Πρόσφυγας πρώτης γενιάς η Βασιλεία Τσαούσογλου, αφηγείται τα γεγονότα πριν και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή με τη βοήθεια της κόρης της, όπως τα έζησε η ίδια το 1922. Ηχογραφήθηκε στις 7 Αυγούστου του 2001 στη Σύρο από την ιστορικό Κατιλένα Σταθάκου για τη συλλογή προφορικών μαρτυριών «Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο»*.
H Bασιλεία Τσαούσογλου γεννήθηκε το 1909 στο Λιβίσι της Μικράς Ασίας. Ο πατέρας της λεγόταν Μάρκος Χατζηστεφάνου, καπνέμπορος στο επάγγελμα, και η μητέρα της Κοραλία, η οποία έκανε τέσσερα παιδιά: τρία αγόρια και ένα κορίτσι.
Οι μνήμες από την παιδική ηλικία είναι θολές, θυμάται πως έμαθε γράμματα από δασκάλες που πήγαιναν στο σπίτι και ότι το Λιβίσι ήταν μια πόλη μικτή με αρκετούς Τούρκους.
Λίγο πριν από την Καταστροφή φίλοι Τούρκοι τους είχαν προειδοποιήσει να φύγουν γιατί ο τουρκικός στρατός ήταν έτοιμος για μεγάλη επίθεση. Το 1922 κατά τη διάρκεια των γεγονότων όλη η οικογένεια επιβιβάστηκε σε καράβι – κατέληξαν στη Σύρο.
Στην αρχή οι συνθήκες ζωής ήταν πολύ δύσκολες. Ο πατέρας της έπαθε εγκεφαλικό με αποτέλεσμα να τυφλωθεί. Έκτοτε κυκλοφορούσε με ένα μαύρο πανί στο ένα μάτι και όλοι τον φώναζαν περιπαικτικά «μονόφθαλμο».
Αργότερα νοίκιασαν ένα σπίτι στην Κοίμηση, καθώς δεν δέχτηκαν να πάνε στον προσφυγικό συνοικισμό όπου τους πρόσφεραν σπίτι.
Η μητέρα της δούλευε παραδουλεύτρα σε σπίτια και έραβε. Όταν έλειπε από το σπίτι έστελνε τη Βασιλεία σαν υπηρέτρια σε μια πλούσια οικογένεια της συνοικίας όπου μάθαινε νοικοκυριό. Ταυτόχρονα προσπαθούσε να μορφώσει την κόρη της και με το κομπόδεμα που μάζευε προσέλαβε μια δασκάλα για να της μάθει γράμματα.
Τα αγόρια της οικογένειας φοιτούσαν στο σχολείο τα πρωινά και τα απογεύματα ήταν μαθητευόμενοι· ο ένας δούλευε σε έναν παπουτσή και ο άλλος σε έναν μαραγκό.
Η Βασιλεία συνέχισε να δουλεύει σαν υπηρέτρια στην ίδια οικογένεια μέχρι που παντρεύτηκε τον Ευριπίδη Τσαούσογλου. Ο Ευριπίδης ήταν επίσης πρόσφυγρας, από την Αγία Φωτεινή της Σμύρνης. Ήταν έμπορος και είχε καΐκια που φόρτωναν εδώδιμα-αποικιακά προϊόντα. Στη Σύρο κατασκεύαζαν σακούλες με αλευρόκολλα και χαρτί.
Όταν ο Ευριπίδης και η Βασιλεία παντρεύτηκαν έφτιαξαν ένα σπίτι στον Άγιο Νικόλαο. Έκαναν έξι παιδιά, μία κόρη και πέντε αγόρια, από τα οποία πέθαναν τα τρία.
