Κερασούντα 1920. Ο Τοπάλ Οσμάν και οι τσέτες του δείχνουν το πιο σκληρό τους πρόσωπο: δολοφονούν, βιάζουν, βασανίζουν τους Έλληνες του Πόντου – ήδη από το 1919. Οι Μεγάλες Δυνάμεις «παρατηρούν». Η Αμερικανική Αρμοστεία, για παράδειγμα, τηρεί «αυστηρή ουδετερότητα». Τίποτε από αυτά δεν είναι άγνωστο σήμερα, καθώς έχουν γραφεί σελίδες επί σελίδων γεμάτες μαρτυρίες και ντοκουμέντα.
Σε αυτές τις σελίδες όμως μπορούν πλέον να προστεθούν και όσες αποτελούν το «Πολιτικό αρχείο του Πόντου», το πολύτιμο υλικό που ανακαλύφθηκε τυχαία σε μια κρύπτη στα γραφεία της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης.
Επρόκειτο για τα πρακτικά του Εθνικού Συμβουλίου του Πόντου από το 1916 έως το 1922, τα οποία μετά από πολυετή εργασία (συντήρησης, ταξινόμησης κ.ο.κ.) ψηφιοποιήθηκαν και βρίσκονται πλέον αναρτημενα στο διαδίτυο, στην πύλη «Ψηφιομνήμων».
Η παρουσίαση του έργου (που συντελέστηκε σε συνεργασία με την Κεντρική Βιβλιοθήκη του ΑΠΘ) θα γίνει από την ΕΛΘ στην καθιερωμένη Γιορτή Γραμμάτων, που πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις 30 Ιανουαρίου, ως «προδημοσίευση» όμως επιλέξαμε μια επιστολή του επισκόπου Αμισού Ευθύμιου Αγριτέλη προς τον Γερμανό Καραβαγγέλη (τότε μητροπολίτη Αμασείας), «για τις νεότερες πληροφορίες για τις διώξεις των Ποντίων της Κερασούντας».
Η επιστολή φέρει ημερομηνία 18/7/1920 και ακολουθεί αυτούσια:
Εν τη υπ’ αριθμ. 120 και ημερ. 13 Ιουλίου έγραφον περί της εν Κερασούντι καταστάσεως του ομογενούς πληθυσμού, και ότι εγένοντο διαβήματα παρά τω ενταύθα Αμερικανώ προξένω, όπως μεταδώση τας περί Κερασούντος ειδήσεις εις τα Πατριαρχεία μέσον της Αμερικανικής Αρμοστείας· δεν γνωρίζω αν έκαμε τούτο ή όχι. Το βέβαιον είναι ότι ούτος επιβάς του πολεμικού την νύκτα της Δευτέρας προς την Τρίτην (13 Ιουλίου) μετέβη εις Κερασούντα όθεν και επέστρεψεν το εσπέρας της Τρίτης (14 Ιουλίου).
Έχων υπ’ όψιν τα όσα μοι είπεν περί της τηρημένης αυστηράς ουδετερότητος της Αμερικής εν τω εσωτερικώ ζητήματι της Τουρκίας, αναγκάζομαι να πιστεύσω ότι μετέβη εις Κερασούντα κατόπιν διαταγής της εν Κων/πόλει Αμερικανικής Αρμοστείας.
Σήμερον την 10ην π.μ. τον επεσκέφθην και εζήτησα πληροφορίας· μοι είπεν ότι η κατάστασις δεν είναι καλή εν Κερασούντι, ότι μόνον τον Οσμάν Αγάν είδεν, όστις διέψευσεν τα όσα διεδόθησαν περί τρομοκρατίας και φόνων εν Κερασούντι των Χριστιανών, ότι οι Έλληνες υπήκοοι έφυγον και ηνώθησαν με τους τζετέδες· τω απήντησα ότι όλα ταύτα είναι ψεύδη και όλως αντίθετα προς τας θετικάς πληροφορίας τας οποίας έχω εκ Κερασούντος. Απαντών μοι εδήλωσεν ότι πράγματι είναι ψεύδη, διότι και είς Τούρκος αξιωματικός τον οποίον ηρώτησ[εν] ιδιαιτέρως είπεν περί του Οσμάν Αγά ότι ψεύδεται ούτως ασυστόλως, αλλά τίποτε δεν ηθέλησε να μοι είπη· επί τη ερωτήσει μου αν είδε και ωμίλησε με κανένα Χριστιανόν, μοι απήντησε ότι δεν εθεώρησεν το τοιούτον φρόνιμον, πρώτον μεν διότι εκ φόβου ο Χριστιανός ουδέν θα έλεγεν επιβαρυντικόν κατά του Οσμάν Αγά, και δεύτερον διότι κατά την πεποίθησίν του την επαύριον ο τοιούτος Χριστιανός θα ερρίπτετο εις τας φυλακάς.
Επέστησε, μοι είπεν ο Πρόξενος, την προσοχήν του Οσμάν Αγά υποδείξας αυτώ επί των συμβαινόντων εν Κερασούντι, ότι όλα είναι γνωστά εις την Κων/πολιν και εις την Αμερικανικήν Αρμοστείαν η οποία αν και τηρεί ουδετερότητα επί τέλους θα αναγκασθή να λάβη τα δέοντα μέτρα προς προστασίαν των Χριστιανών.
Επί της όλης συνδιαλέξεως προκύπτει ότι ο Οσμάν Αγάς την έξωσιν των Ελλήνων και σφαγήν αυτών ηθέλησε να δικαιολογήση ότι δήθεν ούτοι έφυγον παρά τοις τζετέδες, με το οποίον ψεύδος να συγκαλύψη το κακούργημά του…
Η Κερασούς πνέει τα λοίσθια υπό την πτέρναν του κακούργου, ανάγκη να ληφθούν τα δέοντα μέτρα είτε επίσημα είτε ανεπίσημα.
Επί τούτω διατελώ ευσεβάστως
ο ελάχιστος εν Χριστώ
αδελφός
Ζήλων Ευθύμιος
Αμισός τη 18/31 Ιουλίου 1920
