστηρή αλλά λειτουργική απάντηση, εστιάζοντας στη φύλαξη των συνόρων και στις ταχύτερες επιστροφές όσων δεν δικαιούνται προστασία.
Με αφορμή τις πρόσφατες αυξημένες αφίξεις στην Κρήτη (περίπου 600 άτομα σε μία ημέρα), ο αρμόδιος υπουργός Θάνος Πλεύρης προειδοποίησε από το βήμα της Βουλής για τη λήψη ακόμη σκληρότερων μέτρων αν η πίεση συνεχιστεί. Ξεκαθάρισε ότι όσοι έχουν πιθανότητες ασύλου θα οδηγούνται σε ανοιχτές δομές, ενώ οι υπόλοιποι θα παραμένουν υπό κράτηση σε κλειστές δομές, με στόχο την έκδοση απόφασης εντός 12 εβδομάδων και την άμεση επιστροφή τους.
Ο υποχρεωτικός προέλεγχος (Screening) στα σύνορα
Πριν ακόμη θεωρηθεί ότι ένας μετανάστης έχει εισέλθει στην ευρωπαϊκή επικράτεια, θα υποβάλλεται υποχρεωτικά σε screening στα σύνορα. Η διαδικασία περιλαμβάνει:
- Εξακρίβωση ταυτότητας και λήψη βιομετρικών δεδομένων.
- Έλεγχο ασφαλείας και υγείας.
- Διασταύρωση στοιχείων μέσω του αναβαθμισμένου συστήματος Eurodac.
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο διοικητής της Ελληνικής Υπηρεσίας Ασύλου Μάριος Καλέας, επεσήμανε ότι η Ελλάδα δεν ξεκινά από το μηδέν, καθώς διαθέτει ήδη τις απαραίτητες ψηφιακές υποδομές και τεχνογνωσία. Ωστόσο, αναγνώρισε ότι η εφαρμογή του μηχανισμού είναι απαιτητική αφού προϋποθέτει αυξημένο προσωπικό και απόλυτο συντονισμό μεταξύ Αστυνομίας, Λιμενικού, Frontex και EUAA.
«Η πραγματική πρόκληση είναι η ταχύτητα και η αξιοπιστία. Το κράτος πρέπει μέσα σε λίγες ώρες ή ημέρες να ξέρει ποιος εισέρχεται, αν είναι ευάλωτος ή αν συνιστά κίνδυνο για τη δημόσια τάξη», σημείωσε, συμπληρώνοντας ότι η επιτυχία θα κριθεί και από την έμπρακτη στήριξη της ΕΕ με πόρους και προσωπικό.
Άσυλο-εξπρές εντός 12 εβδομάδων
Ο δεύτερος πυλώνας στοχεύει στον τερματισμό των πολυετών καθυστερήσεων. Πολλές αιτήσεις –ειδικά όσες κρίνονται προδήλως αβάσιμες ή αφορούν άτομα από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης ασύλου– θα εξετάζονται σε κλειστές ή ελεγχόμενες δομές κοντά στα σύνορα, χωρίς μεταφορά των αιτούντων στην ενδοχώρα.
Οι υποθέσεις αυτές θα πρέπει να τελεσιδικούν εντός 12 εβδομάδων. Ο Μάριος Καλέας εξήγησε ότι η αβεβαιότητα δεν ωφελεί κανέναν, ξεκαθαρίζοντας όμως ότι η ταχύτητα δεν πρέπει να αποβεί εις βάρος της δικαιοσύνης: «Ένα λειτουργικό σύστημα πρέπει να είναι ταυτόχρονα γρήγορο και νομικά ασφαλές».
Αναφορικά με τις ανησυχίες ανθρωπιστικών οργανώσεων για «βιαστικές» ή τυποποιημένες απορρίψεις, ο διοικητής υπογράμμισε ότι κάθε αίτηση θα συνεχίσει να εξετάζεται εξατομικευμένα με βάση το διεθνές δίκαιο, ενώ διατηρούνται όλες οι δικλείδες ασφαλείας (δικαίωμα προσφυγής, νομική συνδρομή).
Παρά τις θεσμικές αλλαγές, η γεωγραφική πραγματικότητα παραμένει ίδια: η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία, η Κύπρος και η Μάλτα θα συνεχίσουν να δέχονται τη μεγαλύτερη πίεση.
Αν και το νέο Σύμφωνο συνδέει για πρώτη φορά τη φύλαξη των συνόρων με την υποχρεωτική ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, μένει να αποδειχθεί στην πράξη αν τα υπόλοιπα κράτη-μέλη θα στηρίξουν ουσιαστικά τις χώρες πρώτης γραμμής μέσω μετεγκαταστάσεων.
Όπως κατέληξε ο Μάριος Καλέας, το Σύμφωνο δεν λύνει μαγικά όλες τις παθογένειες του μεταναστευτικού, αλλά δημιουργεί ένα σαφώς πιο σταθερό, προβλέψιμο και οργανωμένο πλαίσιο σε σχέση με το παρελθόν.
• Με πληροφορίες από το ΑΠΕ-ΜΠΕ και τη Φ. Δουλγκέρη.
